បញ្ហា (The Problem)៖ ពិភពលោកកំពុងប្រឈមនឹងការរិចរិលបរិស្ថាន ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការបំពុលដែលបណ្តាលមកពីការពឹងផ្អែកលើឥន្ធនៈផូស៊ីល (Fossil fuels) ដែលធ្វើឱ្យការផ្លាស់ប្តូរទៅរកប្រភពថាមពលកកើតឡើងវិញមានភាពចាំបាច់បំផុតសម្រាប់ការសម្រេចបាននូវកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការត្រួតពិនិត្យ និងស្ទង់មតិយ៉ាងទូលំទូលាយ (Survey) លើប្រភពថាមពលកកើតឡើងវិញសំខាន់ៗ ដោយផ្តោតលើអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច ស្ថានភាពសកល ផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន ព្រមទាំងចំណុចខ្លាំង និងចំណុចខ្សោយរបស់ពួកវា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Solar Energy ថាមពលព្រះអាទិត្យ |
ថាមពលទទួលបានដោយឥតគិតថ្លៃ មិនបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (GHG) មានប្រភពគ្មានទីបញ្ចប់ និងកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថាមពលអគ្គិសនីបណ្តាញជាតិ ជាពិសេសនៅតំបន់ដាច់ស្រយាល។ | ការសាងសង់រោងចក្រថាមពលព្រះអាទិត្យមានតម្លៃថ្លៃ បន្ទះស្រូបពន្លឺ (PV cells) ដំណើរការក្នុងកម្រិតថាមពលទាប ហើយការផលិតមានជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងសារធាតុគីមីពុល។ | សមត្ថភាពថាមពលព្រះអាទិត្យសកលបានកើនឡើងដល់ ៥០៥ GW ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨។ |
| Wind Energy ថាមពលខ្យល់ |
មិនអស់ មិនបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ អាចផលិតថាមពលមេកានិចដោយផ្ទាល់ និងអាចប្រើប្រាស់ទីតាំងទួរប៊ីនសម្រាប់ការងារកសិកម្មស្របគ្នា។ | ត្រូវការទីតាំងដែលមានខ្យល់បក់ខ្លាំង និងផ្ទៃដីធំទូលាយ បង្កសំឡេងរំខាន ប៉ះពាល់ដល់សត្វស្លាប និងទាមទារការចំណាយខ្ពស់លើការថែទាំកង្ហារ។ | សមត្ថភាពផលិតថាមពលខ្យល់សកលបានកើនឡើងដល់ប្រមាណ ៥៩០ GW ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨។ |
| Biomass Energy ថាមពលជីវម៉ាស |
ជាប្រភពកកើតឡើងវិញដែលបញ្ចេញជាតិពុលតិចតួច អាចជួយកែច្នៃសំណល់កសិកម្ម ផ្តល់ជីសរីរាង្គ និងមានសក្តានុពលធំក្នុងការផលិតឧស្ម័នជីវឧស្ម័ន (Biogas) ប្រកបដោយតម្លៃសមរម្យ។ | ត្រូវការការផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុដើមជីវម៉ាសជាប់ជាប្រចាំ ការដឹកជញ្ជូនឧស្ម័នតាមបំពង់មានការលំបាក ហើយអាចប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខស្បៀងប្រសិនបើដំណាំត្រូវប្រើសម្រាប់តែផលិតឥន្ធនៈ។ | សមត្ថភាពផលិតថាមពលជីវម៉ាសសកលបានកើនឡើងដល់ប្រមាណ ១៣០ GW ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨។ |
| Hydropower ថាមពលវារីអគ្គិសនី |
អាចផលិតថាមពលបានបន្តបន្ទាប់ ងាយស្រួលកែតម្រូវទិន្នផលតាមតម្រូវការ មិនបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពេលកំពុងប្រតិបត្តិការ និងបង្កើតជាតំបន់ទេសចរណ៍ (បឹង)។ | ការសាងសង់ទំនប់មានតម្លៃកប់ពពក បំផ្លាញជម្រកធម្មជាតិ និងព្រៃឈើ បង្កបញ្ហាលំហូរទឹក និងអាចផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីជុំវិញតំបន់លិចទឹក។ | វារីអគ្គិសនីជាប្រភពថាមពលកកើតឡើងវិញដែលប្រើប្រាស់ច្រើនជាងគេ ដោយរំពឹងថានឹងកើនឡើង ៣.១% ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ |
| Geothermal Energy ថាមពលកំដៅផែនដី |
ជាប្រភពថាមពលដែលមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានខ្លាំងបំផុត មិនបង្កើតឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ មានប្រភពកំដៅគ្មានដែនកំណត់ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ | ជួនកាលអាចមានឧស្ម័នពុល និងសារធាតុរ៉ែភាយចេញពីផ្ទៃដី ហើយទាមទារការបូមបញ្ចូលទឹកសំណល់ទៅក្នុងដីវិញ (Re-injection) ដើម្បីការពារបរិស្ថាន។ | សមត្ថភាពថាមពលកំដៅផែនដីសកលសម្រេចបានប្រមាណ ១៣,៩០០ MW ក្នុងឆ្នាំ ២០១៩។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះបានបញ្ជាក់ថាការដំឡើងប្រព័ន្ធថាមពលកកើតឡើងវិញ (ដូចជាទំនប់វារីអគ្គិសនី រោងចក្រថាមពលព្រះអាទិត្យ និងជីវម៉ាស) មានតម្លៃកម្រិតខ្ពស់នៅដំណាក់កាលដំបូង ប៉ុន្តែវាមានអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច និងបរិស្ថានក្នុងរយៈពេលវែងដោយមិនត្រូវការចំណាយលើឥន្ធនៈ។
ការសិក្សានេះគឺជាការស្ទង់មតិកម្រិតសកលដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីអង្គការអន្តរជាតិ (ដូចជា IRENA) និងរបាយការណ៍សមត្ថភាពថាមពលរបស់ប្រទេសធំៗ (ចិន អាមេរិក អឺរ៉ុប ប្រេស៊ីល) ជាជាងផ្តោតលើតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍តែមួយ។ ទោះបីជាការសិក្សានេះផ្តល់នូវទិដ្ឋភាពរួមនៃបច្ចេកវិទ្យាក៏ដោយ ក៏ទិន្នន័យខ្លះអាចមិនឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងពីបរិបទភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុ (រដូវប្រាំង/វស្សា) និងសមត្ថភាពហិរញ្ញវត្ថុរបស់ប្រទេសកម្ពុជានោះទេ។
ការផ្លាស់ប្តូរទៅរកប្រភពថាមពលកកើតឡើងវិញមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធថាមពលប្រកបដោយចីរភាព និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលថាមពលនៅកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលគ្នានៃប្រភពថាមពលចម្រុះ (Energy Mix) ជាពិសេសថាមពលសូឡា និងជីវម៉ាស អាចជួយធានាសន្តិសុខថាមពលនៅកម្ពុជាប្រកបដោយចីរភាព និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាននៃវារីអគ្គិសនីខ្នាតធំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Photovoltaic (PV) cells | ឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាដែលស្រូបយកពន្លឺព្រះអាទិត្យ (Photons) ហើយបំប្លែងវាទៅជាថាមពលអគ្គិសនីដោយផ្ទាល់ តាមរយៈប្រតិកម្មអេឡិចត្រូនិកនៃសារធាតុពាក់កណ្តាលចម្លង (Semiconductors) ដូចជាស៊ីលីកូន។ | ដូចជាស្លឹកឈើដែលស្រូបពន្លឺថ្ងៃដើម្បីទាញយកថាមពលលូតលាស់ (រស្មីសំយោគ) ប៉ុន្តែបន្ទះនេះស្រូបពន្លឺថ្ងៃដើម្បីបង្កើតជាចរន្តអគ្គិសនីវិញ។ |
| Greenhouse gas (GHG) emissions | ការបញ្ចេញឧស្ម័ន (ដូចជាកាបូនឌីអុកស៊ីត និងមេតាន) ចូលទៅក្នុងបរិយាកាស ដែលឧស្ម័នទាំងនេះមានលក្ខណៈទប់កំដៅព្រះអាទិត្យមិនឱ្យភាយចេញវិញ ធ្វើឱ្យសីតុណ្ហភាពផែនដីកើនឡើងបណ្តាលឱ្យមានការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាការចតឡានហាលថ្ងៃហើយបិទកញ្ចក់ជិតឈឹង ដែលធ្វើឱ្យកំដៅថ្ងៃចូលបានតែចេញមិនរួច បណ្តាលឱ្យខាងក្នុងឡានក្តៅហប់ខ្លាំង។ |
| Thermo-nuclear process | ប្រតិកម្មនុយក្លេអ៊ែរដែលកើតឡើងនៅតំបន់ស្នូលនៃព្រះអាទិត្យ ដោយរលាយបញ្ជូលអាតូមអ៊ីដ្រូហ្សែនទៅជាអេលីយ៉ូម ក្រោមសម្ពាធនិងកំដៅខ្លាំង ដែលបញ្ចេញនូវថាមពលនិងពន្លឺយ៉ាងមហាសាលមកកាន់ផែនដី។ | ដូចជាការដុតភ្នក់ភ្លើងដ៏ធំមួយដែលមិនចេះរលត់ ប៉ុន្តែវាប្រើប្រាស់ការបុកទង្គិចគ្នានៃអាតូមតូចៗដើម្បីបង្កើតកំដៅ ជំនួសឱ្យការឆេះអុសធម្មតា។ |
| Kinetic energy | ថាមពលដែលកើតចេញពីចលនារបស់វត្ថុណាមួយ (ដូចជាចរន្តខ្យល់បក់ខ្លាំង ឬលំហូរទឹកធ្លាក់) ដែលត្រូវបានគេចាប់យកកម្លាំងនេះដើម្បីបង្វិលទួរប៊ីនសម្រាប់ផលិតចរន្តអគ្គិសនី។ | ដូចជាកម្លាំងទឹកទន្លេដែលហូររុញកង់កិនស្រូវឱ្យវិល ឬរុញទូកក្តោងឱ្យរសាត់ទៅមុខដោយយើងមិនបាច់ប្រឹងអុំ។ |
| Horizontal Axis Wind Turbines (HAWTs) | ប្រភេទម៉ាស៊ីនទួរប៊ីនខ្យល់ដែលមានអ័ក្សបង្វិលស្ថិតក្នុងទិសដេកស្របនឹងដី ហើយស្លាបកង្ហារត្រូវបែរមុខតទល់នឹងទិសដៅខ្យល់បក់ ដើម្បីកាត់ខ្យល់និងទាញយកថាមពលមេកានិចបានច្រើនបំផុត។ | ដូចជាកង្ហារបញ្ចុះកំដៅនៅក្នុងផ្ទះរបស់យើង ដែលស្លាបវាវិលជុំវិញអ័ក្សផ្ដេក គ្រាន់តែទួរប៊ីននេះប្រើខ្យល់រុញឱ្យវិលដើម្បីបង្កើតភ្លើងវិញ។ |
| Pumped storage hydroelectric plants | ប្រព័ន្ធវារីអគ្គិសនីដែលអាចស្តុកទុកថាមពល ដោយបូមទឹកពីអាងស្តុកក្រោមទៅកាន់អាងស្តុកខាងលើនៅពេលតម្រូវការភ្លើងមានកម្រិតទាប ហើយទម្លាក់ទឹកមកវិញដើម្បីបង្វិលទួរប៊ីនផលិតភ្លើងនៅពេលមានតម្រូវការប្រើប្រាស់ខ្ពស់។ | ដូចជាការសាកថ្មទូរស័ព្ទ (ដោយបូមទឹកឡើងទីខ្ពស់) ទុកសម្រាប់យកមកប្រើប្រាស់នៅពេលដែលយើងត្រូវការភ្លើងបន្ទាន់ (ដោយទម្លាក់ទឹកចុះមកវិញ)។ |
| Biogas | ឧស្ម័នដែលអាចឆេះបាន (ផ្សំឡើងពីមេតាន ៦០% និងកាបូនឌីអុកស៊ីត ៤០%) ដែលផលិតចេញពីការរលួយនៃសំណល់សរីរាង្គ (ដូចជាលាមកសត្វ ឬរុក្ខជាតិ) ក្នុងលក្ខខណ្ឌបិទជិតគ្មានអុកស៊ីសែន ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាឥន្ធនៈ។ | ដូចជាឧស្ម័នហ្គាសក្នុងធុងដែលយើងទិញមកដុតចម្អិនអាហារដែរ ប៉ុន្តែនេះកើតចេញពីការផ្អាប់លាមកគោ ឬកាកសំណល់ផ្ទះបាយឱ្យរលួយចេញជាហ្គាស។ |
| Reinjection | ដំណើរការនៃការបូមទឹក ឬវត្ថុរាវសំណល់ដែលនៅសល់ពីការទាញយកថាមពលកំដៅផែនដីរួច បញ្ចូលត្រឡប់ទៅក្នុងស្រទាប់ដីជ្រៅវិញ ដើម្បីរក្សាសម្ពាធកំដៅក្នុងដីឱ្យមានស្ថេរភាព និងការពារកុំឱ្យសារធាតុពុលហូរចូលបរិស្ថានខាងលើ។ | ដូចជាការបូមទឹកចេញពីអណ្តូងមកប្រើ ហើយចាក់ទឹកដែលប្រើរួចចូលត្រឡប់ទៅក្នុងអណ្តូងវិញ ដើម្បីកុំឱ្យប្រឡាក់រាយប៉ាយខាងក្រៅ និងរក្សាទឹកឱ្យមានប្រើជារៀងរហូត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
