បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃកម្រិតនៃភាពងាយរងគ្រោះនៃដីកសិកម្មចំពោះផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (ដូចជា ការជ្រៀតចូលទឹកប្រៃ និងទឹកជំនន់) នៅក្នុងខេត្តជាប់មាត់សមុទ្រភាគខាងកើតនៃតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រមូលទិន្នន័យតាមរយៈការសម្ភាសន៍កសិករ និងអ្នកជំនាញចំនួន ១៩២នាក់ ដោយប្រើប្រាស់ការវាយតម្លៃពហុលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ (MCE) និងប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Multi-Criteria Evaluation (MCE) / Analytical Hierarchy Process (AHP) ការវាយតម្លៃពហុលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ (MCE) / ដំណើរការឋានានុក្រមវិភាគ (AHP) |
អនុញ្ញាតឱ្យមានការរួមបញ្ចូលចំណេះដឹងរបស់អ្នកជំនាញ និងកសិករផ្ទាល់ ដើម្បីផ្តល់ទម្ងន់ទៅលើកត្តាផ្សេងៗ (ទឹកជំនន់ ភាពប្រៃ គ្រោះរាំងស្ងួត) ប្រកបដោយប្រព័ន្ធ។ | ទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យច្រើនពីការសម្ភាសន៍ ហើយលទ្ធផលអាចមានភាពលម្អៀងអាស្រ័យលើគំនិតផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកជំនាញ។ | បានកំណត់ថា កត្តាជាតិប្រៃ និងទឹកជំនន់ មានឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងគេបំផុតទៅលើគំរូកសិកម្មទាំង ៨ ប្រភេទដែលបានសិក្សា។ |
| Geographic Information System (GIS) Spatial Overlay ការត្រួតស៊ីគ្នានៃទិន្នន័យលំហដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) |
ជួយឱ្យមើលឃើញយ៉ាងច្បាស់នូវការប្រែប្រួលកម្រិតភាពងាយរងគ្រោះនៅលើផែនទីក្នុងទំហំធំ (៧ ខេត្ត) និងងាយស្រួលប្រៀបធៀបតាមឆ្នាំ (២០១៦, ២០៣០, ២០៥០)។ | ទាមទារទិន្នន័យផែនទីគោល និងទិន្នន័យព្យាករណ៍អាកាសធាតុដែលមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ និងអ្នកជំនាញក្នុងការប្រើប្រាស់កម្មវិធី។ | បានបង្ហាញនៅលើផែនទីថា ផ្ទៃដីដែលងាយរងគ្រោះកម្រិតខ្ពស់ និងខ្ពស់បំផុត នឹងកើនឡើងរហូតដល់ ១៣,៦១% នៅឆ្នាំ ២០៥០។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឱ្យមានការប្រើប្រាស់កម្មវិធីផែនទីភូមិសាស្ត្រជំនាញ ទិន្នន័យព្យាករណ៍អាកាសធាតុ និងការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅទីវាលយ៉ាងទូលំទូលាយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តចំនួន ៧ នៅតំបន់ឆ្នេរភាគខាងកើតនៃដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ ប្រទេសវៀតណាម ដោយពឹងផ្អែកលើការសម្ភាសន៍ប្រជាជនក្នុងតំបន់នេះផ្ទាល់។ ទោះបីជាមានភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នាក៏ដោយ កម្រិតនៃភាពធន់របស់ដំណាំ និងកត្តាភូមិសាស្ត្រអាចមានភាពខុសគ្នាខ្លះបើប្រៀបធៀបទៅនឹងតំបន់ទំនាបកណ្តាល ឬតំបន់ឆ្នេររបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វិធីសាស្ត្រនេះមានតម្លៃខ្លាំងសម្រាប់ការយកមកអនុវត្តជាគំរូ។
វិធីសាស្រ្តរួមបញ្ចូលគ្នារវាង GIS និង MCE នេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការវាយតម្លៃហានិភ័យកសិកម្ម។
ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធវាយតម្លៃពហុលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យរួមជាមួយផែនទី GIS ផ្តល់នូវឧបករណ៍ធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តដ៏រឹងមាំមួយ សម្រាប់ជួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជាក្នុងការកាត់បន្ថយហានិភ័យកសិកម្ម និងធានាសន្តិសុខស្បៀងនាពេលអនាគត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| multi-criteria evaluation | គឺជាដំណើរការនៃការវាយតម្លៃលើកត្តា ឬលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យច្រើនរួមបញ្ចូលគ្នាក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីវិភាគរកកត្តាដែលជះឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងគេ និងជួយក្នុងការប្រៀបធៀបដើម្បីធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្ត។ | ដូចជាការសម្រេចចិត្តទិញទូរស័ព្ទថ្មីមួយ ដោយពិចារណា និងដាក់ពិន្ទុលើកត្តាច្រើនព្រមគ្នាដូចជា តម្លៃ គុណភាពកាមេរ៉ា និងថាមពលថ្ម។ |
| geographic information system | គឺជាប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ (GIS) ដែលប្រើសម្រាប់ប្រមូល ផ្ទុក វិភាគ និងបង្ហាញទិន្នន័យដែលទាក់ទងនឹងទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ដើម្បីបង្កើតជាផែនទីបង្ហាញពីហានិភ័យតាមរយៈការត្រួតស៊ីគ្នានៃស្រទាប់ទិន្នន័យ (Spatial Overlay)។ | ដូចជាការយកផ្ទាំងកញ្ចក់ថ្លាៗ ដែលមានគូររូបខុសៗគ្នា (ផ្លូវ ទន្លេ តំបន់លិចទឹក) មកដាក់ត្រួតស៊ីគ្នា ដើម្បីមើលឃើញទិដ្ឋភាពរួមតែមួយនៅលើផែនទី។ |
| Analytical Hierarchy Process | គឺជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលបំបែកបញ្ហាស្មុគស្មាញជាឋានានុក្រម ហើយធ្វើការប្រៀបធៀបកត្តាផ្សេងៗម្តងមួយគូៗ (Pairwise Comparison) ដើម្បីគណនារកទម្ងន់ ឬកម្រិតអាទិភាពរបស់កត្តានីមួយៗ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ផ្លែឈើម្តងមួយគូៗ នៅលើជញ្ជីង ដើម្បីទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានថាផ្លែឈើមួយណាមានទម្ងន់ធ្ងន់ជាងគេបំផុត។ |
| Consistency ratio | ជារង្វាស់គណិតវិទ្យា (CR) ដែលប្រើប្រាស់នៅក្នុងវិធីសាស្ត្រ AHP ដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើការផ្តល់ពិន្ទុប្រៀបធៀបរបស់អ្នកជំនាញមានភាពសមហេតុផល និងមិនមានភាពផ្ទុយគ្នា (ត្រូវមានតម្លៃតូចជាង ០,១)។ | ដូចជាការសួរល្បងប្រាជ្ញាមនុស្សម្នាក់នូវសំណួរដដែលៗក្នុងទម្រង់ខុសគ្នា ដើម្បីពិនិត្យមើលថាចម្លើយមុននិងក្រោយរបស់គាត់ស៊ីចង្វាក់គ្នាឬអត់។ |
| Vulnerability Index | គឺជាតួលេខសន្ទស្សន៍ដែលគណនាឡើងដោយរួមបញ្ចូលទម្ងន់នៃកត្តាគ្រោះថ្នាក់នានា (ទឹកជំនន់ ភាពប្រៃ) ដើម្បីបង្ហាញពីកម្រិតនៃភាពងាយរងគ្រោះរបស់ដីកសិកម្មនៅតំបន់ជាក់លាក់ណាមួយ។ | ដូចជាពិន្ទុហានិភ័យសុខភាព ដែលពិន្ទុកាន់តែខ្ពស់មានន័យថាមនុស្សនោះកាន់តែងាយនឹងធ្លាក់ខ្លួនឈឺនៅពេលអាកាសធាតុប្រែប្រួល។ |
| climate change scenarios | គឺជាសេណារីយ៉ូ ឬទម្រង់នៃការទស្សន៍ទាយតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រអំពីស្ថានភាពអាកាសធាតុ (ឧទាហរណ៍ កម្រិតទឹកជំនន់ កម្រិតភាពប្រៃ) នាពេលអនាគត (ឆ្នាំ ២០៣០ និង ២០៥០) ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យស្រាវជ្រាវកន្លងមក។ | ដូចជាការព្យាករណ៍អាកាសធាតុជាមុនសម្រាប់ ៣០ ឆ្នាំខាងមុខ ដើម្បីត្រៀមរៀបចំប្រព័ន្ធការពារទឹកជំនន់ឱ្យបានទាន់ពេលវេលា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
