បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទិន្នន័យជីវចម្រុះ ជាពិសេសការសិក្សាលើសត្វកញ្ចែខ្លា (Tiger beetles) នៅក្នុងតំបន់ទំនាបនៃអាងទន្លេមេគង្គ ដែលកំពុងរងសម្ពាធពីការអភិវឌ្ឍ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅដើមរដូវវស្សាឆ្នាំ២០១៨ តាមរយៈការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅទីតាំងចំនួនបួន ក្នុងដែនជម្រកសត្វព្រៃព្រែកប្រសព្វ និងសំបូរ ខេត្តក្រចេះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Hand net & Opportunistic sampling ការប្រមូលដោយប្រើសំណាញ់ (Hand net) និងការប្រមូលដោយផ្ទាល់នៅពេលយប់ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់ការចាប់ប្រភេទសត្វដែលប្រមូលផ្តុំគ្នានៅពេលយប់ (Roosting)។ វាអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវអាចប្រមូលសំណាកបានចំនួនច្រើនក្នុងពេលតែមួយ ដូចជាករណីប្រភេទ Calochroa carissima ជាដើម។ | ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មផ្ទាល់ដើម្បីស្វែងរកទីតាំងរស់នៅរបស់វា ហើយពិបាកនឹងប្រើប្រាស់នៅពេលថ្ងៃដោយសារសត្វកញ្ចែខ្លាជាសត្វដែលហោះហើរលឿន។ | អាចប្រមូលសត្វកញ្ចែខ្លាបានយ៉ាងងាយស្រួលនៅពេលយប់ ដោយជួនកាលរកឃើញលើសពី ១០០ក្បាលនៅលើរុក្ខជាតិតែមួយដើម។ |
| Malaise & Pitfall traps ការប្រើអន្ទាក់ម៉ាឡែស (Malaise traps) និងអន្ទាក់រណ្តៅ (Pitfall traps) |
អាចដំណើរការដោយស្វ័យប្រវត្តិក្នុងការចាប់សត្វល្អិតចម្រុះដែលហោះហើរទាប ឬដើរលើដី ដោយមិនចាំបាច់មានអ្នកតាមដានប្រចាំការ។ | ភាគច្រើនផ្តល់លទ្ធផលជាការចាប់បានដោយចៃដន្យ (Incidental catches) និងមានអត្រាជោគជ័យទាបសម្រាប់សត្វកញ្ចែខ្លាបើប្រៀបធៀបនឹងវិធីសាស្ត្រផ្សេង។ | បានរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការរកឃើញប្រភេទសត្វកញ្ចែខ្លាចំនួន ១៦ប្រភេទ ជាកំណត់ត្រាដំបូងសម្រាប់ខេត្តក្រចេះ។ |
| Light traps ការប្រើអន្ទាក់ពន្លឺ (Light traps) |
ទាក់ទាញសត្វល្អិតដែលសកម្មនៅពេលយប់ (Nocturnal) ឱ្យហោះមករកប្រភពពន្លឺដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដែលជួយសម្រួលដល់ការតាមដាននិងប្រមូលសំណាក។ | ទាក់ទាញសត្វល្អិតគ្រប់ប្រភេទ មិនមែនតែសត្វកញ្ចែខ្លានោះទេ ដែលទាមទារពេលវេលាច្រើនក្នុងការរើសនិងបែងចែកសំណាក។ | ជួយកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វប្រភេទខ្លះតាមរយៈការចាប់ដោយចៃដន្យនៅទីតាំងបោះជំរុំ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើការចំណាយផ្នែកប្រតិបត្តិការងារតាមទីវាល សម្ភារៈប្រមូលសំណាកសត្វល្អិត និងតម្រូវការចាំបាច់នូវអ្នកជំនាញផ្នែកវត្តិករសាស្ត្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងរយៈពេលខ្លី (ចុងខែមេសា ដល់ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៨) និងកំណត់គោលដៅត្រឹមតែ ៤ទីតាំងប៉ុណ្ណោះក្នុងខេត្តក្រចេះ ដោយលទ្ធផលភាគច្រើនកើតចេញពីការប្រមូលដោយចៃដន្យ (Opportunistic collection)។ នេះបញ្ជាក់ថា ទិន្នន័យនៅមានកម្រិត និងមិនទាន់តំណាងឱ្យជីវចម្រុះសត្វកញ្ចែខ្លាទូទាំងប្រទេសកម្ពុជានោះទេ ដែលបច្ចុប្បន្នមានត្រឹម ៥៩ប្រភេទ ធៀបនឹងប្រទេសជិតខាងដែលមានលើសពី ១៣០ប្រភេទ។ កត្តានេះជម្រុញឱ្យកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវមានការស្រាវជ្រាវជាប្រព័ន្ធបន្ថែមទៀតនៅតាមតំបន់ដែលមិនទាន់បានសិក្សា ដើម្បីចងក្រងទិន្នន័យជាតិឱ្យបានពេញលេញ។
ទោះបីជាការសិក្សានេះមានទំហំតូច ប៉ុន្តែលទ្ធផលទទួលបានមានតម្លៃយ៉ាងធំធេងសម្រាប់ការងារអភិរក្ស និងការកំណត់អត្តសញ្ញាណជីវចម្រុះនៅកម្ពុជា។
ជារួម របកគំហើញទាំងនេះមិនត្រឹមតែបំពេញចន្លោះប្រហោងនៃទិន្នន័យថ្នាក់ជាតិប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងផ្តល់មូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៅក្នុងតំបន់ព្រៃទំនាបដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែងផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Coleoptera (អំបូរធំសត្វល្អិតស្លាបរឹង) | ជាលំដាប់ថ្នាក់វិទ្យាសាស្ត្រទូទៅនៃសត្វល្អិតដែលមានស្លាបរឹងគ្របពីលើស្លាបហោះហើរ (សត្វកញ្ចែ ឬអណ្ដើកមាស) ដើម្បីការពាររាងកាយ។ | ដូចជាទាហានពាក់អាវក្រោះរឹង ដើម្បីការពារស្លាបស្ដើងៗនៅខាងក្នុងរបស់វា។ |
| Cicindelidae (អំបូរសត្វកញ្ចែខ្លា) | ជាក្រុមគ្រួសាររងនៃសត្វកញ្ចែ ដែលមានភ្នែកធំៗ មានល្បឿនរត់និងហោះហើរយ៉ាងលឿន ហើយភាគច្រើនចាប់សត្វល្អិតតូចៗដទៃទៀតស៊ីជាអាហារ។ | ប្រៀបដូចជាសត្វខ្លាក្នុងពិភពសត្វល្អិត ដែលពូកែរត់ដេញចាប់ចំណីរបស់វាយ៉ាងរហ័ស។ |
| malaise traps (អន្ទាក់ម៉ាឡែស) | ជាប្រភេទអន្ទាក់រាងដូចតង់ ប្រើសម្រាប់ចាប់សត្វល្អិតដែលហោះហើរ ដោយនៅពេលសត្វហោះប៉ះសំណាញ់កណ្តាល វានឹងហោះឡើងលើចូលទៅក្នុងដបផ្ទុកសូលុយស្យុងរក្សាសំណាក។ | ដូចជាការដាក់លាយមុងចំហរដើម្បីបញ្ឆោតឱ្យសត្វល្អិតហោះចូល រួចរអិលធ្លាក់ចូលក្នុងដបដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ |
| pitfall traps (អន្ទាក់រណ្តៅ) | ជាវិធីសាស្ត្រចាប់សត្វល្អិតដែលវារឬដើរលើដី ដោយកប់កែវឬប្រអប់ចូលទៅក្នុងដីឱ្យស្មើនឹងផ្ទៃដី ដើម្បីឱ្យសត្វដើរធ្លាក់ចូលទៅក្នុង។ | ដូចជាការជីករណ្តៅកាឡុកបិទបាំងពីលើបន្តិច ដើម្បីឱ្យសត្វដើរដោយអចេតនាធ្លាក់ចូលទៅក្នុងមិនអាចងើបចេញរួច។ |
| opportunistically (ការប្រមូលសំណាកដោយចៃដន្យ) | ជាវិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យឬចាប់សត្វល្អិតនៅពេលជួបប្រទះដោយផ្ទាល់ (ដោយប្រើសំណាញ់) ដោយមិនបានរៀបចំឧបករណ៍ចាប់ជាប្រព័ន្ធទុកជាមុន។ | ដូចជាការដើរលេងក្នុងព្រៃ ហើយឃើញអ្វីប្លែកក៏ថតរូបឬរើសយកមក មិនមែនជាការដាក់អន្ទាក់ស្ទាក់នោះទេ។ |
| dipterocarp forest (ព្រៃទាល ឬព្រៃឌីបតេរ៉ូកាប) | ជាប្រភេទព្រៃឈើនៅតំបន់ត្រូពិចដែលសំបូរទៅដោយដើមឈើធំៗពូជ Dipterocarpaceae (ដូចជា ឈើទាល គគីរ ផ្ដៀក) ដែលច្រើនដុះនៅតំបន់ទំនាប។ | ជាប្រភេទព្រៃឈើធំៗដែលជាជម្រកដ៏សំខាន់សម្រាប់សត្វព្រៃ និងជាប្រភពនៃដើមឈើមានតម្លៃខ្ពស់។ |
| roost (ការទុំដេក) | ជាអាកប្បកិរិយារបស់សត្វល្អិត (ដូចជាសត្វកញ្ចែខ្លា) ដែលប្រមូលផ្តុំគ្នាទុំនៅលើរុក្ខជាតិ ឬមែកឈើទាបៗនៅពេលយប់ ដើម្បីសម្រាក និងគេចពីសត្រូវដែលរកស៊ីលើដី។ | ប្រៀបដូចជាការដែលមនុស្សប្រមូលផ្ដុំគ្នាដេកក្នុងជំរំតែមួយ ឬសត្វមាន់ទុំដេកលើមែកឈើ ដើម្បីសុវត្ថិភាពនៅពេលយប់។ |
| incidental catches (ការចាប់បានដោយចៃដន្យ) | ការដែលអន្ទាក់ចាប់បានប្រភេទសត្វផ្សេងដែលមិនមែនជាគោលដៅចម្បងនៃការសិក្សា (ដូចជាការចាប់បានសត្វកញ្ចែខ្លាក្នុងអន្ទាក់ពន្លឺ) ប៉ុន្តែនៅតែមានប្រយោជន៍សម្រាប់ការកត់ត្រាជីវចម្រុះ។ | ដូចជាការបោះសន្ទូចរំពឹងចង់បានត្រីរ៉ស់ តែបែរជាជាប់បានត្រីអណ្ដែងមកជាមួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
