បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ អត្ថបទនេះផ្តោតលើការគំរាមកំហែងពីគម្រោងសាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធខ្នាតធំ ជាពិសេសការស្នើសុំសាងសង់ផ្លូវ ស្រែអំពស់-ក្បាលដំរី ដែលអាចបំផ្លាញប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងជីវចម្រុះដ៏សំខាន់នៅក្នុងព្រៃការពារមណ្ឌលគិរី។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ សេចក្តីប្រកាសនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរយៈការឯកភាពគ្នារបស់អ្នកជំនាញចំនួន ៣០០នាក់ មកពី ២៩ប្រទេស ដែលបានចូលរួមក្នុងសន្និសីទសមាគមជីវវិទ្យា និងការអភិរក្សតំបន់ត្រូពិកនៅរាជធានីភ្នំពេញ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
សេចក្តីប្រកាសនេះគូសបញ្ជាក់ពីហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរនៃការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ជាពិសេសគម្រោងផ្លូវនៅក្នុងតំបន់ព្រៃការពារមណ្ឌលគិរី ទៅលើជីវចម្រុះនិងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ របាយការណ៍នេះសង្កត់ធ្ងន់លើភាពចាំបាច់នៃការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងសង្គមឱ្យបានហ្មត់ចត់ ដើម្បីចៀសវាងការបាត់បង់ប្រភេទសត្វជិតផុតពូជ និងធនធានធម្មជាតិដែលមិនអាចស្តារឡើងវិញបាន។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ផលប៉ះពាល់នៃគម្រោងផ្លូវ ស្រែអំពស់-ក្បាលដំរី (Impact of Srea Ampos-Kbal Damrei Road) | ការសាងសង់ផ្លូវដែលបានស្នើឡើងនេះនឹងតម្រូវឱ្យមានការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើប្រវែង ៣៦ គីឡូម៉ែត្រ ក្នុងនោះ ១៩ គីឡូម៉ែត្រឆ្លងកាត់តំបន់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីពិសេស (Special Ecosystem Zone) ដែលជាស្នូលនៃព្រៃល្បោះនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ | កាប់ឆ្ការព្រៃប្រវែង ៣៦ គីឡូម៉ែត្រ និង ១៩ គីឡូម៉ែត្រកាត់តំបន់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីពិសេសនៃព្រៃការពារមណ្ឌលគិរី។ |
| សារៈសំខាន់ជាសកលនៃព្រៃការពារមណ្ឌលគិរី (Global Significance of Mondulkiri Protected Forest) | ព្រៃការពារនេះគាំទ្រដល់ចំនួនសត្វទន្សោង (Bos javanicus) ច្រើនជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក ចំនួនសត្វខ្លារខិន (Panthera pardus) ច្រើនជាងគេនៅឥណ្ឌូចិន និងសត្វស្លាបជាង ២៣០ ប្រភេទ ដែលក្នុងនោះ ៩ ប្រភេទកំពុងរងការគំរាមកំហែងជាសកល។ | វត្តមានសត្វទន្សោង សត្វខ្លារខិន និងសត្វស្លាបជាង ២៣០ ប្រភេទ (៩ ប្រភេទក្នុងបញ្ជីក្រហមរបស់ IUCN)។ |
| ការគំរាមកំហែងដល់សត្វដំរីអាស៊ី (Threat to Asian Elephants) | តំបន់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីពិសេសនេះជាជម្រករបស់សត្វដំរីអាស៊ី (Elephas maximus) ដែលជាហ្វូងដំរីធំបំផុតនៅកម្ពុជា ហើយពួកវាត្រូវធ្វើចលនាឆ្លងកាត់តម្រាយផ្លូវដែលបានស្នើសុំនេះក្នុងរដូវបម្លាស់ទីរបស់ពួកវា។ | វត្តមានសត្វដំរីអាស៊ី (Elephas maximus) ជាង ១៥០ ក្បាល ដែលផ្លាស់ទីកាត់តាមតំបន់គម្រោងសាងសង់ផ្លូវ។ |
| ហានិភ័យដល់សក្តានុពលទេសចរណ៍ធម្មជាតិ (Risk to Nature-based Tourism) | គម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ផ្លូវនេះនឹងកាត់បន្ថយយ៉ាងខ្លាំងនូវឱកាសនៃការអភិវឌ្ឍវិស័យទេសចរណ៍ធម្មជាតិប្រកបដោយចីរភាព ដែលជាប្រភពចំណូលសេដ្ឋកិច្ចរយៈពេលវែងសម្រាប់សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងរដ្ឋបាលខេត្ត។ | ការព្រមានពីការបាត់បង់សក្តានុពលទេសចរណ៍ផ្អែកលើធម្មជាតិ (Nature-based tourism) និងចំណូលសេដ្ឋកិច្ច។ |
សេចក្តីប្រកាសនេះបានផ្តល់អនុសាសន៍ជាយុទ្ធសាស្រ្តមួយចំនួនដល់រាជរដ្ឋាភិបាល និងភាគីពាក់ព័ន្ធ ដើម្បីធានាបាននូវការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព និងការការពារបរិស្ថាន។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | ពិចារណាលុបចោលគម្រោងសាងសង់ផ្លូវ ស្រែអំពស់-ក្បាលដំរី និងគម្រោងផ្លូវផ្សេងទៀតក្នុងតំបន់ព្រៃការពារខេត្តមណ្ឌលគិរី ដើម្បីកាត់បន្ថយការខូចខាតដល់ធនធានធម្មជាតិ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ខ្ពស់ (High) |
| រាជរដ្ឋាភិបាល និងវិស័យឯកជន (Government and Private Sector) | ត្រូវធ្វើការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងសង្គម (EIA/SIA) ឱ្យបានហ្មត់ចត់ជាមុន សម្រាប់រាល់គម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅក្នុងតំបន់ដែលមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការអភិរក្សជីវចម្រុះ។ | ខ្ពស់ (High) |
| អ្នកធ្វើគោលនយោបាយ និងអ្នកអភិវឌ្ឍន៍ (Policymakers and Developers) | វាយតម្លៃដោយប្រុងប្រយ័ត្ននូវជម្រើសផ្សេងៗ (Alternatives) និងអនុវត្តផែនការអភិវឌ្ឍន៍ណាដែលកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថានឱ្យនៅកម្រិតទាបបំផុត។ | មធ្យម (Medium) |
| ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធពហុវិស័យ (Multiple Stakeholders) | យកចិត្តទុកដាក់ពិចារណាលើមតិយោបល់ពីភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ រួមទាំងសហគមន៍មូលដ្ឋាន និងអ្នកជំនាញ នៅពេលវាយតម្លៃពីផលចំណេញ និងការខាតបង់ (Trade-offs) នៃគម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះវារំលេចពីចំណុចប្រសព្វរវាងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិរក្សធនធានធម្មជាតិ។ ការសម្រេចចិត្តខុសឆ្គងលើការសាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអាចបំផ្លាញប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលមិនអាចស្តារឡើងវិញបាន ជាពិសេសនៅតំបន់ខ្ពង់រាបដូចជាខេត្តមណ្ឌលគិរី។
ការរក្សាតុល្យភាពរវាងការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដើម្បីបម្រើដល់ការអភិវឌ្ឍ និងការអភិរក្សជីវចម្រុះជាសកល គឺជាកត្តាចាំបាច់បំផុតដើម្បីធានាបាននូវអនាគតសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាពសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Environmental and Social Impact Assessments (ការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងសង្គម) | គឺជាដំណើរការសិក្សានិងវាយតម្លៃជាមុននូវផលវិបាកទាំងឡាយដែលអាចកើតមានឡើងចំពោះបរិស្ថានធម្មជាតិ និងសហគមន៍មនុស្ស នៅពេលមានគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ណាមួយ (ដូចជាការធ្វើផ្លូវ ឬទំនប់វារីអគ្គិសនី) ត្រូវបានអនុវត្ត ដើម្បីស្វែងរកមធ្យោបាយកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ទាំងនោះ។ | ដូចជាការពិនិត្យសុខភាពនិងវាយតម្លៃហានិភ័យយ៉ាងលម្អិតមុនពេលធ្វើការវះកាត់ ដើម្បីដឹងថាការវះកាត់នោះនឹងផ្តល់ផលវិបាកអ្វីខ្លះដល់អ្នកជំងឺ និងត្រូវត្រៀមវិធីការពារបែបណា។ |
| biodiversity hotspots (តំបន់ជីវចម្រុះសំខាន់ៗ / តំបន់ហតស្ប៉តជីវចម្រុះ) | ជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រដែលមានវត្តមានប្រភេទសត្វនិងរុក្ខជាតិចម្រុះយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ (ជាពិសេសប្រភេទសត្វកម្រជិតផុតពូជ) ប៉ុន្តែតំបន់ទាំងនេះកំពុងប្រឈមមុខនឹងការគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីសកម្មភាពរបស់មនុស្ស និងត្រូវការការអភិរក្សជាបន្ទាន់។ | ដូចជាឃ្លាំងផ្ទុកកំណប់ទ្រព្យធម្មជាតិដ៏កម្របំផុតនៅលើពិភពលោក ដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែងពីចោរលួច និងត្រូវការការយាមកាមយ៉ាងតឹងរ៉ឹងជាទីបំផុត។ |
| ecosystem services (សេវាកម្មប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី) | អត្ថប្រយោជន៍ទាំងឡាយដែលមនុស្សទទួលបានពីធម្មជាតិនិងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលមានសុខភាពល្អ ដូចជាការផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្អាត ការទប់ស្កាត់គ្រោះទឹកជំនន់ ការរក្សាលំនឹងអាកាសធាតុ និងការការពារដីជាដើម។ | ដូចជារោងចក្រផលិតទឹកស្អាត ម៉ាស៊ីនត្រជាក់ធម្មជាតិ និងរនាំងការពារទឹកជំនន់ ដែលធម្មជាតិបានផ្តល់ជូនមនុស្សទូទៅប្រើប្រាស់ដោយឥតគិតថ្លៃ។ |
| lowland deciduous dipterocarp forest (ព្រៃល្បោះ ឬព្រៃល្បោះតំបន់ទំនាប) | ជាប្រភេទព្រៃឈើនៅតំបន់ទំនាបដែលមានលក្ខណៈពិសេសដោយការជម្រុះស្លឹកនៅរដូវប្រាំង ដែលជាជម្រកដ៏សំខាន់សម្រាប់សត្វព្រៃកម្រនានា ជាពិសេសនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដូចជាសត្វទន្សោង (Bos javanicus) និងសត្វខ្លារខិន (Panthera pardus)។ | ដូចជាផ្ទះដ៏ធំមួយដែលបើកដំបូលទទួលពន្លឺព្រះអាទិត្យនៅរដូវប្រាំង ដែលជាកន្លែងរស់នៅនិងស្វែងរកចំណីតែមួយគត់សម្រាប់សត្វព្រៃកម្រៗ។ |
| trade-offs (ការដោះដូរ / ផលចំណេញនិងការខាតបង់) | ជាស្ថានភាពនៃការសម្រេចចិត្តក្នុងគោលនយោបាយ ដែលតម្រូវឱ្យមានការលះបង់អត្ថប្រយោជន៍ម្យ៉ាង (ឧទាហរណ៍ ការអភិរក្សព្រៃឈើ) ដើម្បីទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍មួយផ្សេងទៀត (ឧទាហរណ៍ ការអភិវឌ្ឍផ្លូវថ្នល់) ដោយមិនអាចទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ទាំងពីរក្នុងពេលតែមួយបានពេញលេញនោះទេ។ | ដូចជាការសម្រេចចិត្តថាតើត្រូវលក់ដីស្រែដើម្បីទិញឡានទំនើប ឬទុកដីស្រែដើម្បីមានអង្ករហូបប្រចាំឆ្នាំ ដោយយើងមិនអាចមានទាំងដីស្រែនិងឡានក្នុងពេលតែមួយបានទេ។ |
| nature-based tourism (ទេសចរណ៍ផ្អែកលើធម្មជាតិ / ទេសចរណ៍ធម្មជាតិ) | ជាទម្រង់នៃការអភិវឌ្ឍវិស័យទេសចរណ៍ដែលពឹងផ្អែកលើភាពស្រស់ស្អាតនៃធម្មជាតិនិងសត្វព្រៃ ដែលអាចទាញយកចំណូលសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាពសម្រាប់សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងជួយគាំទ្រដល់ការងារអភិរក្សបរិស្ថានវិញ។ | ដូចជាការបើកផ្ទះសួនច្បារដ៏ស្រស់ស្អាតឱ្យភ្ញៀវទិញសំបុត្រចូលមើល ហើយយកប្រាក់នោះមកផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពនិងថែរក្សាសួនបន្ត ជំនួសឱ្យការកាប់ដើមឈើក្នុងសួនលក់។ |
| natural capital (មូលធនធម្មជាតិ) | ជាការប្រៀបធៀបធនធានធម្មជាតិ (ដូចជាដី ទឹក ខ្យល់ ព្រៃឈើ និងសត្វព្រៃ) ទៅជាទ្រព្យសម្បត្តិ ឬដើមទុនរបស់ប្រទេស ដែលផ្តល់នូវលំហូរនៃសេវាកម្មប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីជួយដល់សេដ្ឋកិច្ចជាតិជាបន្តបន្ទាប់។ | ដូចជាប្រាក់សន្សំដើមនៅក្នុងធនាគាររបស់ជាតិ ដែលបើយើងដកចាយអស់ (កាប់ព្រៃបំផ្លាញអស់) យើងនឹងលែងមានការប្រាក់ (ផលប្រយោជន៍ពីធម្មជាតិ) សម្រាប់ប្រើប្រាស់នៅថ្ងៃអនាគតទៀតហើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
