បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទិន្នន័យអំពីប្រភេទ និងការចែកចាយជីវចម្រុះសត្វកន្ទុំរុយ (Odonata) នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសនៅតំបន់ជួរភ្នំក្រវាញ ដែលជាតំបន់រំពឹងថានឹងមានជីវចម្រុះខ្ពស់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើការប្រមូលទិន្នន័យតាមរយៈការថតរូបសត្វល្អិតនៅក្នុងធម្មជាតិ និងការផ្ទៀងផ្ទាត់អត្តសញ្ញាណដោយអ្នកជំនាញ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Digital photography in nature ការថតរូបឌីជីថលសត្វល្អិតក្នុងធម្មជាតិ |
មានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យបានច្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងមិនបង្កការឈឺចាប់ ឬប៉ះពាល់ដល់អាយុជីវិតសត្វល្អិត (Non-invasive)។ | មិនមានភាពច្បាស់លាស់គ្រប់គ្រាន់ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វមួយចំនួន (ពិសេសសត្វញី ឬសត្វវ័យក្មេង) និងមិនអាចប្រើដើម្បីពិពណ៌នាប្រភេទសត្វដែលទើបរកឃើញថ្មីក្នុងវិទ្យាសាស្ត្របានទេ។ | បានកត់ត្រា និងផ្តល់ទិន្នន័យចែកចាយថ្មីៗសម្រាប់សត្វកន្ទុំរុយចំនួន ៩៣ ប្រភេទ រួមទាំងប្រភេទថ្មីចំនួន ៨ ប្រចាំប្រទេសកម្ពុជា។ |
| Voucher specimen collection ការប្រមូលសំណាកជាក់ស្តែង |
ផ្តល់ភស្តុតាងរឹងមាំដែលអាចយកទៅពិនិត្យលម្អិតលើរូបសាស្ត្រ (Morphology) ដើម្បីបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វកន្ទុំរុយដែលស្មុគស្មាញ និងជាតម្រូវការចាំបាច់សម្រាប់ការចុះបញ្ជីប្រភេទសត្វថ្មី។ | ទាមទារការចាប់ និងសម្លាប់សត្វល្អិត (Invasive) ដែលអាចត្រូវការការអនុញ្ញាតច្បាស់លាស់ និងប្រើប្រាស់ពេលវេលាច្រើនក្នុងការរក្សាទុកសំណាក។ | បានបញ្ជាក់ពីវត្តមានប្រភេទសត្វកន្ទុំរុយថ្មី Euphaea ochracea តាមរយៈការចាប់សំណាកនៅតំបន់ក្បាលឆាយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍ថតរូបឌីជីថលកម្រិតខ្ពស់ ការធ្វើដំណើរចុះសិក្សាផ្ទាល់នៅតាមតំបន់ព្រៃភ្នំ និងចំណេះដឹងជំនាញផ្នែកវត្តិករសាស្ត្រដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណ។
ទិន្នន័យភាគច្រើនត្រូវបានប្រមូលផ្តុំតែនៅតំបន់ជើងភ្នំនៃជួរភ្នំក្រវាញ (ខេត្តកោះកុង និងពោធិ៍សាត់) និងតំបន់ឆ្នេរមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះ ខណៈតំបន់ផ្សេងទៀតនៅកម្ពុជានៅខ្វះខាតទិន្នន័យនៅឡើយ។ បញ្ហានេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះតំបន់ដែលមិនទាន់បានសិក្សាដូចជាជួរភ្នំអណ្ណាមភាគខាងកើត (មណ្ឌលគិរី រតនគិរី) អាចមានផ្ទុកនូវប្រភេទសត្វជាច្រើនទៀតដែលមិនទាន់ត្រូវបានកត់ត្រា ដែលធ្វើឱ្យចំនួន ១៣៥ ប្រភេទនេះគ្រាន់តែជាពាក់កណ្តាលនៃចំនួនសរុបពិតប្រាកដ។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់រូបថត និងការកត់ត្រាប្រភេទសត្វកន្ទុំរុយមានសារៈប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការត្រួតពិនិត្យសុខភាពបរិស្ថាន និងការអភិរក្សនៅកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋសហគមន៍ (តាមរយៈការថតរូប) និងការផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយអ្នកជំនាញ គឺជាគំរូដ៏មានប្រសិទ្ធភាពមួយក្នុងការបំពេញចន្លោះប្រហោងទិន្នន័យជីវចម្រុះនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Odonata | អម្បូរសត្វកន្ទុំរុយ (Odonata) ជាសណ្តាប់សត្វល្អិតដែលមានស្លាបបួន រាងទ្រវែង និងភ្នែកធំៗ រួមមានកន្ទុំរុយធំ (Dragonfly) និងកន្ទុំរុយតូច ឬម្ជុល (Damselfly)។ ពួកវាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាសូចនាករដ៏ល្អសម្រាប់បញ្ជាក់ពីសុខភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាក្រុមគ្រួសារធំមួយដែលរួមបញ្ចូលសត្វកន្ទុំរុយគ្រប់ប្រភេទទាំងអស់ដែលយើងតែងតែឃើញហើរនៅក្បែរប្រភពទឹក។ |
| Voucher specimen | សំណាកតំណាង គឺជាសំណាកសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានគេចាប់យកមករក្សាទុកក្នុងទម្រង់ដើម ដើម្បីធ្វើជាភស្តុតាងរូបវន្តសម្រាប់បញ្ជាក់ពីអត្តសញ្ញាណនៃប្រភេទសត្វនោះក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ (ជាពិសេសនៅពេលការមើលតែរូបថតមិនគ្រប់គ្រាន់)។ | ដូចជាការរក្សាទុកវត្ថុតាងជាក់ស្តែងក្នុងសំណុំរឿងក្តី ដើម្បីទុកជាភស្តុតាងមិនអាចប្រកែកបាននាពេលអនាគត។ |
| Ectoparasitic midges | សត្វល្អិតបរាសិតក្រៅ (ក្នុងអត្ថបទនេះសំដៅលើ Forcipomyia ក្នុងអនុគណ Pterobosca) គឺជាសត្វរុយតូចៗដែលរស់នៅដោយតោងជញ្ជក់សារធាតុចិញ្ចឹមពីផ្នែកខាងក្រៅនៃរាងកាយសត្វដទៃទៀត ដូចជាការតោងនៅលើស្លាបរបស់សត្វកន្ទុំរុយជាដើម។ | ដូចជាសត្វចៃដែលតោងរស់នៅលើស្បែកក្បាលរបស់យើង ឬសត្វមូសដែលខាំជញ្ជក់ឈាមពីខាងក្រៅ។ |
| Teneral | ដំណាក់កាលទើបញាស់ សំដៅលើស្ថានភាពសត្វល្អិតដែលទើបតែសកចេញពីសំបក (ញាស់ចេញពីដង្កូវទឹក) ក្លាយជាសត្វពេញវ័យ ដែលសំបកខ្លួននិងស្លាបរបស់វានៅទន់ ព្រមទាំងមិនទាន់មានពណ៌ពេញលេញនៅឡើយ។ | ដូចជាក្តាមដែលទើបតែសកសំបកថ្មីៗ ដែលមានស្នូកទន់ៗ និងមិនទាន់រឹងមាំអាចការពារខ្លួនបានល្អ។ |
| Pterostigmata | ចំណុចស្លាប គឺជាកោសិកា ឬស្នាមអុចពណ៌ក្រាស់ៗដែលស្ថិតនៅផ្នែកខាងចុងនៃស្លាបសត្វល្អិត (ដូចជាកន្ទុំរុយ) ដែលជួយបន្ថែមទម្ងន់ដល់ចុងស្លាប ដើម្បីកាត់បន្ថយរំញ័រនិងសម្រួលដល់ការហើរ។ | ដូចជាដុំទម្ងន់តូចៗដែលជាងគេបិទលើកង់ឡាន ដើម្បីឲ្យកង់រត់បាននឹងល្អ មិនរេនៅពេលបើកបរលឿន។ |
| Cerci | ដងកន្ទុយចំហៀង គឺជាសរីរាង្គមួយគូដែលដុះលៀនចេញនៅផ្នែកខាងចុងពោះរបស់សត្វល្អិត។ ចំពោះសត្វកន្ទុំរុយឈ្មោល សរីរាង្គនេះមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការចាប់តោងក្បាល ឬករបស់សត្វញីឱ្យជាប់ក្នុងពេលបង្កាត់ពូជ។ | ដូចជាដង្កៀបសក់ពីរទន្ទឹមគ្នា ឬប្រដាប់កៀបដែលសត្វឈ្មោលប្រើសម្រាប់ចាប់វត្ថុអ្វីមួយឱ្យជាប់។ |
| Pruinosed | ការឡើងម្សៅស គឺជាការបញ្ចេញសារធាតុម្សៅពណ៌ស ឬខៀវស្រាលៗគ្របដណ្តប់លើដងខ្លួន ឬផ្នែកណាមួយនៃសត្វកន្ទុំរុយ ដែលជាទូទៅកើតឡើងនៅពេលដែលវាវិវត្តចូលដល់វ័យចំណាស់។ | ដូចជាផ្លែទំពាំងបាយជូរ ឬផ្លែព្រូនដែលទើបបេះថ្មីៗ ដែលមានម្សៅសៗស្តើងៗគ្របពីលើសំបករបស់វា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
