បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យលើការគ្រប់គ្រងនិងបែងចែកធនធានទឹកនៅក្នុងអាងទន្លេខ្លងយ៉ៃ (Klong Yai Basin) ប្រទេសថៃ ដែលកំពុងប្រឈមនឹងកំណើនតម្រូវការទឹកយ៉ាងឆាប់រហ័សសម្រាប់កសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម និងការប្រើប្រាស់ទូទៅ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់ម៉ូដែលគណិតវិទ្យាដើម្បីក្លែងធ្វើស្ថានភាពនៃការបែងចែកទឹកជាក់ស្តែងនៅឆ្នាំ២០០០ និងការព្យាករណ៍សម្រាប់អនាគតនៅឆ្នាំ២០០៩។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Acres Irrigation Support Package (AISP) កញ្ចប់កម្មវិធីគាំទ្រការស្រោចស្រព Acres (AISP) |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការវិភាគប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រធំៗ ដែលមានអាងស្តុកទឹកច្រើន និងអាចដោះស្រាយបញ្ហាតម្រូវការទឹកដែលប្រកួតប្រជែងគ្នា។ កម្មវិធីនេះមានម៉ូឌុលច្រើនសម្រាប់វិភាគតុល្យភាពទឹក និងការតម្រូវការស្រោចស្រព។ | ទាមទារទិន្នន័យច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ និងមានភាពស្មុគស្មាញ (ដូចជាទិន្នន័យឧតុនិយម ធារាសាស្ត្រ និងសកម្មភាពប្រើប្រាស់ទឹក) ដើម្បីឲ្យម៉ូដែលដំណើរការបានសុក្រឹត។ | បានបង្ហាញថាប្រសិទ្ធភាពនៃការស្រោចស្រពនៅរដូវប្រាំង (៦០%) ខ្ពស់ជាងរដូវវស្សា (៥៥%) ហើយបានគណនាថាការផ្គត់ផ្គង់ទឹកសម្រាប់ឧស្សាហកម្មស្មើនឹង ០.៤៥៩ នៃចំណុះអាងស្តុកទឹក។ |
| Penman-Monteith Method & Cropwat Model វិធីសាស្ត្រ Penman-Monteith និងម៉ូដែល Cropwat |
ជាវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារ និងមានភាពច្បាស់លាស់ក្នុងការគណនារំហួតទឹកពីដីនិងរុក្ខជាតិ (Evapotranspiration) និងមេគុណដំណាំ (Crop Coefficient) សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការស្រោចស្រព។ | ត្រូវការទិន្នន័យអាកាសធាតុប្រចាំថ្ងៃលម្អិត (សីតុណ្ហភាព សំណើម ខ្យល់ កាំរស្មីព្រះអាទិត្យ) ដែលអាចជាបញ្ហាប្រឈមសម្រាប់តំបន់ដែលខ្វះស្ថានីយឧតុនិយម។ | បានផ្តល់ទិន្នន័យមូលដ្ឋាននៃតម្រូវការទឹកសម្រាប់ដំណាំចំនួន៥ប្រភេទ (គ្រាប់ធញ្ញជាតិ ដំណាំទូទៅ បន្លែ ឈើហូបផ្លែ និងស្រះចិញ្ចឹមត្រី) ដើម្បីបញ្ចូលទៅក្នុងម៉ូដែល AISP។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារទិន្នន័យជលសាស្ត្រ អាកាសធាតុរយៈពេលវែង និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រឯកទេសសម្រាប់បង្កើតម៉ូដែលគណិតវិទ្យា។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើទិន្នន័យអាកាសធាតុ និងជលសាស្ត្រពីឆ្នាំ១៩៧០-២០០០ នៅអាងទន្លេខ្លងយ៉ៃ (Klong Yai Basin) ក្នុងខេត្តរ៉ាយ៉ង និងឈុនបុរី ប្រទេសថៃ ដែលជាតំបន់មានការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្មខ្ពស់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលបច្ចុប្បន្ននៅពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្ម ទម្រង់នៃការប្រើប្រាស់ទឹកអាចមានភាពខុសគ្នា ប៉ុន្តែកំណើននៃតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេស (SEZ) អាចធ្វើឲ្យស្ថានភាពអនាគតរបស់យើងមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នានេះ។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ម៉ូដែលគណិតវិទ្យាដើម្បីបែងចែកទឹកនេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានទឹកនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តម៉ូដែលបែងចែកទឹកគឺជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ជួយអ្នកធ្វើគោលនយោបាយនៅកម្ពុជាក្នុងការធ្វើផែនការប្រើប្រាស់ទឹកប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងបញ្ចៀសជម្លោះនៃការដណ្តើមទឹកគ្នា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Operating rule curve (ខ្សែបន្ទាត់គោលការណ៍ប្រតិបត្តិការ) | ជាក្រាហ្វ ឬគោលការណ៍ណែនាំដែលកំណត់ពីបរិមាណទឹកដែលត្រូវរក្សាទុក និងបញ្ចេញពីអាងស្តុកទឹកនៅក្នុងខែនីមួយៗ ដើម្បីធានាថាមានទឹកគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ និងការពារកុំឱ្យមានទឹកជំនន់ធ្លាយទំនប់។ | ដូចជាការកំណត់កម្រិតលុយសន្សំក្នុងកូនជ្រូកជារៀងរាល់ខែ ដើម្បីប្រាកដថាអ្នកមានលុយចាយគ្រប់គ្រាន់ដល់ចុងឆ្នាំ និងមិនមានលុយសល់ចោលឥតប្រយោជន៍។ |
| Evapotranspiration (រំហួតទឹកពីដីនិងរុក្ខជាតិ) | ដំណើរការរួមបញ្ចូលគ្នានៃការបាត់បង់ទឹកដែលហួតពីផ្ទៃដីផ្ទាល់ និងទឹកដែលភាយចេញពីរន្ធញើសនៃស្លឹករុក្ខជាតិទៅក្នុងបរិយាកាស ដែលជាទិន្នន័យចាំបាច់បំផុតសម្រាប់យកទៅគណនាតម្រូវការទឹកពិតប្រាកដរបស់ដំណាំ។ | ដូចជាញើសដែលហូរចេញពីខ្លួនយើងពេលក្តៅ បូកជាមួយនឹងទឹកដែលហួតពីដីសើមនៅជុំវិញខ្លួនយើងបញ្ជូលគ្នាអញ្ចឹង។ |
| Effective rainfall (ទឹកភ្លៀងមានប្រសិទ្ធភាព) | បរិមាណទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់មកហើយត្រូវបានស្រូបទុកក្នុងស្រទាប់ដីកសិកម្ម ដែលឫសដំណាំអាចទាញយកទៅប្រើប្រាស់សម្រាប់ការលូតលាស់បាន ដោយមិនរាប់បញ្ចូលទឹកភ្លៀងដែលហូរហៀរចោលលើផ្ទៃដី ឬជ្រាបបាត់ទៅក្រោមដីជ្រៅពេកនោះទេ។ | បើអ្នកចាក់ទឹកមួយកែវលើអេប៉ុង ទឹកដែលជាប់ក្នុងអេប៉ុងគឺជាទឹកមានប្រសិទ្ធភាព ចំណែកទឹកដែលហូរហៀរចេញមកក្រៅគឺជាទឹកដែលបាត់បង់។ |
| Water Balance Model (ម៉ូដែលតុល្យភាពទឹក) | រូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលប្រើសម្រាប់តាមដាន និងវាយតម្លៃការផ្លាស់ប្តូរបរិមាណទឹកនៅក្នុងអាង ដោយប្រៀបធៀបបរិមាណទឹកដែលហូរចូល (ភ្លៀង ទឹកទន្លេ) ជាមួយនឹងបរិមាណទឹកដែលហូរចេញ (រំហួត ការប្រើប្រាស់) ក្នុងរយៈពេលណាមួយដើម្បីរកមើលថាតើទឹកខ្វះ ឬសល់។ | ដូចជាការធ្វើបញ្ជីចំណូលចំណាយប្រចាំខែ ដើម្បីដឹងថាយើងនៅសល់លុយប៉ុន្មានក្នុងកុងធនាគារ។ |
| Relative Irrigation Supply (សូចនាករផ្គត់ផ្គង់ធារាសាស្ត្រធៀប) | សូចនាករដែលបង្ហាញពីសមាមាត្ររវាងបរិមាណទឹកដែលត្រូវបានផ្គត់ផ្គង់ជាក់ស្តែង ធៀបនឹងបរិមាណទឹកដែលដំណាំត្រូវការចាំបាច់។ បើសូចនាករនេះធំជាង ១ មានន័យថាការផ្គត់ផ្គង់ទឹកមានលើសពីតម្រូវការ ដែលអាចនាំឱ្យខ្ជះខ្ជាយ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបរវាងបរិមាណបាយដែលយើងដួសដាក់ចាន ជាមួយនឹងបរិមាណបាយដែលយើងពិតជាត្រូវការញ៉ាំឱ្យឆ្អែត។ |
| Backrouting Module (ម៉ូឌុលគណនាត្រឡប់) | ជាផ្នែកមួយនៃកម្មវិធីកុំព្យូទ័រជលសាស្ត្រ ដែលប្រើសម្រាប់គណនាថយក្រោយ ដើម្បីស្វែងរកបរិមាណលំហូរទឹកដើម ឬដើម្បីវាយតម្លៃបរិមាណទឹកហូរចូលអាង ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យទិន្នផលទឹកចុងក្រោយនៅផ្នែកខាងក្រោមនៃខ្សែទឹក។ | ដូចជាការដើរតាមស្នាមជើងត្រឡប់ទៅក្រោយ ដើម្បីរកមើលថាតើមនុស្សនោះចាប់ផ្តើមដើរចេញពីទីណាមក។ |
| Acres Irrigation Support Package (កញ្ចប់កម្មវិធីគាំទ្រការស្រោចស្រព Acres) | ជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រចងក្រងឡើងជាម៉ូដែលគណិតវិទ្យា ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ធ្វើផែនការ និងគ្រប់គ្រងការបែងចែកទឹកក្នុងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រធំៗ ដែលមានអាងស្តុកទឹកច្រើន និងមានអ្នកប្រើប្រាស់ទឹកប្រកួតប្រជែងគ្នា។ | ដូចជាហ្គេមសាងសង់ទីក្រុង (SimCity) ដែលជួយយើងរៀបចំផែនការចែកទឹកទៅឱ្យផ្ទះ រោងចក្រ និងកសិដ្ឋានឱ្យមានតុល្យភាព ដើម្បីកុំឱ្យមានអ្នកណាម្នាក់ដាច់ទឹក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
