បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាភាពងាយរងគ្រោះនៃតំបន់ទីក្រុងចំពោះការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដោយផ្តោតលើការវាយតម្លៃសមត្ថភាពបន្ស៊ាំ និងការកសាងភាពធន់នៅក្នុងក្រុងសៀមរាប តាមរយៈសូចនាករសេដ្ឋកិច្ចសង្គម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តក្របខ័ណ្ឌ HIGS ដោយផ្តោតជាចម្បងលើសូចនាករសេដ្ឋកិច្ចសង្គមចំនួន ១២ និងការប្រមូលទិន្នន័យពីអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Socio-economic Indicator Analysis (Secondary Data) ការវិភាគសូចនាករសេដ្ឋកិច្ចសង្គម (តាមរយៈទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ) |
ប្រើប្រាស់ទិន្នន័យដែលមានស្រាប់ពីរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ ចំណាយធនធានតិច និងអាចវាយតម្លៃគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីនិងប្រជាជនទ្រង់ទ្រាយធំ។ | ទិន្នន័យអាចមានភាពយឺតយ៉ាវ និងមិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីប្រជាជនចំណាកស្រុកបណ្តោះអាសន្ន ឬអ្នកតាំងទីលំនៅក្រៅផ្លូវការដែលមិនបានចុះបញ្ជី។ | បានរកឃើញថាសង្កាត់ស្លក្រាមមានអត្រាគ្រួសាររស់នៅតំបន់អនាធិបតេយ្យរហូតដល់ ១៩.៨៦% និងងាយរងគ្រោះខ្លាំងដោយសារដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់។ |
| Participatory Approach (FGDs & KIIs) វិធីសាស្ត្រចូលរួម (ការពិភាក្សាជាក្រុម និងសម្ភាសន៍បុគ្គលគន្លឹះ) |
ផ្តល់ការផ្ទៀងផ្ទាត់ទិន្នន័យជាក់ស្តែង (Ground-truthing) និងជួយឱ្យយល់ស៊ីជម្រៅពីបរិបទសង្គម បញ្ហាប្រឈមផ្ទាល់ និងសមត្ថភាពបន្ស៊ាំរបស់ប្រជាជនមូលដ្ឋាន។ | ទាមទារពេលវេលាច្រើន ការរៀបចំច្បាស់លាស់ និងជំនាញសម្របសម្រួលខ្ពស់ ដើម្បីជៀសវាងភាពលម្អៀងពីអ្នកផ្តល់ព័ត៌មាន។ | បានបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវនៃកម្រិតភាពងាយរងគ្រោះនៅក្នុងសង្កាត់នីមួយៗ និងបានគូសបញ្ជាក់ពីតម្រូវការបន្ទាន់ក្នុងការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបៃតង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមិនទាមទារឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញឡើយ ប៉ុន្តែទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យមូលដ្ឋានឃុំ-សង្កាត់ និងការចុះសាកសួរផ្ទាល់យ៉ាងល្អិតល្អន់។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងផ្តោតតែលើសង្កាត់ចំនួន ១២ នៃក្រុងសៀមរាប ដោយពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើទិន្នន័យស្ថិតិផ្លូវការរបស់រដ្ឋ (Commune Database និង ID Poor) និងការសាកសួរប្រជាជនមូលដ្ឋាន។ ទិន្នន័យនេះអាចមានភាពលម្អៀង (Data Bias) ដោយសារវាអាចរំលងក្រុមប្រជាជនដែលផ្លាស់ទីលំនៅញឹកញាប់ ឬអ្នករស់នៅតំបន់អនាធិបតេយ្យដែលមិនមានឯកសារបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណ។ នេះជារឿងសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះការកំណត់អត្តសញ្ញាណក្រុមងាយរងគ្រោះបំផុតឲ្យបានច្បាស់លាស់ គឺជួយឲ្យរដ្ឋាភិបាលរៀបចំគោលនយោបាយគាំពារសង្គម និងការឆ្លើយតបគ្រោះមហន្តរាយបានចំគោលដៅ។
វិធីសាស្ត្រនៃការវាយតម្លៃភាពងាយរងគ្រោះតាមរយៈសូចនាករសេដ្ឋកិច្ចសង្គមនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកទៅអនុវត្តបានយ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍទីក្រុងផ្សេងៗទៀតនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចសង្គមតាមក្របខ័ណ្ឌនេះ ផ្តល់ជាមូលដ្ឋានតម្រង់ទិសដ៏រឹងមាំសម្រាប់អ្នកតាក់តែងគោលនយោបាយ ក្នុងការវិនិយោគលើការកសាងទីក្រុងដែលមានភាពធន់ និងបរិយាបន្ន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Urban Vulnerability (ភាពងាយរងគ្រោះទីក្រុង) | កម្រិតដែលសហគមន៍ទីក្រុង ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ឬប្រជាជនមិនអាចទប់ទល់ ឬងាយនឹងរងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីគ្រោះមហន្តរាយនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាផ្ទះប្រក់ស្បូវដែលងាយនឹងប៉ើងនៅពេលមានខ្យល់ព្យុះខ្លាំង ធៀបនឹងផ្ទះសាងសង់ពីបេតុងរឹងមាំ។ |
| Urban Resilience (ភាពធន់ទីក្រុង) | សមត្ថភាពរបស់ប្រព័ន្ធទីក្រុងនិងប្រជាជនក្នុងការស្រូបយកការប៉ះទង្គិច ងើបឡើងវិញយ៉ាងឆាប់រហ័សពីគ្រោះមហន្តរាយ និងសម្របខ្លួនទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុដើម្បីបន្តការអភិវឌ្ឍ។ | ដូចជាដើមត្រែងដែលបត់បែនតាមខ្យល់ព្យុះ ហើយអាចងើបឈរត្រង់វិញបានដោយមិនបាក់បែក។ |
| HIGS framework (ក្របខ័ណ្ឌ HIGS) | វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃភាពធន់ទីក្រុងដែលវាស់ស្ទង់សមាសធាតុសំខាន់៤គឺ៖ គ្រោះថ្នាក់ (Hazards) ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ (Infrastructure) អភិបាលកិច្ច (Governance) និងសេដ្ឋកិច្ចសង្គម (Socio-economics) ដើម្បីរកចំណុចខ្សោយនិងចំណុចខ្លាំង។ | ដូចជាការពិនិត្យសុខភាពរាងកាយទាំងមូលដោយមើលលើប្រព័ន្ធឈាម ប្រព័ន្ធដង្ហើម សាច់ដុំ និងសរសៃប្រសាទ ដើម្បីដឹងថាមនុស្សម្នាក់រឹងមាំកម្រិតណា។ |
| Socioeconomic Indicators (សូចនាករសេដ្ឋកិច្ចសង្គម) | ទិន្នន័យស្ថិតិដូចជាអាយុ យេនឌ័រ ប្រាក់ចំណូល ការអប់រំ និងមុខរបរ ដែលត្រូវបានគេយកមកប្រើដើម្បីវិភាគវាស់ស្ទង់ស្ថានភាពរស់នៅ និងសមត្ថភាពរបស់សង្គមក្នុងការទប់ទល់នឹងបញ្ហាផ្សេងៗ។ | ដូចជារបាយការណ៍ពិន្ទុរបស់សិស្ស និងប្រវត្តិរូប ដែលប្រាប់គ្រូពីភាពខ្លាំង ភាពខ្សោយ និងតម្រូវការពិសេសរបស់សិស្សម្នាក់ៗ។ |
| Urban sprawl (ការពង្រីកទីក្រុងឥតសណ្តាប់ធ្នាប់) | ការរីកសាយភាយនៃការអភិវឌ្ឍសំណង់ទីក្រុងយ៉ាងលឿនទៅកាន់តំបន់ជាយក្រុង ដែលជាអតីតដីកសិកម្មឬតំបន់ផ្ទុកទឹកធម្មជាតិ ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ប្រព័ន្ធរំដោះទឹក និងបង្កឱ្យមានទឹកជំនន់។ | ដូចជាការកំពប់ទឹកលើតុដែលហូររាលដាលគ្មានទិសដៅច្បាស់លាស់ ធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការគ្រប់គ្រងនិងសម្អាត។ |
| Adaptive capacity (សមត្ថភាពបន្ស៊ាំ) | លទ្ធភាពដែលមនុស្ស សហគមន៍ ឬស្ថាប័នអាចប្រើប្រាស់ធនធាន (ចំណេះដឹង ថវិកា បច្ចេកវិទ្យា) ដើម្បីកែសម្រួលរបៀបរស់នៅ ឬការងាររបស់ខ្លួន ឱ្យរួចផុតពីការគំរាមកំហែងនៃគ្រោះធម្មជាតិ។ | ដូចជាមនុស្សដែលចេះប្តូរសម្លៀកបំពាក់និងរបៀបរស់នៅឱ្យសមស្របតាមរដូវក្តៅ ឬរដូវរងា ដើម្បីកុំឱ្យធ្លាក់ខ្លួនឈឺ។ |
| Slum population (ប្រជាជនតំបន់អនាធិបតេយ្យ) | ក្រុមមនុស្សដែលរស់នៅលើទីតាំងមិនស្របច្បាប់ ឬដីសាធារណៈ ដែលមានផ្ទះសង់មិនរឹងមាំ ខ្វះអនាម័យ ខ្វះសេវាសាធារណៈ និងងាយរងគ្រោះបំផុតពីទឹកជំនន់និងខ្យល់ព្យុះ។ | ដូចជាអ្នកដែលត្រូវរស់នៅក្នុងតង់បណ្ដោះអាសន្ននៅតាមចិញ្ចើមផ្លូវ ដែលគ្មានជញ្ជាំងការពាររឹងមាំពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
