បញ្ហា (The Problem)៖ ជម្រកស្មៅសមុទ្រនៅជុំវិញកោះនានារបស់ប្រទេសកម្ពុជាមានការសិក្សាតិចតួចនៅឡើយ និងកំពុងរងការគំរាមកំហែងពីកត្តាមនុស្ស ជាពិសេសពីបច្ចេកទេសនេសាទដែលបំផ្លិចបំផ្លាញ។ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃរបាយ ភាពសំបូរបែប និងភាពចម្រុះនៃប្រភេទស្មៅសមុទ្រនៅតំបន់ប្រជុំកោះរ៉ុង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការចុះអង្កេតផ្ទាល់នៅរដូវប្រាំងក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ និង ២០១៤ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រខ្សែបន្ទាត់និងក្រឡាការ៉េ ដើម្បីវាយតម្លៃអត្រាគ្របដណ្ដប់នៃស្មៅសមុទ្រ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Transect and Quadrat Survey (Quantitative) វិធីសាស្ត្រខ្សែបន្ទាត់និងក្រឡាការ៉េ (ការចុះវាស់វែងផ្ទាល់) |
ផ្តល់ទិន្នន័យលម្អិតដល់កម្រិតប្រភេទស្មៅសមុទ្រ មានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ក្នុងការវាស់វែងភាគរយនៃការគ្របដណ្ដប់ និងអាចយកទៅអនុវត្តសារជាថ្មីដើម្បីតាមដានការប្រែប្រួលបាន។ | ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មនិងពេលវេលាច្រើនក្នុងការចុះវាស់វែង ទាមទារជំនាញមុជទឹក និងគ្របដណ្ដប់ផ្ទៃក្រឡាបានតូចជាងការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាពីចម្ងាយ។ | រកឃើញផ្ទៃដីស្មៅសមុទ្រជាក់ស្តែងចំនួន ១៨ហិកតា និងកំណត់អត្តសញ្ញាណបាន ៤ប្រភេទយ៉ាងច្បាស់លាស់។ |
| Visual Observation / Broad Mapping (Qualitative) ការសង្កេតមើលទូទៅនិងការប៉ាន់ស្មាន (ប្រើក្នុងការសិក្សាមុនៗ) |
ចំណាយពេលតិច និងអាចគ្របដណ្ដប់ទីតាំងភូមិសាស្ត្រទូលំទូលាយបានលឿន ដើម្បីទទួលបានទិន្នន័យប៉ាន់ស្មានជាបឋម។ | ខ្វះភាពសុក្រឹត អាចធ្វើឱ្យការប៉ាន់ស្មានទំហំផ្ទៃដីធំជាងការពិត (Overestimate) និងមិនអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទបានលម្អិត។ | ប៉ាន់ស្មានថាមានស្មៅសមុទ្រ ៤៧ហិកតា ប៉ុន្តែមិនមានការបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់ពីប្រភេទ និងអត្រាគ្របដណ្ដប់ជាក់ស្តែង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានមនុស្សដែលមានជំនាញមុជទឹក ឧបករណ៍វាស់វែងជាក់លាក់ និងពេលវេលាច្រើនសម្រាប់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅតាមបាតសមុទ្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតែនៅទីតាំងមួយចំនួនជុំវិញកោះរ៉ុង និងកោះរ៉ុងសន្លឹម ក្នុងអំឡុងរដូវប្រាំងឆ្នាំ ២០១៣ និង ២០១៤ ប៉ុណ្ណោះ ដែលមិនបានរាប់បញ្ចូលតំបន់ស្មៅសមុទ្រទាំងអស់ក្នុងប្រជុំកោះឡើយ។ ការកំណត់ព្រំដែនតំបន់សិក្សាបែបនេះអាចធ្វើឱ្យទិន្នន័យទំហំរួមមានការប៉ាន់ស្មានទាបជាងការពិត ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការរៀបចំទិន្នន័យមូលដ្ឋាន (Baseline data) ដើម្បីបង្កើតតំបន់គ្រប់គ្រងជលផលសមុទ្រ។
វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការអភិរក្សធនធានសមុទ្រនៅតាមបណ្តាខេត្តតំបន់ឆ្នេរនៃប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះផ្តល់ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំមួយសម្រាប់ការតាមដានការប្រែប្រួលនាពេលអនាគត និងជួយតម្រង់ទិសគោលនយោបាយការពារធនធានសមុទ្រនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Seagrass (ស្មៅសមុទ្រ) | រុក្ខជាតិដែលមានផ្កា និងដុះលូតលាស់នៅក្រោមទឹកសមុទ្ររាក់ៗ ដែលដើរតួជាជម្រកទីជម្រក កន្លែងបង្កាត់ពូជ និងកន្លែងរកចំណីយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់សត្វសមុទ្រ។ | វាប្រៀបដូចជាវាលស្មៅនៅលើគោកដែរ គ្រាន់តែវាដុះនៅក្រោមទឹកសមុទ្រ និងជាផ្ទះដ៏កក់ក្តៅសម្រាប់ត្រីតូចៗ ក្តាម និងអណ្តើកសមុទ្រ។ |
| Transect (ខ្សែបន្ទាត់វាស់វែង) | វិធីសាស្ត្រក្នុងការស្រាវជ្រាវអេកូឡូស៊ី ដោយប្រើខ្សែបន្ទាត់ទាញកាត់តំបន់សិក្សា ដើម្បីតាមដាន និងកត់ត្រាវត្តមាន ឬចំនួនរុក្ខជាតិ និងសត្វនៅតាមបណ្តោយខ្សែនោះជាលក្ខណៈប្រព័ន្ធ។ | ដូចជាការគូសខ្សែបន្ទាត់ត្រង់មួយកាត់ទីធ្លាសាលា រួចដើររាប់ចំនួនដើមឈើ ឬវត្ថុណាដែលស្ថិតនៅចំខ្សែបន្ទាត់នោះ ដើម្បីងាយស្រួលធ្វើសិ្ថតិ។ |
| Quadrat (ស៊ុមក្រឡាការ៉េ) | ស៊ុមរាងការ៉េ (ជាទូទៅទំហំ ៥០x៥០ សង់ទីម៉ែត្រ) ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវយកទៅដាក់នៅលើបាតសមុទ្រ ដើម្បីវាស់វែងភាគរយនៃការគ្របដណ្ដប់នៃស្មៅសមុទ្រក្នុងតំបន់មួយដែលបានកំណត់ព្រំដែនច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការយកស៊ុមរូបថតទៅដាក់លើទីធ្លាស្មៅ រួចរាប់ចំនួនកូនស្មៅដែលដុះនៅក្នុងស៊ុមនោះ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានថាតើស្មៅដុះញឹក ឬរង្វើលកម្រិតណា។ |
| Benthos (ភាវៈបាតសមុទ្រ / បរិស្ថានបាតសមុទ្រ) | តំបន់បាតបង្អស់នៃសមុទ្រ ឬប្រភពទឹកផ្សេងៗ (រួមទាំងខ្សាច់ ភក់ ថ្ម) ព្រមទាំងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងសារពាង្គកាយទាំងឡាយដែលរស់នៅជាប់ ឬកប់ក្នុងទីនោះ។ | ប្រៀបដូចជាបាតនៃអាងចិញ្ចឹមត្រី ដែលមានក្រាលដីខ្សាច់ ឬថ្ម និងមានសត្វខ្យង ឬក្តាមរស់នៅលាក់ខ្លួនទីនោះ។ |
| Marine Fisheries Management Area (តំបន់គ្រប់គ្រងជលផលសមុទ្រ) | តំបន់សមុទ្រដែលត្រូវបានកំណត់ព្រំដែន និងការពារដោយច្បាប់ ឬបទប្បញ្ញត្តិ ដើម្បីអភិរក្សធនធានធម្មជាតិ ការពារជីវចម្រុះ និងគ្រប់គ្រងការនេសាទប្រកបដោយនិរន្តរភាព (ហៅកាត់ថា MFMA)។ | ដូចជាតំបន់អភិរក្សព្រៃឈើនៅលើគោក ដែលគេហាមមិនឲ្យកាប់ឈើ ឬបរបាញ់សត្វផ្តេសផ្តាស ដើម្បីទុកឲ្យសត្វមានឱកាសកើនចំនួនឡើងវិញ។ |
| Percentage cover (ភាគរយនៃការគ្របដណ្ដប់) | ការវាយតម្លៃបរិមាណផ្ទៃក្រឡាដែលត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយរុក្ខជាតិ (ដូចជាស្មៅសមុទ្រ) ធៀបនឹងផ្ទៃក្រឡាសរុបនៃតំបន់ដែលបានវាស់វែង ដើម្បីដឹងពីដង់ស៊ីតេនៃការលូតលាស់។ | បើក្នុងបន្ទប់មួយមានក្រាលកម្រាលព្រំពេញពាក់កណ្តាលបន្ទប់ នោះមានន័យថាភាគរយនៃការគ្របដណ្ដប់នៃព្រំគឺ ៥០%។ |
| Anthropogenic factors (កត្តាមនុស្ស) | សកម្មភាព ឬឥទ្ធិពលទាំងឡាយដែលបង្កឡើងដោយសកម្មភាពរបស់មនុស្ស ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានធម្មជាតិ ដូចជាការបំពុលទឹក ការនេសាទហួសកម្រិត និងការបំផ្លាញជម្រក។ | ដូចជាការបញ្ចេញផ្សែងពុលពីរោងចក្រ ឬការចោលសំរាមចូលសមុទ្រ ដែលសុទ្ធសឹងជាស្នាដៃរបស់មនុស្ស មិនមែនកើតឡើងដោយធម្មជាតិឡើយ។ |
| Trawling (ការនេសាទអូសអួន) | បច្ចេកទេសនេសាទបែបពាណិជ្ជកម្មដែលប្រើទូកដើម្បីអូសសំណាញ់ធំៗ និងធ្ងន់ៗនៅតាមបាតសមុទ្រ ដែលសកម្មភាពនេះតែងតែឈូសឆាយ និងបំផ្លាញជម្រកបាតសមុទ្រយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ រួមទាំងផ្កាថ្ម និងស្មៅសមុទ្រ។ | ដូចជាការយកអំបោសខ្នាតធំ និងធ្ងន់មួយមកអូសបោសកៀរយកអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងនៅលើដី ដែលធ្វើឲ្យខូចខាតដល់រុក្ខជាតិតូចៗ និងសំបុកសត្វដែលនៅតាមផ្លូវនោះ។ |
| Halodule pinifolia | ប្រភេទស្មៅសមុទ្រម្យ៉ាងដែលមានស្លឹកតូចឆ្មារ ដែលជាប្រភេទមានវត្តមានដុះលូតលាស់ច្រើនជាងគេ និងទូលំទូលាយជាងគេនៅតំបន់ប្រជុំកោះរ៉ុង ជាពិសេសនៅតំបន់បាតខ្សាច់គ្រើម។ | ប្រៀបដូចជាពូជស្មៅនៅលើគោកដែលធន់នឹងអាកាសធាតុ ងាយស្រួលដុះ ហើយដុះដេរដាសគ្របដណ្ដប់ដីច្រើនជាងគេនៅតំបន់នោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
