បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាបរិស្ថាន និងសុខភាពដែលបណ្តាលមកពីការបំពុលដីដោយប្រេងឆៅ តាមរយៈការស្វែងរកវិធីសាស្ត្រចំណាយទាបដើម្បីបន្សុទ្ធដី នៅក្នុងខេត្ត Khuzestan នៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តការពិសោធន៍នៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ដោយចៃដន្យទាំងស្រុង ដើម្បីវាយតម្លៃសក្តានុពលនៃការស្តារបរិស្ថានដោយប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិ (Phytoremediation) តាមរយៈការរួមបញ្ចូលគ្នានៃរុក្ខជាតិផ្សេងៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Sole Date Palm (T5) ការដាំតែដើមល្មើតែឯងក្នុងដីមានការបំពុល |
ងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រង និងថែទាំ ដោយសារមិនមានការប្រកួតប្រជែងសារធាតុចិញ្ចឹមពីរុក្ខជាតិផ្សេង។ | មានប្រសិទ្ធភាពទាបបំផុតក្នុងការបន្សុទ្ធដី និងមានការលូតលាស់យឺតដោយសារឥទ្ធិពលនៃការបំពុលពីប្រេង។ | កាត់បន្ថយកំហាប់អ៊ីដ្រូកាបូនប្រេងសរុប (TPH) បានត្រឹមតែ ៥៧,៥៧% ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Date Palm + Corn (T6) ការដាំដើមល្មើ រួមជាមួយពោត (Zea mays) |
ពោតលូតលាស់លឿន និងបង្កើតជីវម៉ាស (Biomass) បានច្រើន ដែលជួយដល់ដំណើរការបន្សុទ្ធដីបានលឿនជាងដាំល្មើតែឯង។ | ត្រូវការសារធាតុចិញ្ចឹមច្រើនពីដី ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់របស់ដើមល្មើប្រសិនបើមិនមានជីគ្រប់គ្រាន់។ | កាត់បន្ថយកំហាប់អ៊ីដ្រូកាបូនប្រេងសរុប (TPH) នៅក្នុងដីបាន ៧៥,១៣%។ |
| Date Palm + Alfalfa (T7) ការដាំដើមល្មើ រួមជាមួយអាល់ហ្វាល់ហ្វា (Medicago sativa) |
អាល់ហ្វាល់ហ្វាជារុក្ខជាតិអំបូរពពួកសណ្តែក ដែលអាចជួយបង្កើនអាសូតដល់ដី និងមានប្រព័ន្ធឫសជួយដល់បាក់តេរីបំបែកសារធាតុពុលបានយ៉ាងល្អបំផុត។ | កូនដើមល្មើដែលដាំជាមួយអាល់ហ្វាល់ហ្វាក្នុងដីបំពុល មានទម្ងន់ស្រស់ និងស្ងួតទាបជាងគេ (ប្រកួតប្រជែងខ្លាំង)។ | មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុត ដោយកាត់បន្ថយកំហាប់ TPH នៅក្នុងដីបានរហូតដល់ ៨២,១៧%។ |
| Date Palm + Sunflower (T8) ការដាំដើមល្មើ រួមជាមួយផ្កាឈូករ័ត្ន (Helianthus annus) |
ផ្កាឈូករ័ត្នមានសមត្ថភាពស្រូបយកសារធាតុពុលបានច្រើនប្រភេទ រួមទាំងលោហៈធ្ងន់ និងប្រេង។ | ប្រសិទ្ធភាពនៃការកាត់បន្ថយ TPH នៅមានកម្រិតទាបជាងការប្រើប្រាស់ពោត និងអាល់ហ្វាល់ហ្វានៅក្នុងការសិក្សានេះ។ | កាត់បន្ថយកំហាប់អ៊ីដ្រូកាបូនប្រេងសរុប (TPH) នៅក្នុងដីបាន ៦៧,០៧%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ វិធីសាស្ត្រស្តារបរិស្ថានដោយប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិ (Phytoremediation) នេះ គឺជាជម្រើសដែលមានតម្លៃទាប និងសន្សំសំចៃខ្ពស់ ដោយពឹងផ្អែកជាចម្បងលើពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងដំណើរការធម្មជាតិ ប៉ុន្តែទាមទារពេលវេលា និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វិភាគដី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ដោយប្រើប្រាស់សំណាកដីមកពីតំបន់ឧស្សាហកម្មប្រេងក្នុងទីក្រុង Ahwaz ខេត្ត Khuzestan ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដែលជាតំបន់មានអាកាសធាតុក្តៅស្ងួត។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិច និងមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន ប្រភេទដី និងសីតុណ្ហភាពគឺខុសគ្នាស្រឡះ ដែលទាមទារឱ្យមានការសម្របសម្រួលដោយជ្រើសរើសប្រភេទរុក្ខជាតិក្នុងស្រុក (ជំនួសល្មើ ឬអាល់ហ្វាល់ហ្វា) ដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលជាក់ស្តែង។
បច្ចេកវិទ្យា Phytoremediation នេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាការបំពុលដីក្នុងតម្លៃទាប។
ជារួម ការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិរួមបញ្ចូលគ្នា (ជាពិសេសពពួកសណ្តែក) ដើម្បីកម្ចាត់សំណល់អ៊ីដ្រូកាបូន គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងចំណាយតិច ដែលកម្ពុជាគួរយកមកអនុវត្តដើម្បីស្តារគុណភាពដីកសិកម្ម និងតំបន់ឧស្សាហកម្ម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| phytoremediation (បច្ចេកវិទ្យាស្តារបរិស្ថានដោយរុក្ខជាតិ) | គឺជាការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិរស់នៅ និងអតិសុខុមប្រាណដែលរស់នៅតាមតំបន់ឫសរបស់វា ដើម្បីសម្អាត កាត់បន្ថយ ឬបំបែកសារធាតុពុលដែលមាននៅក្នុងដី ទឹកក្រោមដី ឬបរិយាកាសឱ្យទៅជាសារធាតុដែលមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនបូមធូលីធម្មជាតិ (រុក្ខជាតិ) ដើម្បីបឺតស្រូប និងកម្ចាត់ជាតិពុលចេញពីក្នុងដី។ |
| Total petroleum hydrocarbons (TPH) (អ៊ីដ្រូកាបូនប្រេងសរុប) | គឺជារង្វាស់ទូទៅនៃសមាសធាតុគីមីចម្រុះជាច្រើនប្រភេទដែលផ្សំឡើងពីអ៊ីដ្រូសែន និងកាបូន ដែលមានប្រភពចេញពីប្រេងឆៅ ឬផលិតផលប្រេងឥន្ធនៈផ្សេងៗដែលកំពុងបំពុលបរិស្ថានដី និងទឹក។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សរុបនៃកាកសំណល់ប្រេងម៉ាស៊ីន និងប្រេងឥន្ធនៈទាំងអស់ដែលបានកំពប់ចូលទៅក្នុងដី។ |
| rhizospheric microorganisms (អតិសុខុមប្រាណតំបន់ឫសរុក្ខជាតិ) | ជាបណ្តុំនៃបាក់តេរី ឬផ្សិតតូចៗដែលរស់នៅយ៉ាងសកម្មនៅជុំវិញ និងជាប់នឹងប្រព័ន្ធឫសរបស់រុក្ខជាតិ ដែលជួយរុក្ខជាតិក្នុងការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម និងចូលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបំបែកសារធាតុពុលក្នុងដី។ | ដូចជាកម្មកររោងចក្រតូចៗដែលធ្វើការយ៉ាងសកម្មនៅក្រោមដីជុំវិញឫសរុក្ខជាតិ ដើម្បីជួយរំលាយចំណី និងកម្ចាត់កាកសំណល់ពុល។ |
| biomass (ជីវម៉ាស) | សំដៅទៅលើបរិមាណទម្ងន់សរុបនៃសារពាង្គកាយមានជីវិត (ដូចជារុក្ខជាតិ ឫស ដើម ស្លឹក) នៅក្នុងតំបន់ ឬបរិមាណដីណាមួយនៅពេលវេលាជាក់លាក់មួយ ដែលបង្ហាញពីទំហំនៃការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាទម្ងន់សរុបនៃដើមឈើ និងស្លឹកឈើទាំងអស់ដែលយើងកាប់ និងប្រមូលបានពីចម្ការមួយ។ |
| polycyclic aromatic hydrocarbons (PAH) (ប៉ូលីស៊ីក្លីក អារ៉ូម៉ាទិច អ៊ីដ្រូកាបូន) | ជាក្រុមនៃសមាសធាតុគីមីអ៊ីដ្រូកាបូនដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធកងកាបូនច្រើនជាប់គ្នា ដែលជាទូទៅមានជាតិពុលខ្លាំង (អាចបង្កមហារីក) កើតចេញពីការដុតចំហេះមិនសព្វ និងមានលក្ខណៈស៊ាំពិបាកនឹងបំបែករលាយនៅក្នុងបរិស្ថាន។ | ដូចជាសំណល់ផ្សែងខ្មៅក្រាស់ៗដែលមានជាតិពុលខ្លាំង និងស្អិតជាប់ស្វិត ដែលសល់ពីការដុតកង់ឡាន ឬប្រេងម៉ាស៊ីន។ |
| Synergistic Effects (ឥទ្ធិពលរួមបញ្ចូលគ្នា) | ជាលទ្ធផលដែលទទួលបានពីការធ្វើការរួមគ្នារវាងធាតុពីរ ឬច្រើន (ដូចជាការដាំដើមល្មើជាមួយអាល់ហ្វាល់ហ្វា) ដែលបង្កើតបានជាប្រសិទ្ធភាពធំជាង និងខ្លាំងជាងការយកលទ្ធផលរបស់វាពេលធ្វើការរៀងៗខ្លួនមកបូកបញ្ចូលគ្នា។ | ដូចជាកម្លាំងមនុស្សពីរនាក់សហការគ្នារុញឡានដែលខូច អាចរុញទៅមុខបានលឿនជាង និងស្រួលជាងការដែលម្នាក់ៗព្យាយាមរុញឡាននោះរៀងៗខ្លួនដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ |
| Legumes (រុក្ខជាតិអំបូរពពួកសណ្តែក) | ជារុក្ខជាតិ (ដូចជាអាល់ហ្វាល់ហ្វា ឬសណ្តែក) ដែលមានសមត្ថភាពពិសេសក្នុងការចាប់យកឧស្ម័នអាសូតពីបរិយាកាសមកស្តុកទុកក្នុងដី តាមរយៈទំនាក់ទំនងស៊ីសង្វាក់ជាមួយបាក់តេរីនៅតាមដុំពកឫសរបស់វា ដែលជួយធ្វើឱ្យដីដែលខូចគុណភាពមានជីជាតិឡើងវិញ។ | ដូចជារោងចក្រផលិតជីធម្មជាតិខ្នាតតូចដែលភ្ជាប់មកជាមួយឫសរុក្ខជាតិស្រាប់ ដែលជួយបញ្ចូនជីកម្លាំងទៅឱ្យដីដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
