បញ្ហា (The Problem)៖ ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងឆាប់រហ័សកំពុងធ្វើឱ្យធនធានធម្មជាតិ និងបរិស្ថានសមុទ្ររបស់ប្រទេសវៀតណាមទទួលរងការរិចរិលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ រួមទាំងការបាត់បង់ផ្កាថ្ម និងព្រៃកោងកាង។ លើសពីនេះ ការគ្រប់គ្រងតំបន់ការពារសមុទ្របច្ចុប្បន្ននៅមានភាពកម្សោយ ខ្វះសមកាលកម្ម និងខ្វះស្ថាប័នជាតិរួមមួយដើម្បីគ្រប់គ្រង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ឯកសារនេះបានធ្វើការពិនិត្យឡើងវិញជាប្រព័ន្ធនូវអភិក្រមអភិរក្សបរិស្ថានសមុទ្រទាំងថ្នាក់ជាតិ និងអន្តរជាតិ ដែលកំពុងអនុវត្តនៅប្រទេសវៀតណាម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Marine Protected Areas (MPA) តំបន់ការពារសមុទ្រ និងឧទ្យានជាតិសមុទ្រ |
ការពារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីបានទូលំទូលាយ (ដូចជាផ្កាថ្ម និងព្រៃកោងកាង) និងមានច្បាប់ជាតិគាំទ្រ។ | ការគ្រប់គ្រងមានភាពស្មុគស្មាញដោយសារស្ថិតនៅក្រោមស្ថាប័នច្រើនដាច់ដោយឡែកពីគ្នា និងខ្វះខាតការគាំទ្រជីវភាពប្រជាជន។ | បច្ចុប្បន្នគ្របដណ្តប់ត្រឹមតែ ០,២% នៃផ្ទៃសមុទ្រសរុបរបស់ប្រទេសវៀតណាម។ |
| Particularly Sensitive Sea Area (PSSA) តំបន់សមុទ្រដែលងាយរងគ្រោះជាពិសេសដោយ IMO |
ជួយកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានពីសកម្មភាពនាវាចរណ៍អន្តរជាតិ ដោយមានវិធានការច្បាស់លាស់ដូចជាការហាមឃាត់ការបោះយុថ្កា។ | ទាមទារការសហការអន្តរជាតិ និងការអនុម័តពីអង្គការលំហសមុទ្រអន្តរជាតិ (IMO) ដែលមានភាពស្មុគស្មាញ និងចំណាយពេលយូរ។ | កំពុងត្រូវបានសិក្សា និងអនុវត្តសាកល្បងសម្រាប់ដែនសមុទ្រវៀតណាម។ |
| Transboundary Marine Protected Areas (BTBXBG) តំបន់ការពារសមុទ្រឆ្លងដែន |
ជំរុញកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិជាមួយប្រទេសជិតខាង និងការពារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលតភ្ជាប់គ្នាមិនកំណត់ដោយព្រំដែន។ | ទាមទារការចរចាការទូតកម្រិតខ្ពស់ និងការឯកភាពគ្នាយ៉ាងតឹងរ៉ឹងលើច្បាប់សមុទ្រអន្តរជាតិ។ | ត្រូវបានស្នើឡើងជាយុទ្ធសាស្ត្រដើម្បីកសាងរួមគ្នាជាមួយប្រទេសកម្ពុជា ចិន ថៃ ជាដើម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រការពារបរិស្ថានសមុទ្រទាំងនេះទាមទារឱ្យមានការរៀបចំស្ថាប័ន ការសហការអន្តរជាតិ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្តយ៉ាងច្រើន។
ឯកសារនេះផ្តោតជាសំខាន់លើស្ថានភាព បរិបទច្បាប់ និងភូមិសាស្រ្តនៃប្រទេសវៀតណាម ជាមួយនឹងការដកស្រង់ទិន្នន័យពីស្ថាប័នអន្តរជាតិ។ ទោះបីជាវាមិនមានទិន្នន័យផ្ទាល់របស់កម្ពុជាក៏ដោយ តែបញ្ហារិចរិលធនធានសមុទ្រ (ដូចជាផ្កាថ្ម និងព្រៃកោងកាង) គឺស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ឆ្នេររបស់កម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យរបាយការណ៍នេះមានតម្លៃខ្ពស់សម្រាប់ការសិក្សាប្រៀបធៀប។
គំរូនៃការគ្រប់គ្រង និងការស្នើសុំបង្កើតតំបន់ការពារសមុទ្រឆ្លងដែននៅក្នុងឯកសារនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការស្នើឱ្យមានស្ថាប័នជាតិឯកភាពមួយសម្រាប់គ្រប់គ្រងសមុទ្រ គឺជាមេរៀនគោលនយោបាយដ៏ល្អមួយសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការលុបបំបាត់ភាពត្រួតស៊ីគ្នានៃការគ្រប់គ្រងដែនសមុទ្ររវាងក្រសួងនានា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Marine Protected Areas (MPA) | តំបន់សមុទ្រដែលត្រូវបានកំណត់ព្រំដែន និងការពារដោយច្បាប់ ដើម្បីរក្សាប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ជីវចម្រុះ និងធនធានធម្មជាតិ ដោយមានការគ្រប់គ្រងសកម្មភាពមនុស្ស (ដូចជាការនេសាទ) យ៉ាងតឹងរ៉ឹង។ | ដូចជាការធ្វើរបងព័ទ្ធជុំវិញព្រៃឈើ ឬសមុទ្រ ដើម្បីការពារមិនឱ្យគេចូលទៅកាប់ឈើ ឬនេសាទផ្តេសផ្តាស។ |
| Particularly Sensitive Sea Area (PSSA) | តំបន់សមុទ្រដែលត្រូវការការការពារពិសេសពីអង្គការលំហសមុទ្រអន្តរជាតិ (IMO) ដោយសារតែលក្ខណៈអេកូឡូស៊ី សេដ្ឋកិច្ច ឬវិទ្យាសាស្ត្ររបស់វា ដែលងាយរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីសកម្មភាពនាវាចរណ៍អន្តរជាតិ (ការបង្ហូរប្រេង ការបោះយុថ្កា)។ | ដូចជាផ្លូវក្បែរសាលារៀនដែលតម្រូវឱ្យឡានបន្ថយល្បឿន ឬហាមឡានធំឆ្លងកាត់ ដើម្បីការពារក្មេងៗពីគ្រោះថ្នាក់។ |
| Transboundary Marine Protected Areas | តំបន់ការពារសមុទ្រដែលលាតសន្ធឹងឆ្លងកាត់ព្រំដែនរវាងប្រទេសពីរ ឬច្រើន ដែលតម្រូវឱ្យប្រទេសទាំងនោះសហការគ្នាដើម្បីគ្រប់គ្រង និងអភិរក្សប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលតភ្ជាប់គ្នានោះ។ | ដូចជាអ្នក និងអ្នកជិតខាងសហការគ្នាមើលថែដើមឈើធំមួយដើមដែលដុះនៅចំកណ្តាលព្រំប្រទល់របងផ្ទះអ្នកទាំងពីរ។ |
| Biosphere Reserve | តំបន់ដែលអង្គការ UNESCO ទទួលស្គាល់ថាជាកន្លែងដែលការអភិរក្សធម្មជាតិត្រូវដើរទន្ទឹមគ្នាជាមួយនឹងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចសហគមន៍ ពោលគឺមនុស្សអាចរស់នៅ និងទាញយកផលប្រយោជន៍ដោយចីរភាពដោយមិនបំផ្លាញបរិស្ថាន។ | ដូចជាកសិដ្ឋានគំរូមួយដែលអ្នកភូមិអាចដាំដំណាំ និងទាញយកអនុផលព្រៃឈើបាន ឱ្យតែមិនកាប់បំផ្លាញ ឬប្រើថ្នាំគីមី។ |
| Ramsar Site | តំបន់ដីសើម (ដូចជាបឹង ស្ទឹង ព្រៃកោងកាង) ដែលមានសារៈសំខាន់កម្រិតអន្តរជាតិ ជាពិសេសសម្រាប់ជាជម្រកសត្វស្លាបទឹក ដែលត្រូវបានការពារក្រោមអនុសញ្ញា Ramsar។ | ដូចជាសណ្ឋាគារលំដាប់ផ្កាយប្រាំសម្រាប់សត្វស្លាបនិងត្រី ដែលច្បាប់ហាមដាច់ខាតមិនឱ្យមនុស្សទៅចាក់ដីលុប ឬបំពុល។ |
| Core zone | តំបន់ស្នូលនៃតំបន់ការពារ ដែលមានការរឹតបន្តឹងខ្លាំងបំផុត មិនអនុញ្ញាតឱ្យមានសកម្មភាពទាញយកផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចឡើយ គឺទុកសម្រាប់តែការស្រាវជ្រាវ និងរក្សាភាពដើមនៃធម្មជាតិប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាបន្ទប់វះកាត់ក្នុងមន្ទីរពេទ្យ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យចូលបានតែគ្រូពេទ្យជំនាញ និងអ្នកពាក់ព័ន្ធចាំបាច់បំផុតប៉ុណ្ណោះ។ |
| Buffer zone | តំបន់ទ្រនាប់ដែលនៅព័ទ្ធជុំវិញតំបន់ស្នូល ដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ពីខាងក្រៅ។ សកម្មភាពអប់រំ កម្សាន្ត និងការទាញយកផលប្រយោជន៍កម្រិតស្រាលអាចត្រូវបានអនុញ្ញាតនៅទីនេះ។ | ដូចជាទីធ្លាមុខផ្ទះ ដែលជួយទប់សម្លេងរំខាន និងធូលីពីផ្លូវថ្នល់ មិនឱ្យចូលទៅដល់ក្នុងបន្ទប់គេង(តំបន់ស្នូល)របស់អ្នកបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
