បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃស្ថានភាពគុណភាពទឹក និងកម្រិតជីវជាតិ (Trophic condition) នៅក្នុងបឹង និងអាងស្តុកទឹកចំនួន១០ នៅតំបន់អាងទន្លេមេគង្គលើនៃប្រទេសកម្ពុជា ដោយប្រើប្រាស់សត្វល្អិតរ៉ូទីហ្វែរ (Rotifers) ជាសូចនាករជីវសាស្ត្រ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលសំណាកសត្វល្អិតពីបឹងនិងអាងស្តុកទឹកចំនួន១០កន្លែង ក្នុងខេត្តក្រចេះ ស្ទឹងត្រែង និងរតនគិរី នៅចុងរដូវប្រាំង និងចុងរដូវវស្សា ឆ្នាំ២០១០ ដើម្បីយកមកវិភាគគុណភាពទឹក។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Brachionus:Trichocerca quotient (QB/T) សន្ទស្សន៍ផលធៀបប្រភេទ Brachionus និង Trichocerca (QB/T) |
ងាយស្រួលគណនា និងអាចវាយតម្លៃកម្រិតជីវជាតិទឹក (Trophic status) បានរហ័សដោយផ្អែកលើសមាមាត្រនៃពពួកសត្វរ៉ូទីហ្វែរ ដែលជាសូចនាករជីវសាស្ត្រ។ | សន្ទស្សន៍នេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅអឺរ៉ុប ដូច្នេះវាអាចនឹងមិនឆ្លើយតបទាំងស្រុងទៅនឹងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនៅតំបន់ត្រូពិចនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ឡើយ ដោយទាមទារការផ្ទៀងផ្ទាត់បន្ថែម។ | បានបង្ហាញថាទីតាំងសិក្សាភាគច្រើនមានកម្រិតជីវជាតិទាប (Oligotrophic) ដោយមានតម្លៃ QB/T ពី 0.00 ដល់ 0.86 នៅរដូវប្រាំង។ |
| Morphological Identification via Microscopy ការកំណត់អត្តសញ្ញាណតាមរូបរាងដោយប្រើមីក្រូទស្សន៍ |
អាចកំណត់អត្តសញ្ញាណបានច្បាស់លាស់រហូតដល់កម្រិតប្រភេទ (Species level) និងអនុញ្ញាតឱ្យរកឃើញប្រភេទថ្មីៗដែលមិនធ្លាប់មានក្នុងតំបន់។ | ទាមទារអ្នកជំនាញដែលមានបទពិសោធន៍ខ្ពស់ផ្នែកវត្តិករសាស្ត្រ និងចំណាយពេលយូរក្នុងការវិភាគ និងថតរូបសំណាកនីមួយៗ។ | រកឃើញសត្វរ៉ូទីហ្វែរចំនួន ១០៧ ប្រភេទ ក្នុងនោះ ២៥ ប្រភេទ និងអម្បូរថ្មីចំនួន ២ គឺជាកំណត់ត្រាថ្មីជាលើកដំបូងសម្រាប់កម្ពុជា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍ប្រមូលសំណាកនៅទីវាល និងបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ពិសេសសម្រាប់ការវិភាគអត្តសញ្ញាណសត្វល្អិតមីក្រូទស្សន៍។
ការសិក្សានេះប្រមូលសំណាកតែពីបឹង និងអាងស្តុកទឹកចំនួន១០កន្លែងប៉ុណ្ណោះ នៅក្នុងខេត្តក្រចេះ ស្ទឹងត្រែង និងរតនគិរី (តំណាងឱ្យតែតំបន់អាងទន្លេមេគង្គលើ) ក្នុងទំហំសំណាកតូច (២០សំណាក)។ ម្យ៉ាងទៀត សន្ទស្សន៍ QB/T ត្រូវបានបង្កើតឡើងផ្អែកលើប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីអឺរ៉ុប ដូច្នេះការអនុវត្តសន្ទស្សន៍នេះដោយផ្ទាល់នៅកម្ពុជាដោយគ្មានការផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប៉ារ៉ាម៉ែត្ររូប-គីមីសាស្ត្រ អាចបង្កើតឱ្យមានគម្លាតក្នុងការវាយតម្លៃ។
វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់សត្វរ៉ូទីហ្វែរជាសូចនាករជីវសាស្ត្រមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងចំណាយតិច សម្រាប់ការតាមដានគុណភាពទឹកនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់សូចនាករជីវសាស្ត្រនេះ ផ្ដល់នូវជម្រើសដ៏ល្អមួយសម្រាប់ការតាមដានសុខភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹកសាបនៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ប្រសិនបើមានការធ្វើសមាហរណកម្មជាមួយវិធីសាស្ត្រវាស់វែងបែបទំនើប។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Rotifera (រ៉ូទីហ្វែរ) | ជាអម្បូរសត្វឥតឆ្អឹងកងទំហំតូចល្អិតបំផុត (50-2,000 μm) ដែលរស់នៅក្នុងទឹកសាប ហើយមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹក ដោយវាជាអ្នកស៊ីសារាយនិងជាចំណីបន្តសម្រាប់ត្រី និងសត្វទឹកដទៃទៀត។ | ប្រៀបដូចជា "សត្វល្អិតក្នុងទឹក" ដ៏តូចៗ ដែលដើរតួជាចំណីអាហារដ៏សំខាន់សម្រាប់ចិញ្ចឹមត្រីតូចៗនៅក្នុងបឹង។ |
| Bio-indicators (សូចនាករជីវសាស្ត្រ) | ជាប្រភេទសត្វ រុក្ខជាតិ ឬអតិសុខុមប្រាណ ដែលវត្តមាន ចំនួន និងអាកប្បកិរិយារបស់វា អាចត្រូវបានគេយកមកប្រើប្រាស់ដើម្បីបញ្ជាក់ ឬវាយតម្លៃពីស្ថានភាពសុខភាព និងកម្រិតនៃការបំពុលនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីណាមួយ។ | ដូចជា "ទែម៉ូម៉ែត្រ" ដែលវាស់កម្តៅអ្នកជំងឺអញ្ចឹងដែរ វត្តមានរបស់សត្វទាំងនេះជួយប្រាប់គ្រូពេទ្យបរិស្ថានថាតើទឹកនោះស្អាត ឬកខ្វក់។ |
| Trophic state (ស្ថានភាពកម្រិតជីវជាតិ) | ជារង្វាស់ទូទៅនៃកម្រិតជីវជាតិ (ជាពិសេសផូស្វ័រ និងអាសូត) នៅក្នុងប្រភពទឹក ដែលជាអ្នកកំណត់ពីបរិមាណរុក្ខជាតិ សារាយ និងសត្វដែលអាចលូតលាស់បាននៅក្នុងទីនោះ។ | ប្រៀបដូចជា "កម្រិតជីជាតិដី" សម្រាប់ដាំដំណាំអញ្ចឹងដែរ បើទឹកមានជីវជាតិពេក វានឹងធ្វើឱ្យសារាយដុះពេញផ្ទៃទឹក។ |
| Oligotrophic (ស្ថានភាពកម្រិតជីវជាតិទាប) | ជាលក្ខខណ្ឌនៃប្រភពទឹកដែលមានសារធាតុចិញ្ចឹមទាបបំផុត បណ្តាលឱ្យមានការលូតលាស់នៃសារាយ និងរុក្ខជាតិទឹកតិចតួច ដែលទប់ស្កាត់ការបំពុល និងធ្វើឱ្យទឹកមានភាពថ្លាឈ្វេងល្អ។ | ប្រៀបដូចជា "ដីខ្សាច់" ដែលមិនសូវមានជីជាតិ ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមិនសូវដុះច្រើន តែវាផ្តល់នូវទឹកដែលថ្លាស្អាតអាចមើលឃើញបាត។ |
| Mesotrophic (ស្ថានភាពកម្រិតជីវជាតិមធ្យម) | ជាលក្ខខណ្ឌនៃប្រភពទឹកដែលមានកម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹម និងការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិទឹក ឬសារាយក្នុងបរិមាណមធ្យម ពោលគឺទឹកមិនថ្លាពេក ហើយក៏មិនកខ្វក់ពេក។ | ដូចជា "ចម្ការធម្មតា" ដែលមានជីជាតិល្មមសម្រាប់ដំណាំលូតលាស់បានល្អគួរសម ដោយមិនមានស្មៅដុះស៊ុបទ្រុបពេកនោះទេ។ |
| Eutrophic (ស្ថានភាពកម្រិតជីវជាតិខ្ពស់) | ជាលក្ខខណ្ឌនៃប្រភពទឹកដែលមានផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមច្រើនជ្រុល ដែលបង្កឱ្យមានការដុះសារាយយ៉ាងគំហុកបិទជិតផ្ទៃទឹក និងអាចកាត់បន្ថយអុកស៊ីសែនក្នុងទឹក ប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់មច្ឆជាតិ។ | ដូចជា "ការចាក់ជីលើសកម្រិត" ចូលក្នុងស្រះ ដែលធ្វើឱ្យសារាយដុះជិតឈឹង រហូតដល់ថប់ដង្ហើមត្រីងាប់អស់។ |
| Zooplankton (ប្លង់តុងសត្វ) | ជាបណ្ដុំសត្វល្អិតៗដែលអណ្តែត ឬហែលរសាត់តាមចរន្តទឹក ដែលភាគច្រើនទាមទារការពង្រីកដោយមីក្រូទស្សន៍ទើបអាចមើលឃើញ ហើយដើរតួជាអ្នកស៊ីរុក្ខជាតិប្លង់តុងតូចៗ។ | ប្រៀបដូចជា "ហ្វូងចៀមតូចៗ" ដែលហែលអណ្តែតស៊ីស្មៅ (សារាយ) នៅក្នុងវាលស្មៅនៃមហាសមុទ្រ ឬបឹង។ |
| Brachionus: Trichocerca quotient (សន្ទស្សន៍ផលធៀបអម្បូរ Brachionus និង Trichocerca) | ជារូបមន្តគណនាដែលយកចំនួនប្រភេទសត្វក្នុងអម្បូរ Brachionus ទៅចែកនឹងអម្បូរ Trichocerca ដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតជីវជាតិទឹក។ បើតម្លៃកាន់តែខ្ពស់ (លើស២) មានន័យថាទឹកនោះសម្បូរជីវជាតិ ឬរងការបំពុល (Eutrophic)។ | ប្រៀបដូចជា "ការថ្លឹងជញ្ជីង" រវាងសត្វដែលចូលចិត្តទឹកកខ្វក់ និងសត្វដែលចូលចិត្តទឹកស្អាត ដើម្បីដឹងថាតើគុណភាពទឹកនោះកំពុងស្ថិតក្នុងស្ថានភាពបែបណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
