បញ្ហា (The Problem)៖ មានការខ្វះខាតព័ត៌មានអំពីពពួកជីវចម្រុះរុក្ខជាតិនៅជួរភ្នំក្រវាញ និងផលប៉ះពាល់នៃការប្រមូលផ្កាអ័រគីដេព្រៃ ដើម្បីជួញដូរក្នុងទីផ្សារជាតិ និងអន្តរជាតិ ដែលអាចគំរាមកំហែងដល់ប្រភេទរុក្ខជាតិកម្រនានា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកនិពន្ធបានធ្វើការស្ទង់មតិសង្គមក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ នៅភូមិចំនួនពីរ ដើម្បីស៊ើបអង្កេតពីការប្រមូល ការប្រើប្រាស់ និងការជួញដូរផ្កាអ័រគីដេព្រៃនៅក្នុងតំបន់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Social Survey in Rovieng Village (Pursat) ការស្ទង់មតិសង្គមនៅភូមិរវៀង (ខេត្តពោធិ៍សាត់) |
ផ្តល់ទិន្នន័យច្បាស់លាស់អំពីការជួញដូរផ្កាអ័រគីដេសកម្មនារដូវវស្សា និងលំនាំនៃការប្រមូលតាមការបញ្ជាទិញ។ | ទិន្នន័យមានកម្រិតត្រឹមតែមួយភូមិ ដែលមិនអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីសកម្មភាពជួញដូរទូទាំងតំបន់ជួរភ្នំក្រវាញបានពេញលេញ។ | ២៣% នៃគ្រួសារលក់ផ្កាអ័រគីដេជាប្រចាំ ក្នុងតម្លៃ ៥.០០០-១៣.០០០ រៀល/គីឡូក្រាម ឬរហូតដល់ ១២,៥០ ដុល្លារ/ដើម។ បានរកឃើញកំណត់ត្រាអ័រគីដេថ្មី Dendrobium hercoglossum និង D. friedricksianum សម្រាប់កម្ពុជា។ |
| Social Survey in Thma Bang Village (Koh Kong) ការស្ទង់មតិសង្គមនៅភូមិថ្មបាំង (ខេត្តកោះកុង) |
បង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូរនិន្នាការជួញដូរ បន្ទាប់ពីមានការស្ថាបនាផ្លូវជាតិលេខ ៤៨ ដែលជួយលើកស្ទួយសេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈទីផ្សារកសិផល។ | អ្នកភូមិអាចលាក់បាំងព័ត៌មានអំពីការប្រមូលប្រភេទរុក្ខជាតិកម្រ (ឧទាហរណ៍ អ័រគីដេរាងស្បែកជើង) ដោយសារការជួញដូរនេះខុសច្បាប់។ | មានតែ ២% ប៉ុណ្ណោះដែលនៅបន្តជួញដូរ ប៉ុន្តែពួកគេផ្តោតលើប្រភេទផ្កាអ័រគីដេកម្រ (Slipper orchids - Paphiopedilum) ដែលមានតម្លៃខ្ពស់ខ្លាំងសម្រាប់ឈ្មួញថៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការចុះស្រាវជ្រាវផ្ទាល់នៅតាមសហគមន៍ និងអ្នកជំនាញរុក្ខសាស្ត្រដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណរុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងភូមិចំនួនពីរគត់ (គ្រួសារសរុបចំនួន ៧៧) នៅក្នុងតំបន់ជួរភ្នំក្រវាញ ដែលមិនអាចតំណាងឱ្យស្ថានភាពទូទាំងប្រទេសកម្ពុជាបានឡើយ។ ការប្រមូលទិន្នន័យពឹងផ្អែកលើការឆ្លើយតបដោយស្ម័គ្រចិត្តរបស់អ្នកភូមិ ដែលអាចមានការលាក់បាំងការពិត ដោយសារការប្រមូលផ្កាអ័រគីដេព្រៃគឺជាអំពើខុសច្បាប់។ ទោះជាយ៉ាងណា នេះជារឿងសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះវាជាសញ្ញាព្រមានពីហានិភ័យនៃការបាត់បង់ពូជរុក្ខជាតិកម្រមុនពេលត្រូវបានអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកត់ត្រាពេញលេញ។
របកគំហើញនិងវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកទៅអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការងារអភិរក្សជីវចម្រុះនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការស្រាវជ្រាវរុក្ខសាស្ត្រ និងការស្ទង់មតិសង្គម គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកំណត់មុខសញ្ញាគំរាមកំហែង និងរៀបចំផែនការអភិរក្សនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| endemics | សំដៅលើប្រភេទរុក្ខជាតិ ឬសត្វដែលដុះលូតលាស់ ឬរស់នៅតែក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រណាមួយជាក់លាក់ប៉ុណ្ណោះ (ឧទាហរណ៍៖ មានតែនៅកម្ពុជា) ហើយមិនអាចរកឃើញនៅកន្លែងផ្សេងទៀតនៅលើពិភពលោកឡើយ ប្រសិនបើបាត់បង់ពីទីនោះ គឺស្មើនឹងផុតពូជពីផែនដី។ | ដូចជានំបញ្ចុកយីហោមួយដែលមានលក់តែនៅខេត្តកំពត មិនមានសាខានៅខេត្ត ឬប្រទេសផ្សេងទេ។ |
| CITES | ជាកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិ (អនុសញ្ញាស្តីពីការជួញដូរអន្តរជាតិនូវប្រភេទសត្វ និងរុក្ខជាតិព្រៃកំពុងរងគ្រោះថ្នាក់) រវាងរដ្ឋាភិបាលនានា ដែលដើរតួនាទីត្រួតពិនិត្យ ទប់ស្កាត់ និងគ្រប់គ្រងការជួញដូរសត្វនិងរុក្ខជាតិព្រៃឆ្លងដែន ដើម្បីធានាថាមិនធ្វើឱ្យពួកវាប្រឈមនឹងការផុតពូជ។ | ដូចជាច្បាប់គយអន្តរជាតិមួយដែលត្រួតពិនិត្យ និងហាមឃាត់ការលួចលក់វត្ថុមានតម្លៃកម្រឆ្លងដែនខុសច្បាប់។ |
| slipper orchid | ជាក្រុមប្រភេទផ្កាអ័រគីដេកម្រ (ត្រកូល Paphiopedilum) ដែលមានទម្រង់ផ្កាខាងក្រោមមានរាងថង់ស្រដៀងនឹងស្បែកជើង។ ដោយសារតែរូបរាងប្លែករបស់វា វាបានក្លាយជាគោលដៅចម្បងរបស់អ្នកប្រមូលទិញរុក្ខជាតិ ដែលជំរុញឱ្យមានការប្រមូលពីព្រៃហួសកម្រិត។ | ដូចជាកាបូបម៉ាកល្បី (Brand name) ដែលផលិតមានចំនួនកំណត់ (Limited Edition) ហើយអ្នកមានលុយចូលចិត្តប្រមូលទិញទុកទោះតម្លៃថ្លៃប៉ុណ្ណាក៏ដោយ។ |
| Extinct in the Wild | ជាចំណាត់ថ្នាក់ស្ថានភាពអភិរក្សដែលបញ្ជាក់ថា ប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិមួយលែងមានរស់រាន ឬដុះដោយធម្មជាតិនៅក្នុងព្រៃទៀតហើយ ពោលគឺពួកវាអាចរស់រានបានតែនៅក្នុងបរិស្ថានដែលមនុស្សបង្កើតឡើង ដូចជាសួនរុក្ខសាស្ត្រ កសិដ្ឋាន ឬកន្លែងថែរក្សាប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាវត្ថុបុរាណដែលលែងមានបន្សល់ទុកនៅតាមប្រាសាទទៀតហើយ គឺមានតាំងបង្ហាញតែនៅក្នុងសារមន្ទីរប៉ុណ្ណោះ។ |
| new country records | ដំណើរការនៃការចុះបញ្ជីរកឃើញជាលើកដំបូងបំផុត នូវប្រភេទរុក្ខជាតិ ឬសត្វណាមួយនៅក្នុងព្រំដែននៃប្រទេសមួយ ដែលពីមុនមកអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមិនធ្លាប់ដឹង និងមិនធ្លាប់មានឯកសារបញ្ជាក់ថាមានវត្តមាននៅទីនោះឡើយ ទោះបីជាវាធ្លាប់ត្រូវបានគេរកឃើញនៅប្រទេសផ្សេងក៏ដោយ។ | ដូចជាការចុះបញ្ជីហាងកាហ្វេយីហោអន្តរជាតិមួយ ដែលទើបតែមកបើកសាខាដំបូងបំផុតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ |
| terrestrial species | ក្នុងបរិបទរុក្ខសាស្ត្រ ពាក្យនេះសំដៅលើប្រភេទរុក្ខជាតិ (ដូចជាអ័រគីដេដីមួយចំនួន) ដែលដុះនិងចាក់ឫសផ្ទាល់នៅលើដី ទទួលសារធាតុចិញ្ចឹមពីដី ផ្ទុយពីរុក្ខជាតិអ័រគីដេភាគច្រើនដែលដុះតោងលើសំបកដើមឈើផ្សេង (Epiphytes)។ | ដូចជាស្មៅឬបន្លែទូទៅដែលត្រូវដាំផ្ទាល់លើដី មិនអាចដាំព្យួរលើអាកាសឬតោងលើដើមឈើបានទេ។ |
| Social surveys | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវដោយការចុះសម្ភាសន៍ ឬប្រើប្រាស់កម្រងសំណួរសាកសួរព័ត៌មានពីប្រជាជននៅក្នុងសហគមន៍ ដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យជាក់ស្តែងអំពីឥរិយាបថ ការយល់ឃើញ ជីវភាព និងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់ពួកគេ (ក្នុងករណីនេះគឺសកម្មភាពប្រមូល និងលក់អ័រគីដេ)។ | ដូចជាការចុះធ្វើជំរឿនរបស់មន្ត្រីភូមិ ដើម្បីសួរថាតើគ្រួសារនីមួយៗមានសមាជិកប៉ុន្មាន និងប្រកបមុខរបរអ្វីខ្លះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
