បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងតាមដាននិងថតរូបសត្វក្រពើភ្នំ (Siamese crocodiles) ប៉ុន្តែក៏បានផ្តោតលើការកត់ត្រាវត្តមាននៃប្រភេទថនិកសត្វដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែងនៅក្នុងឃុំដុងប៉េង ស្រុកស្រែអំបិល ខេត្តកោះកុង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនថតស្វ័យប្រវត្តិបំពាក់សេនស័រចាប់កម្តៅនិងចលនា ដើម្បីតាមដានសត្វព្រៃនៅតាមដងស្ទឹងក្នុងរយៈពេល ៨៤ថ្ងៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Infrared Camera Trapping ការដាក់ម៉ាស៊ីនថតស្វ័យប្រវត្តិបំពាក់សេនស័រចាប់កម្តៅនិងចលនា |
ដំណើរការ២៤ម៉ោង មានមុខងារថតពេលយប់ (Infrared) ថ្មកាន់បានយូរ និងធន់នឹងអាកាសធាតុ។ អាចកត់ត្រាប្រភេទសត្វកម្រផ្សេងៗទៀតបានច្រើនប្រភេទដោយមិនរំខានដល់ពួកវា។ | ទីតាំងដាក់មានកម្រិត អាចងាយរងការខូចខាត ឬចោរលួច។ ក្នុងករណីខ្លះ អាចមិនថតជាប់សត្វដែលជាគោលដៅចម្បង (ឧទាហរណ៍៖ មិនបានថតជាប់សត្វក្រពើភ្នំ)។ | ថតបានរូបភាពសរុប ២.៨៦៤សន្លឹក និងកត់ត្រាសត្វព្រៃបាន១៧ប្រភេទ រួមមានឆ្មាព្រៃម៉ាប និងស្វាព្រាម ជាលើកដំបូងនៅតំបន់នោះ។ |
| Annual Transect Surveys ការចុះអង្កេតតាមខ្សែបន្ទាត់ (Transect Surveys) ប្រចាំឆ្នាំ |
ជាវិធីសាស្ត្រដែលកំពុងប្រើប្រាស់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពក្នុងការតាមដាន និងប៉ាន់ប្រមាណចំនួនប្រជាសាស្ត្រសត្វក្រពើភ្នំនៅក្នុងតំបន់សិក្សា។ | ទាមទារកម្លាំងមនុស្សចុះផ្ទាល់ ចំណាយពេលយូរ ពិបាកសង្កេតឃើញសត្វនៅពេលយប់ និងអាចបង្កការរំខានដល់សត្វព្រៃ។ | បានជួយប៉ាន់ប្រមាណ និងបញ្ជាក់ថាមានសត្វក្រពើភ្នំពេញវ័យយ៉ាងហោចណាស់ ១៥ក្បាល កំពុងរស់នៅក្នុងតំបន់សិក្សា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការវិនិយោគទាំងលើឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យា និងធនធានមនុស្សសម្រាប់ចុះប្រតិបត្តិការផ្ទាល់នៅទីវាលរយៈពេលវែង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ជាក់លាក់ និងមានទំហំតូចចង្អៀត គឺផ្តោតតែលើជម្រកតាមដងស្ទឹងកំពង់តាជ័យ និងត្រពាំងក្បែរនោះ ក្នុងឃុំដុងប៉េងប៉ុណ្ណោះ។ កត្តានេះបង្ហាញថា អវត្តមាននៃការថតជាប់សត្វក្រពើភ្នំអាចបណ្តាលមកពីការដាក់ទីតាំងម៉ាស៊ីនថតមានកម្រិត ឬចំនួនម៉ាស៊ីនតិចតួច ដែលទាមទារឲ្យមានការសិក្សាលក្ខណៈទូលំទូលាយបន្ថែមទៀត ដើម្បីទទួលបានទិន្នន័យប្រជាសាស្ត្រសត្វព្រៃដែលច្បាស់លាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រដាក់ម៉ាស៊ីនថតស្វ័យប្រវត្តិ គឺជាឧបករណ៍ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពនិងសារៈសំខាន់បំផុត សម្រាប់ការតាមដានជីវចម្រុះ និងការងារអភិរក្សនៅកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាម៉ាស៊ីនថតស្វ័យប្រវត្តិ រួមបញ្ចូលជាមួយការល្បាតផ្ទាល់ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏រឹងមាំមួយក្នុងការការពារធនធានធម្មជាតិ និងរៀបចំផែនការអភិរក្សសត្វព្រៃដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែងនៅទូទាំងប្រទេស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Camera trap | ជាឧបករណ៍ថតរូបស្វ័យប្រវត្តិដែលបំពាក់នូវប្រព័ន្ធសេនស័រ សម្រាប់ចាប់យករូបភាព ឬវីដេអូសត្វព្រៃនៅពេលពួកវាមានចលនាដើរកាត់ ដោយមិនតម្រូវឱ្យមានមនុស្សនៅចាំបញ្ជាផ្ទាល់ឡើយ ហើយវាអាចថតរូបនៅពេលយប់បាន។ | ដូចជាកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពលាក់កំបាំងនៅក្នុងព្រៃ ដែលចាំថតរូបចោរ (សត្វព្រៃ) ដោយស្វ័យប្រវត្តិរាល់ពេលមានចលនាដើរកាត់វា។ |
| Vulnerable (CITES Appendix I) | ចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលងាយនឹងប្រឈមមុខនឹងការផុតពូជនាពេលអនាគត។ ឧបសម្ព័ន្ធទី១ (Appendix I) របស់អនុសញ្ញា CITES គឺហាមឃាត់ការជួញដូរអន្តរជាតិទាំងស្រុងសម្រាប់ប្រភេទសត្វទាំងនេះ ដើម្បីការពារកុំឱ្យផុតពូជ។ | ដូចជាទំនិញកម្រជិតអស់ពីស្តុក ដែលច្បាប់ហាមមិនឱ្យលក់ដូរចេញក្រៅប្រទេសដាច់ខាត ដើម្បីរក្សាទុកកុំឱ្យបាត់បង់។ |
| Endangered (CITES Appendix II) | ចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលកំពុងប្រឈមមុខនឹងការផុតពូជក្នុងកម្រិតខ្ពស់។ ឧបសម្ព័ន្ធទី២ (Appendix II) អនុញ្ញាតឱ្យមានការជួញដូរអន្តរជាតិបានខ្លះ ប៉ុន្តែត្រូវមានការគ្រប់គ្រង ត្រួតពិនិត្យ និងមានលិខិតអនុញ្ញាតយ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុត។ | ដូចជាថ្នាំពេទ្យដែលមានគ្រោះថ្នាក់ ដែលអាចទិញលក់បានតែនៅពេលមានវេជ្ជបញ្ជា និងការអនុញ្ញាតត្រឹមត្រូវពីអាជ្ញាធរប៉ុណ្ណោះ។ |
| Transect surveys | វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវតាមដានសត្វព្រៃ ដោយអ្នកស្រាវជ្រាវត្រូវដើរ ឬធ្វើដំណើរតាមខ្សែបន្ទាត់ត្រង់មួយដែលបានកំណត់ទុកជាមុននៅក្នុងតំបន់សិក្សា ដើម្បីរាប់ចំនួនសត្វ ឬកត់ត្រាដានសត្វដែលពួកគេបានជួបប្រទះ។ | ដូចជាការដើរតាមខ្សែបន្ទាត់ត្រង់មួយកាត់កណ្តាលចម្ការ ដើម្បីរាប់មើលថាតើមានដើមឈើប៉ុន្មានដើមដែលដុះនៅតាមបណ្តោយផ្លូវនោះ ដើម្បីយកទៅប៉ាន់ស្មានចំនួនដើមឈើសរុបទូទាំងចម្ការ។ |
| Submontane semi-evergreen forest | ប្រភេទព្រៃឈើដែលដុះនៅតំបន់ជើងភ្នំ ឬទីវាលទេរ ដែលមានលាយឡំគ្នារវាងដើមឈើដែលរក្សាស្លឹកខៀវស្រងាត់ពេញមួយឆ្នាំ (evergreen) និងដើមឈើដែលជ្រុះស្លឹកនៅរដូវប្រាំង (deciduous)។ | ដូចជាសួនច្បារនៅតាមជម្រាលភ្នំ ដែលមានដាំលាយគ្នារវាងដើមឈើដែលមិនចេះជ្រុះស្លឹក និងដើមឈើដែលជ្រុះស្លឹកសល់តែមែកនៅពេលអស់ភ្លៀង។ |
| UTM (Universal Transverse Mercator) | ប្រព័ន្ធកូអរដោនេផែនទីដែលប្រើប្រាស់ក្រឡាចត្រង្គ ដើម្បីកំណត់ទីតាំងជាក់លាក់ណាមួយនៅលើផ្ទៃផែនដី ដែលជួយអ្នកស្រាវជ្រាវក្នុងការកត់ត្រាទីតាំងកាមេរ៉ា ឬទីតាំងដែលបានរកឃើញសត្វព្រៃបានយ៉ាងសុក្រឹត។ | ដូចជាអាសយដ្ឋានផ្ទះ (លេខផ្លូវ លេខផ្ទះ) នៅលើផែនទី ដែលជួយប្រាប់យើងឱ្យដឹងច្បាស់ថា សត្វព្រៃមួយក្បាលនោះត្រូវបានថតជាប់នៅត្រង់ចំណុចណាមួយពិតប្រាកដនៅក្នុងព្រៃធំ។ |
| Heat/ motion sensors | ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាដែលបំពាក់នៅលើម៉ាស៊ីនថតស្វ័យប្រវត្តិ ដែលមានតួនាទីចាប់យកការប្រែប្រួលកម្ដៅរាងកាយ និងចលនារបស់សត្វ ដើម្បីបញ្ជាឱ្យកាមេរ៉ាចុចថតរូបភ្លាមៗ។ | ដូចជាភ្នែកទិព្វរបស់កាមេរ៉ា ដែលដឹងថាមានវត្ថុក្តៅៗ (សត្វ) កំពុងដើរកាត់ ទោះបីជានៅក្នុងទីងងឹតក៏ដោយ រួចក៏បញ្ជាឱ្យកាមេរ៉ាថតភ្លាម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
