ប្រធានបទ (Topic)៖ សៀវភៅនេះចងក្រងនូវប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ទូលំទូលាយនៃការតាំងទីលំនៅ ការអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្ម និងការផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ចសង្គមនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម (តំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ) ចាប់ពីសម័យរាជវង្សង្វៀន រហូតដល់សម័យអាណានិគមបារាំង។
រចនាសម្ព័ន្ធ (Structure)៖ អ្នកនិពន្ធប្រើប្រាស់កំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ ឯកសាររដ្ឋបាល និងព្រឹត្តិការណ៍ពិតក្នុងតំបន់ ដើម្បីតាមដានការវិវត្តនៃប្រជាសាស្ត្រ និងភូមិសាស្ត្រនៃតំបន់នេះ។
ចំណុចសំខាន់ៗ (Key Takeaways)៖
បន្ទាប់ពីអានឯកសារនេះ អ្នកគួរអាច៖
ឯកសារនេះបង្ហាញពីប្រវត្តិដ៏លម្អិតនៃការកាប់ឆ្ការព្រៃ និងអភិវឌ្ឍន៍តំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ ចាប់ពីយុគសម័យរាជវង្សង្វៀនដែលផ្តោតលើការការពារព្រំដែន និងកសិកម្មខ្នាតតូច រហូតដល់សម័យអាណានិគមបារាំង។ អាណានិគមបារាំងបានជំរុញការពង្រីកការនាំចេញស្រូវអង្ករតាមរយៈការជីកប្រឡាយខ្នាតធំ ប៉ុន្តែទន្ទឹមនឹងនេះក៏បានបង្កើតប្រព័ន្ធច្បាប់ដីធ្លីអយុត្តិធម៌ ដែលបណ្តាលឱ្យមានការរឹបអូសដី និងការបះបោរពីសំណាក់កសិករក្នុងស្រុក។
| គោលគំនិត (Concept) | ការពន្យល់ (Explanation) | ឧទាហរណ៍ (Example) |
|---|---|---|
| Land Reclamation ការអភិវឌ្ឍន៍កាប់ឆ្ការដីធ្លី (Khẩn hoang) |
គឺជាដំណើរការនៃការកែប្រែដីព្រៃ ដីភក់ ឬដីដែលមិនទាន់មានការអភិវឌ្ឍន៍ ឱ្យក្លាយជាដីកសិកម្មដែលអាចបង្កបង្កើនផលបាន។ ដំណើរការនេះទាមទារនូវកម្លាំងពលកម្ម ការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធារាសាស្ត្រ និងការរៀបចំប្រព័ន្ធសង្គមថ្មី។ | ការជីកប្រឡាយនៅតំបន់ព្រៃ U Minh និង Ca Mau ដើម្បីបង្ហូរទឹកចេញ កាត់បន្ថយជាតិជូរក្នុងដី និងប្រែក្លាយតំបន់នេះទៅជាវាលស្រែដ៏ធំទូលាយ។ |
| Colonial Agricultural Policy គោលនយោបាយកសិកម្មអាណានិគម |
គោលនយោបាយដែលដាក់ចេញដោយរដ្ឋបាលបារាំង ដើម្បីបង្កើនផលិតកម្មស្រូវសម្រាប់ការនាំចេញជាអតិបរមា។ គោលនយោបាយនេះពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើការប្រមូលពន្ធធ្ងន់ធ្ងរ ការបង្ខំឱ្យធ្វើពលកម្ម និងការផ្តល់ដីសម្បទានធំៗដល់ជនជាតិបារាំង ឬអ្នកមានអំណាចក្នុងស្រុក។ | ការផ្តល់ដីរាប់ពាន់ហិកតាដោយឥតគិតថ្លៃដល់ក្រុមហ៊ុនបារាំង (ដូចជាក្រុមហ៊ុន Taillefer) ដើម្បីបង្កើតចម្ការធំៗ ខណៈពេលដែលកសិករក្នុងស្រុកត្រូវបង់ពន្ធខ្ពស់ និងក្លាយជាអ្នកស៊ីឈ្នួល។ |
| Canal Network Expansion ការពង្រីកបណ្តាញប្រឡាយ |
គម្រោងវិស្វកម្មខ្នាតធំក្នុងការជីកប្រឡាយដើម្បីបម្រើដល់ការដឹកជញ្ជូន បញ្ចៀសទឹកជំនន់ និងបញ្ចូលទឹកធ្វើកសិកម្ម ដែលជាកត្តាជំរុញឱ្យតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គក្លាយជាជង្រុកស្រូវ។ | ការប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រអេស្កាវ៉ាទ័រដើរដោយចំហាយទឹក ដើម្បីជីកប្រឡាយ Xa No ភ្ជាប់តំបន់ Hau Giang ទៅកាន់ឈូងសមុទ្រសៀម និងសម្រួលដល់ការដឹកជញ្ជូនស្រូវទៅកាន់ទីក្រុងសៃហ្គន។ |
| Land Tenure System and Land Grabbing ប្រព័ន្ធកាន់កាប់ដីធ្លី និងការរឹបអូសដី |
ការផ្លាស់ប្តូរពីប្រព័ន្ធដីធ្លីតាមបែបប្រពៃណីដែលអ្នកកាប់ឆ្ការមានសិទ្ធិកាន់កាប់ ទៅជាប្រព័ន្ធចុះបញ្ជីដីធ្លីតាមផ្លូវច្បាប់ដ៏ស្មុគស្មាញ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យក្រុមអ្នកមានអំណាច និងអាណានិគមប្រើប្រាស់ចន្លោះប្រហោងដើម្បីរឹបអូសដីកសិករ។ | ព្រឹត្តិការណ៍នៅ Noc Nan (Nọc Nạn) ដែលក្រុមគ្រួសារកសិករ Bien Toai ត្រូវបាត់បង់ដីស្រែដែលខ្លួនបានខិតខំត្រួសត្រាយ ទៅក្នុងដៃរបស់ម្ចាស់ដីអ្នកមាន ដែលប្រើប្រាស់ច្បាប់ដីធ្លីបារាំងដើម្បីដណ្តើមយកដី។ |
| Peasant Resistance ចលនាតស៊ូរបស់កសិករ |
សកម្មភាពប្រឆាំងតវ៉ាដោយប្រដាប់អាវុធ និងតាមផ្លូវច្បាប់របស់ប្រជាកសិករនៅតំបន់ជនបទ ប្រឆាំងនឹងការកេងប្រវ័ញ្ច ការយកពន្ធ ការបង្ខំឱ្យធ្វើការ (Corvée) និងការរឹបអូសដីធ្លីដោយអាជ្ញាធរអាណានិគម និងភ្នាក់ងារមូលដ្ឋាន។ | ការប្រយុទ្ធការពារដីធ្លីរហូតដល់លះបង់ជីវិតរបស់គ្រួសារកសិករ Mười Chức ក្នុងជម្លោះ Noc Nan និងការបះបោរដឹកនាំដោយ Thủ khoa Huân។ |
ការសិក្សាពីប្រវត្តិសាស្រ្តនៃការកាប់ឆ្ការ និងអភិវឌ្ឍន៍ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គនេះ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះវាផ្តល់នូវមេរៀនជាប្រវត្តិសាស្ត្រអំពីការគ្រប់គ្រងធនធានទឹក គោលនយោបាយកសិកម្ម និងផលវិបាកសង្គមនៃការរំលោភបំពានដីធ្លី ដែលធ្លាប់កើតមានក្នុងតំបន់។
ការយល់ដឹងពីសៀវភៅនេះជួយឱ្យនិស្សិតកម្ពុជាអាចរៀនសូត្រពីកំហុសប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងសម័យអាណានិគម ដើម្បីចូលរួមចំណែកស្ថាបនាគោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្ម និងដីធ្លីក្នុងស្រុក ដែលធានាបាននូវសមធម៌សង្គម និងចីរភាព។
លំហាត់ និងសកម្មភាពសិក្សាដើម្បីពង្រឹងការយល់ដឹង៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស (English) | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Khẩn hoang | ដំណើរការនៃការត្រួសត្រាយព្រៃ ដីភក់ ឬដីរហោស្ថាន ដើម្បីប្រែក្លាយទៅជាដីកសិកម្មសម្រាប់បង្កបង្កើនផល ជាពិសេសការកែប្រែតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គឱ្យក្លាយជាតំបន់ផលិតស្រូវ។ | ដូចជាការកាប់ឆ្ការព្រៃស្តុកដើម្បីយកដីធ្វើស្រែចម្ការថ្មី និងសាងសង់ភូមិករ។ |
| Tá điền | កសិករដែលគ្មានដីធ្លីផ្ទាល់ខ្លួន ហើយត្រូវជួលដីពីម្ចាស់ដី (Điền chủ) ដើម្បីធ្វើកសិកម្ម ដោយត្រូវបង់ថ្លៃឈ្នួលជាស្រូវ (Địa tô) ឬជាប្រាក់ និងតែងតែជំពាក់បំណុលម្ចាស់ដី។ | ដូចជាអ្នកជួលតូបគេលក់ដូរ តែនេះគឺការជួលស្រែគេធ្វើ ហើយត្រូវបែងចែកទិន្នផលភាគច្រើនទៅឱ្យម្ចាស់ស្រែ។ |
| Công thổ / Công điền | ដីសាធារណៈរបស់រដ្ឋ ឬដីរួមរបស់សហគមន៍ដែលគ្មានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិឯកជន។ ក្នុងសម័យអាណានិគមបារាំង រដ្ឋបាលបានចាត់ទុកដីទំនេរជាដីរដ្ឋ (Công thổ) រួចលក់ឬផ្តល់ជាសម្បទានដល់អ្នកមានអំណាច។ | ដូចជាដីរដ្ឋ ឬដីបម្រុងទុករបស់ភូមិឃុំ ដែលអ្នកភូមិធ្លាប់តែអាចប្រើប្រាស់បានមុនពេលច្បាប់ថ្មីចូលមកដល់។ |
| Làm xâu (Sưu) | កាតព្វកិច្ចពលកម្មដោយបង្ខំ (Corvée) ដែលប្រជាជនត្រូវធ្វើដោយឥតគិតឈ្នួលសម្រាប់រដ្ឋ ឬអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន ដូចជាការជីកប្រឡាយ លើកទំនប់ ឬសាងសង់ផ្លូវថ្នល់។ | ដូចជាការកេណ្ឌអ្នកភូមិឱ្យទៅធ្វើការងាររដ្ឋធ្ងន់ៗ ដោយមិនទទួលបានប្រាក់ឈ្នួលតបស្នង។ |
| Địa bộ | បញ្ជីរដ្ឋបាលផ្លូវការដែលកត់ត្រាពីទីតាំង ទំហំ ប្រភេទដី និងឈ្មោះម្ចាស់កម្មសិទ្ធិដីធ្លី ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីគ្រប់គ្រងការប្រមូលពន្ធ និងកំណត់សិទ្ធិកាន់កាប់ស្របច្បាប់។ | ដូចជាសៀវភៅបញ្ជីកាដាស ឬប្លង់រឹងនៅសាលាឃុំ ដែលបញ្ជាក់ថាដីនោះជារបស់នរណាពិតប្រាកដ។ |
| Kinh xáng | ប្រឡាយធំៗដែលត្រូវបានជីកដោយប្រើប្រាស់នាវាអេស្កាវ៉ាទ័រ (ម៉ាស៊ីនកាយដីដើរដោយចំហាយទឹក) ក្នុងសម័យអាណានិគមបារាំង ដើម្បីពង្រីកបណ្តាញផ្លូវទឹក រំដោះទឹកជូរ និងពង្រីកដីដាំដុះ។ | ដូចជាការពង្រីកព្រែកជីកខ្នាតធំដោយប្រើគ្រឿងចក្រ ដើម្បីយកទឹកធ្វើកសិកម្ម និងសម្រួលដល់ការដឹកជញ្ជូន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
