បញ្ហា (The Problem)៖ ការបំពុលទឹកដោយសារធាតុពណ៌សំយោគ (Synthetic dyes) ដូចជាពណ៌កុងហ្គោក្រហម (Congo red) ពីវិស័យឧស្សាហកម្មបង្កហានិភ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់បរិស្ថាន និងសុខភាពមនុស្សដោយសារភាពពុលនិងកត្តាបង្កមហារីករបស់វា។ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងស្វែងរកដំណោះស្រាយប្រកបដោយចីរភាព ដោយប្រើប្រាស់កាកសំណល់កសិកម្មដើម្បីកម្ចាត់ជាតិពុលទាំងនេះចេញពីប្រភពទឹក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានរៀបចំម៉ាសជីវសាស្ត្រកំប្លោក (Water hyacinth biomass) ជាភ្នាក់ងារស្រូបយក (Adsorbent) និងបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រ Response Surface Methodology (RSM) ដើម្បីកំណត់លក្ខខណ្ឌដែលប្រសើរជាងគេសម្រាប់ការស្រូប។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Water Hyacinth Biomass Adsorbent (Optimized via RSM-BBD) ការប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារស្រូបពីម៉ាសជីវសាស្ត្រកំប្លោក (ធ្វើឱ្យប្រសើរតាមរយៈវិធីសាស្ត្រ RSM-BBD) |
មានតម្លៃថោក ងាយស្រួលរកបានដោយប្រើប្រាស់កាកសំណល់កសិកម្ម-រុក្ខជាតិ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកម្ចាត់ពណ៌កុងហ្គោក្រហម ជាមិត្តភាពចំពោះបរិស្ថាន។ | ទាមទារការកែច្នៃជាមុនសិន (ការសម្ងួត កិន និងលាងសម្អាតជាតិក្លរ៉ូហ្វីល) ព្រមទាំងមានប្រសិទ្ធភាពល្អបំផុតតែក្នុងលក្ខខណ្ឌទឹកមានជាតិអាស៊ីត (pH ៣,៩) ប៉ុណ្ណោះ។ | សម្រេចបានប្រសិទ្ធភាពនៃការកម្ចាត់ពណ៌រហូតដល់ ៩៤,៧៦% នៅក្រោមលក្ខខណ្ឌដ៏ប្រសើរបំផុត (កម្រិតប្រើ ៣,៩ g/L, pH ៣,៩ និងកំហាប់ពណ៌ ៩២,៩០ mg/L)។ |
| Conventional Physical/Chemical Methods (Activated Carbon, Membrane Filtration, Coagulation) វិធីសាស្ត្ររូបវន្តនិងគីមីទូទៅ (ការប្រើប្រាស់ធ្យូងសកម្ម ការច្រោះតាមភ្នាស និងការកករគីមី) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុត និងត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយរួចទៅហើយនៅក្នុងប្រព័ន្ធចម្រោះទឹកស្អាត និងទឹកសំណល់ខ្នាតធំ។ | មានតម្លៃថ្លៃដោយសារតម្រូវការក្នុងការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី សម្ភារៈបរិក្ខារស្មុគស្មាញ និងទាមទារថាមពលអគ្គិសនីខ្ពស់។ | ទោះបីជាផ្តល់លទ្ធផលល្អ ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់ត្រូវបានរឹតត្បិតក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដោយសារការចំណាយលើប្រតិបត្តិការមានកម្រិតខ្ពស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើធនធានជីវសាស្ត្រ (កំប្លោក) ដែលមានតម្លៃថោកបំផុត ប៉ុន្តែវាទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ជាមូលដ្ឋាន និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់កំប្លោកប្រមូលពីខេត្តអយុធ្យា ប្រទេសថៃ និងត្រូវបានសាកល្បងជាមួយនឹងទឹកពណ៌សំយោគនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (Deionized water) មិនមែនជាទឹកសំណល់ពិតប្រាកដនោះទេ។ ចំណុចនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពីព្រោះទឹកសំណល់ពីរោងចក្រឧស្សាហកម្មពិតប្រាកដ មានផ្ទុកសារធាតុគីមី និងអ៊ីយ៉ុងចម្រុះជាច្រើន ដែលអាចជះឥទ្ធិពល និងប្រកួតប្រជែងក្នុងការស្រូបយកពណ៌របស់ម៉ាសជីវសាស្ត្រកំប្លោក។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់កំប្លោកជាភ្នាក់ងារស្រូបពណ៌នេះ មានសក្តានុពល និងភាពជាក់ស្តែងខ្ពស់ណាស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការកែច្នៃកំប្លោកទៅជាសម្ភារៈចម្រោះទឹកសំណល់ មិនត្រឹមតែផ្តល់ដំណោះស្រាយចំណាយតិចសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ឧស្សាហកម្មប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយទប់ស្កាត់ការរីកដុះដាលហួសហេតុរបស់រុក្ខជាតិទឹកនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Response surface methodology (វិធីសាស្ត្រ Response Surface Methodology) | ជាបណ្តុំនៃបច្ចេកទេសគណិតវិទ្យា និងស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ការបង្កើតគំរូ និងការវិភាគបញ្ហាដែលលទ្ធផល (Response) ទទួលរងឥទ្ធិពលពីអថេរជាច្រើន។ ក្នុងទីនេះ គេប្រើវាដើម្បីរកលក្ខខណ្ឌដែលល្អបំផុត (Optimization) ដោយការធ្វើពិសោធន៍ក្នុងចំនួនតិចតួច។ | ដូចជាការសាកល្បងផ្សំគ្រឿងផ្សំម្ហូបតាមកម្រិតខុសៗគ្នា ដើម្បីរកមើលថាតើការបូកបញ្ចូលគ្នាមួយណាដែលធ្វើឱ្យម្ហូបមានរសជាតិឆ្ងាញ់បំផុត ដោយមិនបាច់សាកល្បងគ្រប់ជម្រើសទាំងអស់។ |
| Box-Behnken design (ការរចនាគំរូ Box-Behnken) | គឺជាប្រភេទមួយនៃការរចនាពិសោធន៍នៅក្នុងវិធីសាស្ត្រ RSM ដែលប្រើប្រាស់អថេរចំនួន៣កម្រិត (ទាប មធ្យម ខ្ពស់) ដើម្បីបង្កើតម៉ូដែលសមីការដឺក្រេទី២ (Quadratic model) ដោយមិនមានបន្សំនៃកម្រិតខ្ពស់បំផុត និងទាបបំផុតក្នុងពេលតែមួយ ដែលជួយកាត់បន្ថយចំនួនដងនៃការពិសោធន៍។ | ដូចជាការជ្រើសរើសយកតែចំណុចកណ្តាល និងចំណុចគែមៗនៃតំបន់មួយមកសិក្សា ជាជាងការស្វែងរកគ្រប់រន្ធក្រហែង ដែលជួយសន្សំពេលវេលា និងធនធាន។ |
| Adsorption (ការស្រូបយកតាមផ្ទៃ) | គឺជាដំណើរការរូបវន្ត ឬគីមីដែលម៉ូលេគុលនៃឧស្ម័ន រាវ ឬសារធាតុរលាយ (ដូចជាពណ៌កុងហ្គោក្រហម) មកតោងជាប់នៅលើផ្ទៃនៃសារធាតុរឹង (ដូចជាម៉ាសកំប្លោក)។ វាខុសពី Absorption ដែលសារធាតុមួយជ្រាបចូលទៅក្នុងម៉ាសនៃសារធាតុមួយទៀតទាំងស្រុង។ | ដូចជាការប្រើមេដែកដើម្បីស្រូបទាញកម្ទេចដែកឱ្យមកតោងជាប់នៅលើផ្ទៃរបស់វា។ |
| Congo red (ពណ៌កុងហ្គោក្រហម) | គឺជាសារធាតុពណ៌សំយោគប្រភេទអានីយ៉ុង (Anionic azo dye) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងឧស្សាហកម្មវាយនភណ្ឌ ក្រដាស និងប្លាស្ទិក។ វាមានផ្ទុកសារធាតុពុល និងអាចបង្កជំងឺមហារីកប្រសិនបើធ្លាក់ចូលក្នុងប្រភពទឹក។ | ដូចជាទឹកថ្នាំលាបពណ៌សម្លៀកបំពាក់ដែលពិបាកនឹងលាងជម្រះ ហើយអាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សុខភាពយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរប្រសិនបើយើងផឹកទឹកដែលមានលាយវា។ |
| Biomass adsorbent (ភ្នាក់ងារស្រូបយកពីម៉ាសជីវសាស្ត្រ) | គឺជាវត្ថុធាតុរឹងដែលផលិតចេញពីសំណល់សរីរាង្គ (ដូចជារុក្ខជាតិ ឬកាកសំណល់កសិកម្ម) ដែលត្រូវបានកែច្នៃដើម្បីប្រើប្រាស់សម្រាប់ចាប់យកសារធាតុពុលពីក្នុងទឹកសំណល់ តាមរយៈសកម្មភាពអន្តរកម្មនៅលើផ្ទៃរបស់វា។ | ដូចជាការយកអេប៉ុងធម្មជាតិមកជូតស្រូបយកទឹកដែលកំពប់នៅលើឥដ្ឋ។ |
| Spectrophotometer (ម៉ាស៊ីនវាស់រលកពន្លឺ Spectrophotometer) | គឺជាឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វាស់បរិមាណពន្លឺដែលឆ្លងកាត់ ឬត្រូវបានស្រូបយកដោយសារធាតុរាវមួយ។ ក្នុងការសិក្សានេះ គេប្រើវាដើម្បីវាស់ថាតើកំហាប់ពណ៌កុងហ្គោក្រហមនៅសល់ប៉ុន្មាននៅក្នុងទឹក ក្រោយពេលឆ្លងកាត់ការស្រូបយកដោយម៉ាសកំប្លោក។ | ដូចជាការបញ្ចាំងពិលកាត់កែវទឹកពណ៌ ដើម្បីមើលថាតើទឹកនោះថ្លា ឬល្អក់កម្រិតណា។ ទឹកកាន់តែថ្លា ពន្លឺអាចឆ្លងកាត់បានកាន់តែច្រើន។ |
| Analysis of variance (ការវិភាគវ៉ារ្យ៉ង់ ANOVA) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់ផ្ទៀងផ្ទាត់ថាតើលទ្ធផលនៃការពិសោធន៍ពិតជាទទួលរងឥទ្ធិពលពីកត្តាដែលយើងកំពុងសិក្សា (ដូចជាកម្រិត pH ឬបរិមាណកំប្លោក) ប្រាកដមែន ឬគ្រាន់តែជាការចៃដន្យ។ វាជួយបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវនៃម៉ូដែលគណិតវិទ្យា។ | ដូចជាការធ្វើតេស្តសាកល្បងថ្នាំពេទ្យ ដោយប្រៀបធៀបអ្នកជំងឺដែលបានផឹកថ្នាំ និងអ្នកមិនបានផឹក ដើម្បីដឹងប្រាកដថាអ្នកជំងឺជាសះស្បើយដោយសារថ្នាំពិតមែន មិនមែនជាសះស្បើយដោយឯកឯង។ |
| Water hyacinth biomass (ម៉ាសជីវសាស្ត្រកំប្លោក) | គឺជាកាកសំណល់ ឬផ្នែកផ្សេងៗនៃរុក្ខជាតិកំប្លោក (Eichhornia crassipes) ដែលត្រូវបានយកមកសម្ងួត កិន និងកែច្នៃ ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាសម្ភារៈមានប្រយោជន៍ ដូចជាការស្រូបយកសារធាតុពណ៌ និងលោហៈធ្ងន់ពីក្នុងទឹក។ | ដូចជាការប្រមូលដើមរុក្ខជាតិដែលដុះរាយប៉ាយរាំងស្ទះផ្លូវទឹក មកហាលឱ្យស្ងួតដើម្បីកែច្នៃជាឧបករណ៍ចម្រោះទឹក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
