បញ្ហា (The Problem)៖ បញ្ហានៃការថយចុះគុណភាពទឹកទាមទារឱ្យមានការកែលម្អគំរូគ្រប់គ្រងស្រទាប់ជលធរ ជាពិសេសការពង្រឹងការយល់ដឹងអំពីភាពងាយរងគ្រោះនៃការបំពុលទឹកក្រោមដីតាមរយៈការសិក្សាពីលក្ខណៈសិលាសាស្ត្រនៃស្រទាប់មិនទាន់ឆ្អែតទឹក (Unsaturated zone) ខាងលើស្រទាប់ជលធរ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) ដើម្បីបំប្លែងទិន្នន័យពីផ្នែកកាត់ភូគព្ភសាស្ត្រ២វិមាត្រ ទៅជាផែនទីឌីជីថលដែលបង្ហាញពីលក្ខណៈសិលាសាស្ត្រនៃស្រទាប់មិនទាន់ឆ្អែតទឹករបស់ស្រទាប់ជលធរ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| DRASTIC / Composite DRASTIC Model គំរូវាយតម្លៃភាពងាយរងគ្រោះ DRASTIC |
ប្រើប្រាស់ប៉ារ៉ាម៉ែត្រច្រើនរហូតដល់៧ ឬច្រើនជាងនេះ ដើម្បីវាយតម្លៃហានិភ័យ និងភាពងាយរងគ្រោះនៃទឹកក្រោមដី។ ជួយកាត់បន្ថយចំណាយលើការត្រួតពិនិត្យផ្ទាល់លើផ្ទៃដីធំទូលាយ។ | ផ្តល់លទ្ធផលត្រឹមជាការប្រៀបធៀប (relative) ជាងការវាស់វែងជាក់លាក់ (quantitative) ដោយផ្អែកលើការស្មានភាគច្រើន និងអាចខ្វះភាពសុក្រឹតនៅពេលខ្វះទិន្នន័យ។ | កំណត់បានតំបន់សំខាន់ៗដែលមានភាពងាយរងគ្រោះខ្ពស់ ដើម្បីផ្តោតការសង្កេតបន្ថែម ប៉ុន្តែមិនអាចវាស់ស្ទង់បរិមាណជ្រាបទឹកច្បាស់លាស់។ |
| Digital GIS Lithological Mapping (Cross-section analysis) ការគូសផែនទីសិលាសាស្ត្រតាមប្រព័ន្ធ GIS ឌីជីថល (ការវិភាគផ្នែកកាត់ជលភូគព្ភសាស្ត្រ) |
ផ្តល់រូបភាព 3D ច្បាស់លាស់ពីទិន្នន័យ 2D កំណត់កម្រិតភាពជ្រាបទឹកបានលម្អិតដល់ស្រទាប់នីមួយៗ និងជួយគណនាបរិមាណនៃការបំពេញទឹកឡើងវិញតាមធម្មជាតិបានត្រឹមត្រូវ។ | ទាមទារឱ្យមានទិន្នន័យផ្នែកកាត់ភូគព្ភសាស្ត្រ (cross-sections) ដែលមានស្រាប់យ៉ាងក្រាស់ក្រែល និងលម្អិត ដែលពិបាកអនុវត្តនៅតំបន់ខ្វះខាតទិន្នន័យមូលដ្ឋាន។ | រកឃើញថា ៧៧% នៃតំបន់ឆ្នេររបស់អ៊ីស្រាអែលមានលក្ខណៈបិទជិត ឬពាក់កណ្តាលបិទជិត និងអាចប៉ាន់ស្មានបរិមាណបំពេញទឹកឡើងវិញតាមធម្មជាតិបានប្រមាណ ២១៦ MCM/year។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារឱ្យមានទិន្នន័យអណ្តូងសង្កេតលម្អិតជាមុន និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការគូសផែនទី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ស្រទាប់ជលធរឆ្នេរសមុទ្រនៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (Israel's Coastal aquifer) ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យផ្នែកកាត់ភូគព្ភសាស្ត្រចាស់ៗដែលមានតាំងពីឆ្នាំ ១៩៧៧ ដល់ ១៩៨០។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការខ្វះខាតទិន្នន័យអណ្តូងសង្កេត និងទិន្នន័យកាត់ទទឹងភូគព្ភសាស្ត្រ (cross-sections) ដែលមានភាពជាប្រព័ន្ធ អាចជាឧបសគ្គចម្បងក្នុងការចម្លងវិធីសាស្ត្រនេះដោយផ្ទាល់ ប៉ុន្តែវាជាគំរូដ៏ល្អសម្រាប់រៀបចំការប្រមូលទិន្នន័យទឹកក្រោមដី។
ទោះបីជាខ្វះខាតទិន្នន័យនៅឡើយ គំរូ និងវិធីសាស្ត្រនៅក្នុងឯកសារនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការវាយតម្លៃ និងរៀបចំប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងធនធានទឹកក្រោមដីនៅប្រទេសកម្ពុជាប្រកបដោយចីរភាព។
សរុបមក ការអនុវត្តការគូសផែនទីនៃតំបន់មិនទាន់ឆ្អែតទឹកនេះ នឹងផ្តល់ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះវិទ្យាសាស្ត្រដ៏រឹងមាំ ដល់ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធរបស់កម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំផែនការប្រើប្រាស់ដីធ្លី និងការពារគុណភាពទឹកសម្រាប់ពេលអនាគត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Unsaturated zone / Vadose zone (តំបន់មិនទាន់ឆ្អែតទឹក / តំបន់វ៉ាដូស) | ជាស្រទាប់ដីឬថ្មដែលស្ថិតនៅចន្លោះផ្ទៃដីខាងលើ និងនីវ៉ូទឹកក្រោមដី (Water table) ដែលរន្ធប្រហោងរបស់វាមិនទាន់ពេញផ្ទុកទៅដោយទឹកទាំងស្រុងនោះទេ (មានទាំងខ្យល់និងទឹក)។ វាដើរតួជាតម្រងធម្មជាតិមុនពេលទឹកជ្រាបដល់ស្រទាប់ជលធរ។ | ដូចជាអេប៉ុងដែលសើមតិចៗ តែមិនទាន់ជក់ទឹកពេញកម្រិត ដែលនៅអាចស្រូបទឹកបន្ថែមបាន។ |
| Aquifer (ស្រទាប់ជលធរ) | ជាស្រទាប់ថ្ម ដីខ្សាច់ ឬក្រួសនៅក្រោមដីដែលមានរន្ធប្រហោងអាចផ្ទុក និងបញ្ជូនទឹកក្រោមដីបានក្នុងបរិមាណច្រើន ដែលគេអាចខួងអណ្តូងបូមយកមកប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ ឬកសិកម្មបាន។ | ដូចជាអាងស្តុកទឹកធម្មជាតិដ៏ធំមួយដែលលាក់ខ្លួននៅក្រោមដី ហើយយើងអាចបូមយកទឹកនោះមកប្រើប្រាស់បានតាមរយៈការខួងអណ្តូង។ |
| Lithology (សិលាសាស្ត្រ) | គឺជាការសិក្សា ឬការពិពណ៌នាពីលក្ខណៈរូបវន្តរបស់ថ្មនិងដី (ដូចជាទំហំគ្រាប់ដី ពណ៌ សមាសភាព និងភាពរឹង) ដើម្បីយល់ពីរបៀបដែលទឹកអាចហូរឆ្លងកាត់ពួកវា និងសមត្ថភាពនៃការចម្រោះកខ្វក់។ | ដូចជាការពិនិត្យមើលគ្រឿងផ្សំ និងសាច់នៃនំខេក ដើម្បីដឹងថាតើវានឹងស្រូបយកទឹកស៊ីរ៉ូបានលឿន និងច្រើនកម្រិតណា។ |
| Phreatic aquifer / Unconfined aquifer (ស្រទាប់ជលធរបើកចំហរ / ស្រទាប់ជលធរផ្រេអាទិក) | ជាប្រភេទស្រទាប់ជលធរដែលគ្មានស្រទាប់ថ្មរឹង (Aquitard) បិទពីលើ ដែលធ្វើឱ្យទឹកភ្លៀង ឬសារធាតុពុលពីលើផ្ទៃដីអាចជ្រាបចូលទៅក្នុងវាដោយផ្ទាល់ និងងាយស្រួល។ វាមានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការរងការបំពុល។ | ដូចជាកែវទឹកដែលគ្មានគម្រប ដែលធូលី ឬរបស់កខ្វក់ផ្សេងៗពីខាងលើអាចធ្លាក់ចូលទៅក្នុងទឹកបានយ៉ាងងាយ។ |
| Perched aquifer (ស្រទាប់ជលធរទើរ) | ជាបណ្តុំទឹកក្រោមដីតូចមួយដែលដក់នៅទើរលើផ្ទៃថ្មឬដីឥដ្ឋដែលមិនជ្រាបទឹក (Impermeable layer) ដោយស្ថិតនៅខាងលើនីវ៉ូទឹកក្រោមដីមេធំ។ វាមិនមានទំហំធំទូលាយ ឬស្ថិតស្ថេរពេញមួយឆ្នាំនោះទេ។ | ដូចជាទឹកដែលដក់នៅលើផ្ទាំងប្លាស្ទិក ឬស្លឹកឈើធំមួយ មុនពេលវាហូរធ្លាក់ទៅដីខាងក្រោម។ |
| Permeability (ភាពជ្រាបទឹក) | ជារង្វាស់ដែលបញ្ជាក់ថាតើវត្ថុរាវ (ដូចជាទឹក ឬសារធាតុបំពុល) អាចហូរឆ្លងកាត់រន្ធប្រហោងនៃដី ឬថ្មបានលឿន និងងាយស្រួលកម្រិតណា។ ដីខ្សាច់មានភាពជ្រាបទឹកខ្ពស់ ចំណែកដីឥដ្ឋមានភាពជ្រាបទឹកទាបបំផុត។ | ដូចជាការចាក់ទឹកកាត់កន្ត្រងប្រហោងធំ (ដីខ្សាច់) ធៀបនឹងការចាក់ទឹកកាត់ក្រណាត់ត្បាញញឹក (ដីឥដ្ឋ) ដែលទឹកហូរចុះលឿនយឺតខុសគ្នា។ |
| DRASTIC model (គំរូ DRASTIC) | ជាប្រព័ន្ធគំរូវាយតម្លៃភាពងាយរងគ្រោះនៃការបំពុលទឹកក្រោមដី ដែលប្រើប្រាស់ប៉ារ៉ាម៉ែត្រភូមិសាស្ត្រចំនួន ៧ (ដូចជា ជម្រៅទឹក លក្ខណៈដី ទម្រង់ដី ជាដើម) ដើម្បីបង្កើតជាផែនទីទស្សន៍ទាយថាទីតាំងណាមានហានិភ័យខ្ពស់។ | ដូចជាកម្រងសំណួរឆែកសុខភាព ដើម្បីវាយតម្លៃផ្តល់ពិន្ទុថាតើមនុស្សម្នាក់ងាយនឹងឆ្លងជំងឺកម្រិតណា ដោយផ្អែកលើរបបអាហារ កន្លែងរស់នៅ និងអាយុរបស់គាត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
