បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សាអំពីសត្វរ៉ូទីហ្វែរ (Rotifer) នៅប្រទេសកម្ពុជានៅមានកម្រិតនៅឡើយ ហើយពុំទាន់មានការអង្កេតណាមួយត្រូវបានរាយការណ៍ពីមុនមកអំពីតំបន់ត្រពាំងនានាក្នុងអាងទន្លេមេគង្គកម្ពុជាផ្នែកខាងលើនោះទេ។ ការស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងស្វែងរកកំណត់ត្រាប្រភេទថ្មីៗ និងវាយតម្លៃបឋមលើប្រភេទដែលអាចប្រើជាសូចនាករជីវសាស្រ្តបាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រមូលសំណាកទឹកចំនួន១០ ពីត្រពាំងក្នុងខេត្តស្ទឹងត្រែង និងរតនគិរី នាចុងរដូវប្រាំង រួចយកមកវិភាគរកប្រភេទសត្វរ៉ូទីហ្វែរ និងប៉ារ៉ាម៉ែត្របរិស្ថានទឹក។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| 30-μm mesh net sampling (Current Study) ការប្រើប្រាស់សំណាញ់ត្រងផ្លង់តុងទំហំ ៣០មីក្រូម៉ែត្រ (30-μm) |
អាចចាប់យកប្រភេទសត្វរ៉ូទីហ្វែរដែលមានទំហំតូចៗបានល្អ ដែលជួយឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពសម្បូរប្រភេទបានកាន់តែច្បាស់លាស់ និងត្រឹមត្រូវ។ | ទាមទារការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ក្នុងការបែងចែក និងកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វតូចៗក្រោមមីក្រូទស្សន៍ ដោយសារវាមានទំហំល្អិតខ្លាំង។ | រកឃើញសត្វរ៉ូទីហ្វែរចំនួន ៧៩ប្រភេទ (ក្នុងនោះ១៦ប្រភេទជាកំណត់ត្រាថ្មី) ពីត្រពាំងចំនួនតែ១០ប៉ុណ្ណោះ ជាមួយនឹងការព្យាករណ៍ភាពសម្បូរប្រភេទសរុប (Chao2-bc estimator) ចំនួន ១៧១ប្រភេទ។ |
| 60-μm mesh net sampling (Previous Study - Meas 2008) ការប្រើប្រាស់សំណាញ់ត្រងផ្លង់តុងទំហំ ៦០មីក្រូម៉ែត្រ (60-μm) |
ងាយស្រួលក្នុងការត្រងយកផ្លង់តុងធំៗ និងចំណាយពេលតិចក្នុងការបែងចែកសំណាកពីកាកសំណល់ផ្សេងៗក្នុងទឹក។ | ប៉ាន់ស្មានទាបជាងការពិតនូវភាពសម្បូរប្រភេទ (Underestimation) ដោយសារវាបានរំលងប្រភេទរ៉ូទីហ្វែរតូចៗដែលអាចឆ្លងកាត់ក្រឡាសំណាញ់បាន។ | រកឃើញប្រភេទសត្វតិចជាង (៤១ប្រភេទ នៅដើមរដូវវស្សា និង ៨១ប្រភេទ នៅចុងរដូវវស្សា) ទោះបីជាប្រមូលសំណាកពីទីតាំងស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឧបករណ៍ប្រមូលសំណាកទីវាលផ្ទាល់ ឧបករណ៍វាស់ស្ទង់គុណភាពទឹកចល័ត និងបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់កំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វល្អិត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតែលើសំណាកត្រពាំងចំនួន ១០ ប៉ុណ្ណោះ នៅក្នុងតំបន់កសិកម្មនៃខេត្តស្ទឹងត្រែង និងរតនគិរី ក្នុងរយៈពេលខ្លីនាចុងរដូវប្រាំង (មេសា ២០១០)។ ទំហំសំណាកតូចនិងពេលវេលាមានកំណត់នេះ អាចមិនតំណាងពេញលេញឱ្យភាពចម្រុះនៃសត្វរ៉ូទីហ្វែរនៅទូទាំងប្រទេស ឬតាមរដូវកាលផ្សេងៗនោះទេ ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាបន្ថែមដើម្បីបង្កើតទិន្នន័យមូលដ្ឋានឲ្យបានរឹងមាំសម្រាប់កម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់សត្វរ៉ូទីហ្វែរ (Rotifers) ជាសូចនាករជីវសាស្រ្ត (Bioindicators) គឺជាវិធីសាស្ត្រមួយដ៏មានសក្តានុពល និងចំណាយតិចសម្រាប់ការតាមដានគុណភាពទឹកនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធតាមដានដោយផ្អែកលើប្រភេទសត្វរ៉ូទីហ្វែរ នឹងផ្តល់នូវឧបករណ៍ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពមួយសម្រាប់គ្រប់គ្រង និងការពារធនធានទឹកសាបនៅកម្ពុជាប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Rotifera | សត្វឥតឆ្អឹងកងក្នុងទឹកមានទំហំល្អិតមើលនឹងភ្នែកទទេមិនឃើញ ដែលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងខ្សែសង្វាក់អាហារក្នុងទឹក ដោយស៊ីបាក់តេរីឬសារាយ ហើយផ្តល់ខ្លួនឯងជាអាហារដល់កូនត្រី ព្រមទាំងជួយចង្អុលបង្ហាញពីគុណភាពទឹកផងដែរ។ | ដូចជាសត្វល្អិតតូចៗរស់នៅក្នុងទឹក ដែលចាំបោសសម្អាតទឹកនិងធ្វើជាចំណីប្រចាំថ្ងៃសម្រាប់ត្រីតូចៗ។ |
| Bioindicator | ការប្រើប្រាស់ភាវៈរស់ (សត្វ ឬរុក្ខជាតិ) ដើម្បីតាមដាន និងវាយតម្លៃស្ថានភាពសុខភាព ឬកម្រិតនៃការបំពុលនៅក្នុងបរិស្ថានណាមួយ ដោយសង្កេតមើលថាតើសត្វទាំងនោះអាចរស់នៅទីនោះបានឬអត់ ឬមានការប្រែប្រួលរាងកាយយ៉ាងណា។ | ដូចជាការយកសត្វចាបទៅដាក់ក្នុងរ៉ែធ្យូងថ្ម ប្រសិនបើវាដួលសន្លប់ មានន័យថាខ្យល់នៅទីនោះពុលហើយ។ |
| Zooplankton | បណ្តុំសត្វល្អិតៗដែលអណ្តែត ឬហែលរសាត់តាមចរន្តទឹក ដែលមិនអាចទប់ទល់នឹងចរន្តទឹកខ្លាំងបាន ហើយជាប្រភពអាហារមូលដ្ឋានសម្រាប់សត្វទឹកធំៗនៅគ្រប់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹក។ | ដូចជាធូលីមានជីវិតដែលអណ្តែតរសាត់តាមទឹក ហើយជាប្រភពចំណីដំបូងបង្អស់នៅក្នុងសមុទ្រឬបឹង។ |
| Chao2-bc estimator | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីទស្សន៍ទាយ ឬប៉ាន់ស្មានចំនួនប្រភេទសត្វសរុប (Species richness) ដែលមាននៅក្នុងតំបន់មួយពិតប្រាកដ ដោយគណនាបន្ថែមទៅលើចំនួនប្រភេទសត្វកម្រដែលទើបតែត្រូវបានរកឃើញ។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយចំនួនមនុស្សសរុបនៅក្នុងពិធីជប់លៀងមួយ ដោយរាប់និងគណនាផ្អែកលើចំនួនមនុស្សប្លែកមុខដែលយើងទើបតែជួប។ |
| Eutrophy | ស្ថានភាពនៃប្រភពទឹកដែលមានសារធាតុចិញ្ចឹម (ដូចជា នីដ្រាត និងផូស្វាត) ច្រើនជ្រុលបណ្តាលមកពីការហូរចូលនៃជីកសិកម្ម ដែលជំរុញឱ្យសារាយដុះច្រើនខុសធម្មតា រហូតស្រូបយកអុកស៊ីហ្សែនអស់ពីទឹក និងធ្វើឱ្យសត្វទឹកផ្សេងទៀតងាប់។ | ដូចជាការដាក់ជីច្រើនពេកលើដើមឈើ រហូតដល់ស្មៅចង្រៃដុះជិតឈ្លានពានដកដង្ហើមលែងរួច។ |
| Oligosaprobic / Beta-saprobic | ប្រព័ន្ធវាយតម្លៃកម្រិតនៃការបំពុលសរីរាង្គក្នុងទឹក ដោយចាត់ថ្នាក់ Oligosaprobic សំដៅលើទឹកដែលស្អាត ឬមានការបំពុលតិចតួចបំផុត ចំណែក Beta-saprobic សំដៅលើទឹកដែលមានការបំពុលកម្រិតមធ្យម ដែលសត្វមួយចំនួននៅអាចរស់បាន។ | ដូចជាការចាត់ថ្នាក់បន្ទប់ពី "ស្អាតខ្លាំង" ទៅ "រៀងរញ៉េរញ៉ៃបន្តិចបន្តួច"។ |
| K-strategist | ប្រភេទសត្វដែលបង្កើតកូនតិចតួច ប៉ុន្តែចំណាយថាមពលនិងពេលវេលាច្រើនក្នុងការថែរក្សាកូននីមួយៗឱ្យរស់រានមានជីវិត ដែលពួកវាច្រើនរស់នៅក្នុងបរិស្ថានដែលមានលំនឹងល្អនិងមានការប្រកួតប្រជែងខ្ពស់។ | ដូចជាគ្រួសារដែលមានកូនតែមួយឬពីរនាក់ ប៉ុន្តែខំប្រឹងចិញ្ចឹមបីបាច់កូននោះយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់បំផុត។ |
| r-strategist | ប្រភេទសត្វដែលបង្កើតកូនក្នុងចំនួនច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ប៉ុន្តែមិនសូវអើពើថែរក្សាទេ ដោយពឹងផ្អែកលើបរិមាណច្រើនដើម្បីឱ្យមានកូនខ្លះអាចរស់រានបាននៅក្នុងបរិស្ថានដែលប្រែប្រួលលឿនឬងាយមានគ្រោះថ្នាក់។ | ដូចជាការសាបព្រោះគ្រាប់ពូជរាប់ពាន់គ្រាប់ចោលពេញដី ដោយសង្ឃឹមថាមានប៉ុន្មានគ្រាប់អាចដុះរស់រានមានជីវិតបាននៅពេលភ្លៀងធ្លាក់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
