បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើបញ្ហាថា តើប្រជាជននៅខេត្ត Ben Tre ផ្លាស់ប្តូរជីវភាពរស់នៅយ៉ាងដូចម្តេចដើម្បីសម្របខ្លួនទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ជាពិសេសការជ្រៀតចូលនៃទឹកប្រៃ ហើយតើការផ្លាស់ប្តូរទាំងនោះមាននិរន្តរភាពកម្រិតណា?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវគុណភាពដោយផ្អែកលើក្របខ័ណ្ឌជីវភាពរស់នៅប្រកបដោយនិរន្តរភាព (Sustainable Livelihoods Framework) របស់ DFID ដើម្បីវិភាគលើការបន្សាំខ្លួនរបស់ប្រជាសហគមន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Crop and Livestock Diversification ការធ្វើពិពិធកម្មដំណាំនិងសត្វចិញ្ចឹម |
កាត់បន្ថយហានិភ័យ និងអនុញ្ញាតឱ្យកសិករប្រើប្រាស់ដីធ្លីបានជាអតិបរមាដោយមិនចាំបាច់មានដើមទុនថ្មីច្រើន។ | មិនមែនជាការផ្លាស់ប្តូរទាំងស្រុងទេ ហើយនៅតែងាយរងគ្រោះប្រសិនបើការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (ដូចជាការកើនឡើងនៃទឹកប្រៃ) ក្លាយជាបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរ។ | កសិករអាចរក្សាបាននូវប្រាក់ចំណូលជាប្រចាំ និងធានាសន្តិសុខស្បៀងក្នុងគ្រួសារក្នុងរយៈពេលខ្លី។ |
| Changing Varieties and Seasons ការផ្លាស់ប្តូរពូជដំណាំ សត្វចិញ្ចឹម និងរដូវកាលដាំដុះ |
សម្របខ្លួនបានល្អទៅនឹងស្ថានភាពទឹកប្រៃ និងអាកាសធាតុថ្មី (ឧទាហរណ៍៖ ការងាកមកដាំដូងជំនួសដើមឈើហូបផ្លែផ្សេងៗ)។ | ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការប្រែប្រួលទីផ្សារ និងអាចប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្នុងតំបន់ដោយសារការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតថ្មីៗ។ | ទទួលបានចំណូលថេរឡើងវិញ ទោះបីជាប្រាក់ចំណូលមិនខ្ពស់ខ្លាំង ប៉ុន្តែអាចទប់ទល់នឹងស្ថានភាពទឹកប្រៃបាន។ |
| Technical Investments for Adaptation ការវិនិយោគលើដំណោះស្រាយបច្ចេកទេស |
ការពារផលប៉ះពាល់ពីអាកាសធាតុដោយផ្ទាល់ ដូចជាការសាងសង់ប្រព័ន្ធស្តុកទឹកសាប និងទប់ទឹកប្រៃជាដើម។ | ទាមទារមូលធនហិរញ្ញវត្ថុខ្ពស់ ដែលកសិករក្រីក្រភាគច្រើនមិនមានលទ្ធភាពក្នុងការវិនិយោគបន្ត។ | ធានាបាននូវការផលិតកសិកម្មជាបន្តបន្ទាប់ ប៉ុន្តែការអនុវត្តមានកម្រិតតែចំពោះគ្រួសារដែលមានធនធានហិរញ្ញវត្ថុគ្រប់គ្រាន់។ |
| Transitioning to Non-Farm Livelihoods ការផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់មុខរបរក្រៅវិស័យកសិកម្ម |
ផ្តល់ប្រាក់ចំណូលមានស្ថិរភាពជាងមុន តាមរយៈការធ្វើការងាររោងចក្រ ឬសេវាកម្ម និងមិនសូវពឹងផ្អែកលើអាកាសធាតុ។ | តម្រូវឱ្យមានការលក់ ឬបោះបង់ដីធ្លី (មូលធនធម្មជាតិ) និងប្រឈមនឹងសម្ពាធនៃនគរូបនីយកម្ម និងការកើនឡើងតម្លៃរស់នៅ។ | កាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើធនធានធម្មជាតិ និងអាកាសធាតុ ប៉ុន្តែអាចប្រឈមនឹងបញ្ហានិរន្តរភាពសម្រាប់កសិករដែលខ្វះជំនាញវិជ្ជាជីវៈ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់អំពីតម្លៃបរិមាណធនធានហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវនោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារធនធានជាក់លាក់សម្រាប់ការប្រមូលទិន្នន័យគុណភាពនៅតាមសហគមន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងផ្តាច់មុខនៅក្នុងខេត្ត Ben Tre ប្រទេសវៀតណាម ដែលជាតំបន់វាលទំនាបមាត់សមុទ្រងាយរងគ្រោះដោយការជ្រៀតចូលនៃទឹកប្រៃ។ ទិន្នន័យភាគច្រើនផ្តោតលើបទពិសោធន៍របស់កសិករ និងអ្នកប្រកបរបរខ្នាតតូចក្នុងតំបន់នេះ។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារខេត្តតំបន់ឆ្នេររបស់យើងក៏ប្រឈមនឹងបញ្ហាស្រដៀងគ្នានេះដែរក្នុងបរិបទនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
វិធីសាស្ត្រវិភាគ និងការរកឃើញយុទ្ធសាស្ត្របន្សាំខ្លួនក្នុងឯកសារនេះ មានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការរៀបចំគោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍នៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការយល់ដឹងពីឧបសគ្គនៃការបន្សាំខ្លួន (ជាពិសេសការខ្វះខាតមូលធនហិរញ្ញវត្ថុ និងធម្មជាតិ) នឹងជួយឱ្យប្រទេសកម្ពុជារៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រអន្តរាគមន៍ជួយសង្គ្រោះសហគមន៍ងាយរងគ្រោះបានចំគោលដៅ និងមានប្រសិទ្ធភាពជាងមុន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Sustainable livelihoods | គឺជាសមត្ថភាពរបស់បុគ្គល ឬគ្រួសារក្នុងការរកចំណូលចិញ្ចឹមជីវិតដោយអាចទប់ទល់ និងងើបឡើងវិញពីគ្រោះមហន្តរាយ ឬភាពតក់ស្លុតនានា (ដូចជាគ្រោះរាំងស្ងួត ឬទឹកជំនន់) ព្រមទាំងមិនបំផ្លាញធនធានធម្មជាតិសម្រាប់អ្នកជំនាន់ក្រោយ។ | ដូចជាការដាំដើមឈើហូបផ្លែដែលយើងអាចបេះផ្លែហូបរាល់ឆ្នាំ ជាជាងការកាប់ដើមឈើនោះដើម្បីយកឈើលក់ក្នុងពេលតែមួយ។ |
| Livelihood transformation | ការកែប្រែ ឬផ្លាស់ប្តូរវិធីសាស្ត្រនៃការរកស៊ីចិញ្ចឹមជីវិត ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងស្ថានភាពថ្មីៗ ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរពីការដាំស្រូវទៅការចិញ្ចឹមបង្គា ដោយសារដីស្រែត្រូវទឹកប្រៃលិច។ | ដូចជាអ្នករត់ម៉ូតូឌុបប្តូរមកបើកកង់បីឥណ្ឌាវិញ ដើម្បីទាក់ទាញម៉ូយឱ្យបានច្រើនស្របតាមតម្រូវការទីផ្សារបច្ចុប្បន្ន។ |
| Saltwater intrusion | គឺជាបាតុភូតដែលទឹកប្រៃពីសមុទ្រហូរជ្រៀតចូលទៅក្នុងប្រភពទឹកសាបនៅតាមដងទន្លេ ឬទឹកក្រោមដី ដែលធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ដំណាំកសិកម្ម និងបង្កកង្វះខាតទឹកស្អាតប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ។ | ដូចជាការចាក់អំបិលចូលទៅក្នុងកែវទឹកសាប ដែលធ្វើឱ្យទឹកនោះលែងអាចផឹក ឬយកទៅស្រោចផ្កាបាន។ |
| Natural capital | សំដៅលើធនធានធម្មជាតិទាំងឡាយដែលមនុស្សប្រើប្រាស់ដើម្បីបង្កើតជាមុខរបរ និងគាំទ្រដល់ជីវិត ដូចជា ដីធ្លី ព្រៃឈើ ប្រភពទឹក ត្រី និងជីវចម្រុះជាដើម។ | គឺជា 'រោងចក្រធម្មជាតិ' ដែលផលិតវត្ថុធាតុដើមឱ្យយើងដោយឥតគិតថ្លៃ ប្រសិនបើយើងចេះថែរក្សាវា។ |
| Financial capital | ជាប្រភពធនធានថវិកាដែលសហគមន៍ ឬបុគ្គលមានសម្រាប់បម្រើដល់ការរស់នៅ និងផលិតកម្ម ដូចជាប្រាក់សន្សំ ប្រាក់ចំណូល ឬលទ្ធភាពក្នុងការទទួលបានឥណទានពីធនាគារ។ | ដូចជា 'ប្រេងសាំង' ដែលចាក់ចូលក្នុងម៉ាស៊ីន (មុខរបរ) ដើម្បីឱ្យវាអាចដំណើរការទៅមុខបាន។ |
| Social capital | គឺជាបណ្តាញទំនាក់ទំនង ការទុកចិត្តគ្នា ការជួយជ្រោមជ្រែងគ្នាក្នុងសហគមន៍ និងការចូលរួមក្នុងសមាគមផ្សេងៗ ដែលអាចជួយសម្រួលដល់ការរកស៊ី និងការដោះស្រាយបញ្ហាពេលមានអាសន្ន។ | ដូចជាការមាន 'ខ្សែ' ឬ 'សមាគមបងប្អូន' ច្រើន ដែលជួយផ្តល់ព័ត៌មាន និងជួយយកអាសាពេលយើងជួបការលំបាក។ |
| Physical capital | ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងឧបករណ៍ប្រើប្រាស់រូបវន្តដែលគាំទ្រដល់ការរស់នៅ និងការប្រកបមុខរបរ ដូចជា ផ្លូវថ្នល់ ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រទំនប់ទឹក ផ្ទះសម្បែង និងគ្រឿងចក្រកសិកម្ម។ | ដូចជា 'ប្រដាប់ប្រដាជាង' (ញញួរ ទួណឺវីស) ដែលចាំបាច់ត្រូវមានដើម្បីអាចសង់ផ្ទះមួយបានរឹងមាំ។ |
| Human capital | ចំណេះដឹង ជំនាញ បទពិសោធន៍ សុខភាព និងកម្លាំងពលកម្មដែលមនុស្សម្នាក់ៗមាន ដើម្បីយកទៅប្រកបការងារ ឬសម្របខ្លួនទៅនឹងការផ្លាស់ប្តូរផ្សេងៗក្នុងសង្គម។ | ដូចជា 'កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ' (Software) នៅក្នុងខួរក្បាលរបស់យើង ដែលជួយឱ្យយើងចេះគិត ដោះស្រាយបញ្ហា និងធ្វើការងារបានកាន់តែឆ្លាតវៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
