បញ្ហា (The Problem)៖ ការជ្រៀតចូលទឹកប្រៃនៅក្នុងតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ ពិសេសស្រុក An Bien ខេត្ត Kien Giang បានបណ្តាលឱ្យខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ផលិតកម្មកសិកម្ម និងជីវភាពរស់នៅ ដែលជំរុញឱ្យកសិករត្រូវផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ដាំដុះ និងទាមទារយុទ្ធសាស្ត្របន្សាំជាក្រុម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបបរិមាណ និងគុណភាព ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីកសិករចំនួន ៦០ គ្រួសារនៅឃុំ Nam Yen និង Tây Yên A។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Double-crop rice farming (Mô hình hai vụ lúa) ការដាំដុះស្រូវពីររដូវ |
មានភាពងាយស្រួល និងជាទម្លាប់ប្រពៃណីរបស់កសិករ ប្រសិនបើមានប្រភពទឹកសាបគ្រប់គ្រាន់។ | ងាយរងគ្រោះថ្នាក់បំផុតពីការជ្រៀតចូលទឹកប្រៃ ដែលបណ្តាលឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះ ស្រូវងាប់ និងខាតបង់ប្រាក់ចំណូលយ៉ាងច្រើន។ | ប្រាក់ចំណេញ ៧.៩៧៣.០០០ ដុង/ហិកតា ដោយមានអត្រាប្រាក់ចំណេញធៀបនឹងចំណាយត្រឹមតែ ០,៦ ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Rice-shrimp farming system (Mô hình tôm lúa) ប្រព័ន្ធកសិកម្មចម្រុះស្រូវ-បង្គា |
សម្របខ្លួនបានល្អទៅនឹងរដូវទឹកប្រៃ ផ្តល់ប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ និងមានអត្ថប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមក (កាកសំណល់បង្គាជាជីស្រូវ ជញ្ជ្រាំងស្រូវជាចំណីបង្គា)។ | ទាមទារទំហំដីធំ (លើសពី ២ហិកតា) ចំណាយដើមទុនរៀបចំប្រព័ន្ធប្រឡាយ និងទាមទារការសហការជាក្រុមយ៉ាងតឹងរ៉ឹងដើម្បីគ្រប់គ្រងទឹក និងជំងឺ។ | ប្រាក់ចំណេញ ៣២.៩៧៧.០០០ ដុង/ហិកតា ដោយមានអត្រាប្រាក់ចំណេញធៀបនឹងចំណាយរហូតដល់ ២,៩ (ខ្ពស់ជាងស្រូវ ៤,៨ ដង)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តប្រព័ន្ធកសិកម្មស្រូវ-បង្គាឱ្យទទួលបានជោគជ័យ ទាមទារនូវការរៀបចំហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្ត និងមូលធនសង្គមរឹងមាំ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងឃុំចំនួនពីរនៃស្រុក An Bien ខេត្ត Kien Giang ប្រទេសវៀតណាម ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីកសិករចំនួន ៦០ គ្រួសារ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានខេត្តជាប់មាត់សមុទ្រ និងតំបន់វាលទំនាបដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែងពីការជ្រៀតចូលទឹកប្រៃស្រដៀងគ្នានេះ ដែលបណ្តាលមកពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការអភិវឌ្ឍនៅផ្នែកខាងលើនៃទន្លេមេគង្គ។
គំរូកសិកម្មស្រូវ-បង្គា និងការបន្សាំជាក្រុមនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅតំបន់ដែលប្រឈមនឹងបញ្ហាទឹកប្រៃក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការរៀនសូត្រពីភាពជោគជ័យនៃការបន្សាំជាក្រុមរបស់សហគមន៍កសិករនៅវៀតណាម អាចជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយជម្លោះ និងកែប្រែហានិភ័យទឹកប្រៃឱ្យទៅជាប្រភពចំណូលប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Saline intrusion | បាតុភូតដែលទឹកប្រៃពីសមុទ្រហូរចូលទៅក្នុងតំបន់ដីគោកតាមរយៈទន្លេ ឬប្រឡាយ ដែលជាធម្មតាមានទឹកសាប ជាពិសេសនៅរដូវប្រាំង ដែលធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ដំណាំកសិកម្ម។ | ដូចជាការចាក់អំបិលចូលទៅក្នុងកែវទឹកសាប ដែលធ្វើឱ្យទឹកនោះលែងអាចផឹក ឬយកទៅស្រោចរុក្ខជាតិបាន។ |
| Collective adaptation | សកម្មភាពរួមគ្នារបស់ក្រុមមនុស្សនៅក្នុងសហគមន៍ ដើម្បីទប់ទល់ និងសម្របខ្លួនទៅនឹងការផ្លាស់ប្តូរនៃបរិស្ថាន (ដូចជាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ) តាមរយៈការចែករំលែកធនធាន ព័ត៌មាន និងការសម្រេចចិត្តរួមគ្នា។ | ដូចជាស្រមោចសហការគ្នាតោងជាស្ពានដើម្បីឆ្លងកាត់ទឹកជំនន់ ជាជាងការព្យាយាមហែលឆ្លងម្នាក់ឯង។ |
| Rice-shrimp farming system | ប្រព័ន្ធកសិកម្មចម្រុះដែលកសិករផ្លាស់ប្តូរការដាំដុះស្រូវនៅរដូវវស្សា (ពេលមានទឹកសាប) និងចិញ្ចឹមបង្គានៅរដូវប្រាំង (ពេលមានទឹកប្រៃចូល) នៅលើផ្ទៃដីតែមួយ ដើម្បីសម្របខ្លួនទៅនឹងស្ថានភាពទឹក និងទាញយកប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់បន្ទប់តែមួយធ្វើជាកន្លែងធ្វើការនៅពេលថ្ងៃ និងជាបន្ទប់គេងនៅពេលយប់ ដោយបត់បែនអាស្រ័យលើពេលវេលា។ |
| Social capital | បណ្តាញទំនាក់ទំនង ការជឿទុកចិត្ត និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងសមាជិកក្នុងសង្គម ឬសហគមន៍ ដែលជួយឱ្យពួកគេអាចធ្វើការជាមួយគ្នាដើម្បីសម្រេចគោលដៅរួម និងដោះស្រាយបញ្ហាប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាប្រាក់សន្សំនៃការរាប់អានគ្នា ដែលអ្នកអាចពឹងពាក់អ្នកជិតខាងឱ្យជួយមើលផ្ទះពេលអ្នកមិននៅដោយក្តីទុកចិត្ត។ |
| Water conflict | វិវាទ ឬការខ្វែងគំនិតគ្នារវាងកសិករ ឬអ្នកប្រើប្រាស់ទឹក ដោយសារតម្រូវការគុណភាពទឹកខុសគ្នា ឧទាហរណ៍ អ្នកដាំស្រូវត្រូវការទឹកសាប ចំណែកអ្នកចិញ្ចឹមបង្គាត្រូវការទឹកប្រៃនៅក្នុងតំបន់តែមួយ និងពេលវេលាតែមួយ។ | ដូចជាមនុស្សពីរនាក់នៅក្នុងបន្ទប់តែមួយ ម្នាក់ចង់បើកម៉ាស៊ីនត្រជាក់ឱ្យត្រជាក់ខ្លាំង ឯម្នាក់ទៀតចង់បិទម៉ាស៊ីនត្រជាក់ព្រោះរងា។ |
| Community-based water management | វិធីសាស្ត្រដែលសហគមន៍មូលដ្ឋានចូលរួមដោយផ្ទាល់ក្នុងការធ្វើផែនការ ចែកចាយ និងថែរក្សាធនធានទឹក ដោយផ្អែកលើការព្រមព្រៀងគ្នារវាងអ្នកប្រើប្រាស់ ជាជាងការពឹងផ្អែកតែលើរដ្ឋាភិបាល។ | ដូចជាការបង់ប្រាក់និងចាត់តាំងអ្នកជិតខាងគ្នីគ្នាក្នុងបុរី ដើម្បីថែរក្សាសួនច្បាររួមឱ្យបានស្អាត ជាជាងរង់ចាំក្រុមហ៊ុនអភិវឌ្ឍន៍មកធ្វើឱ្យ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
