បញ្ហា (The Problem)៖ តម្រូវការថាមពលដែលកើនឡើងទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរពីឥន្ធនៈហ្វូស៊ីលទៅជាប្រភពថាមពលប្រកបដោយចីរភាព ប៉ុន្តែបច្ចេកវិទ្យាកកើតឡើងវិញដូចជាថាមពលព្រះអាទិត្យ និងខ្យល់ក៏បង្កើតជាបញ្ហាប្រឈមផ្នែកបរិស្ថាននៅចុងបញ្ចប់នៃអាយុកាលរបស់វាផងដែរ ដូចជាកាកសំណល់អេឡិចត្រូនិក និងស្លាបកង្ហារទួរប៊ីនដែលពិបាកកែច្នៃឡើងវិញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ឯកសារនេះផ្តល់នូវការពិនិត្យឡើងវិញយ៉ាងទូលំទូលាយលើទិដ្ឋភាពបច្ចេកទេស សេដ្ឋកិច្ច និងបរិស្ថាននៃប្រព័ន្ធថាមពលព្រះអាទិត្យ និងថាមពលខ្យល់ ដើម្បីវាយតម្លៃពីភាពអាចធានាបាននូវចីរភាពរយៈពេលវែង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Solar Energy (Photovoltaic Systems) ប្រព័ន្ធថាមពលព្រះអាទិត្យ (PV Systems) |
មានតម្លៃដំឡើងទាប ការចំណាយលើការថែទាំតិចតួចបំផុត និងងាយស្រួលដំឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅគ្រប់ទីកន្លែង។ វាមិនបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់អំឡុងពេលប្រតិបត្តិការឡើយ។ | មានប្រសិទ្ធភាពបំប្លែងថាមពលទាបជាងបន្តិច (~២៣%) និងអាស្រ័យលើអាកាសធាតុ និងពន្លឺព្រះអាទិត្យដោយមិនអាចផលិតថាមពលនៅពេលយប់។ បង្កើតជាកាកសំណល់អេឡិចត្រូនិកនៅចុងបញ្ចប់នៃអាយុកាល។ | ថ្លៃដើមផលិតអគ្គិសនីកម្រិតមធ្យម (LCOE) ធ្លាក់ចុះដល់ $0.048/kWh ដោយចំណាយដំឡើងប្រហែល $0.1 លានដុល្លារ/MW។ |
| Wind Energy (Wind Turbines - Onshore & Offshore) ប្រព័ន្ធថាមពលខ្យល់ (ទួរប៊ីនលើគោក និងឈូងសមុទ្រ) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការបំប្លែងថាមពល (ប្រហែល ៣០%) និងអាចដំណើរការផលិតអគ្គិសនីបានទាំងយប់ និងនៅពេលមានខ្យល់បក់ខ្សោយ។ | ទាមទារការវិនិយោគថ្លៃដើម និងថ្លៃថែទាំខ្ពស់ (O&M ស្មើនឹង ២៥% នៃថ្លៃដំឡើង)។ ស្លាបទួរប៊ីនធ្វើពីជ័រនិងកញ្ចក់មានទំហំធំ ដែលពិបាកនិងចំណាយច្រើនក្នុងការដឹកជញ្ជូន និងកែច្នៃនៅពេលអស់អាយុកាល។ | LCOE របស់ថាមពលខ្យល់លើគោកគឺ $0.033/kWh និងឈូងសមុទ្រ $0.075/kWh ជាមួយនឹងថ្លៃដំឡើងពី $0.75 ទៅ $1.0 លានដុល្លារ/MW។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីធនធានកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវឡើយ ប៉ុន្តែសម្រាប់ការអនុវត្ត និងការសិក្សាលើប្រព័ន្ធនេះ ទាមទារឱ្យមានទិន្នន័យជាក់លាក់ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដើម្បីគណនា។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកខ្លាំងលើទិន្នន័យសកល (IRENA) និងបរិបទប្រទេសឥណ្ឌា (ដូចជារោងចក្រ PV នៅ Khatkar-Kalan និងច្បាប់កាកសំណល់របស់រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាឆ្នាំ ២០២២)។ ទោះបីជាភូមិសាស្ត្រឥណ្ឌាមានទំហំធំ និងខុសពីកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះប្រទេសទាំងពីរជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដែលប្រឈមនឹងការកើនឡើងតម្រូវការថាមពល និងបញ្ហាប្រឈមក្នុងការគ្រប់គ្រងសំណល់បច្ចេកវិទ្យាដូចគ្នា។
ការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលកំពុងជំរុញការផ្លាស់ប្តូរទៅរកថាមពលស្អាត។
ការទទួលយកបច្ចេកវិទ្យាសូឡា និងខ្យល់ រួមជាមួយនឹងការត្រៀមរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសំណល់ (EOL Management) នឹងជួយកម្ពុជាធានាបាននូវសន្តិសុខថាមពល និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Photovoltaic (PV) cells | ជាឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិកផលិតពីសារធាតុពាក់កណ្តាលចម្លង (ដូចជាស៊ីលីកូន) ដែលមានតួនាទីស្រូបយកពន្លឺព្រះអាទិត្យ (Photons) រួចបំប្លែងវាទៅជាថាមពលអគ្គិសនីដោយផ្ទាល់តាមរយៈការផ្លាស់ទីនៃអេឡិចត្រុង។ | វាប្រៀបដូចជារោងចក្រវេទមន្តតូចមួយ ដែលស៊ីពន្លឺថ្ងៃជាអាហារ ហើយបញ្ចេញមកវិញនូវចរន្តអគ្គិសនីសម្រាប់ប្រើប្រាស់។ |
| Levelized cost of electricity (LCOE) | ជារង្វាស់សេដ្ឋកិច្ចមួយដែលគេប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបតម្លៃដើមនៃការផលិតអគ្គិសនីពីប្រភពផ្សេងៗគ្នា ដោយគណនាផ្អែកលើការចំណាយសរុប (ការដំឡើង ថែទាំ ប្រតិបត្តិការ) ចែកនឹងបរិមាណអគ្គិសនីសរុបដែលរំពឹងថានឹងផលិតបានពេញមួយអាយុកាលរបស់គម្រោង។ | ដូចជាការគិតលុយសរុបដែលយើងទិញម៉ូតូ និងចាក់សាំងរហូតដល់ម៉ូតូខូច រួចចែកនឹងចំនួនគីឡូម៉ែត្រសរុបដែលជិះបាន ដើម្បីដឹងថាមួយគីឡូម៉ែត្រអស់លុយពិតប្រាកដប៉ុន្មាន។ |
| Circular economy | ជាប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលផ្តោតលើការកាត់បន្ថយកាកសំណល់ឱ្យនៅតិចបំផុត ដោយយកសម្ភារៈឬឧបករណ៍ដែលខូច (ដូចជាបន្ទះសូឡា ឬស្លាបកង្ហារខ្យល់) មកកែច្នៃ ជួសជុល ឬប្រើប្រាស់ឡើងវិញជាប្រចាំ ជាជាងយកវាទៅបោះចោលនៅទីលានចាក់សំរាម។ | ដូចជាការយកដបទឹកបរិសុទ្ធដែលផឹករួច ទៅកែច្នៃធ្វើជាសរសៃអំបោះដេរខោអាវ ជាជាងបោះចោលទៅក្នុងធុងសំរាមឱ្យខូចបរិស្ថាន។ |
| End-of-life (EOL) | ជាដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃអាយុកាលប្រើប្រាស់របស់ឧបករណ៍បញ្ចេញថាមពល (ដូចជាបន្ទះសូឡា ឬទួរប៊ីនខ្យល់) ដែលវាមិនអាចដំណើរការបានប្រសិទ្ធភាពតទៅទៀត ហើយទាមទារឱ្យមានការរុះរើ បោះចោល ឬយកទៅកែច្នៃឡើងវិញ។ | ដូចជាទូរស័ព្ទដៃដែលចាស់ខ្លាំងរហូតដល់ថ្មក៏ខូច អេក្រង់ក៏ងងឹត លែងអាចជួសជុលបាន ហើយត្រូវក្លាយជាអេតចាយ។ |
| Rotor swept area | ជាផ្ទៃក្រឡាសរុបរាងជារង្វង់ដែលបង្កើតឡើងដោយការបង្វិលនៃស្លាបកង្ហារទួរប៊ីនខ្យល់។ ទំហំនៃផ្ទៃនេះគឺជាកត្តាកំណត់ថាតើកង្ហារនោះអាចចាប់យកថាមពលខ្យល់បានច្រើនប៉ុណ្ណាដើម្បីបំប្លែងទៅជាអគ្គិសនី។ | ប្រៀបដូចជាការកាងឆ័ត្រនៅកណ្តាលភ្លៀង ឆ័ត្រកាន់តែធំ (ផ្ទៃក្រឡាធំ) វាកាន់តែអាចត្រងទឹកភ្លៀងបានច្រើន។ |
| Inverters | ជាឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិចដែលបំប្លែងចរន្តជាប់ (DC) ដែលផលិតបានពីបន្ទះសូឡា ទៅជាចរន្តឆ្លាស់ (AC) ដើម្បីអាចបញ្ជូនចូលបណ្តាញអគ្គិសនីជាតិ និងប្រើប្រាស់ជាមួយគ្រឿងប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះទូទៅបាន។ | ដូចជាអ្នកបកប្រែភាសា ដែលបកប្រែពីភាសាបរទេស (ចរន្ត DC) មកជាភាសាខ្មែរ (ចរន្ត AC) ដើម្បីឱ្យឧបករណ៍អគ្គិសនីក្នុងផ្ទះអាចយល់ និងដំណើរការបាន។ |
| Grid-connected systems | ជាប្រព័ន្ធថាមពលកកើតឡើងវិញដែលតភ្ជាប់ដោយផ្ទាល់ទៅនឹងបណ្តាញចែកចាយអគ្គិសនីជាតិ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យម្ចាស់ផ្ទះអាចទាញភ្លើងពីរដ្ឋមកប្រើពេលខ្វះ (ដូចជាពេលយប់) និងអាចលក់ ឬបញ្ជូនភ្លើងដែលសល់ពីការប្រើប្រាស់ចូលទៅបណ្តាញរដ្ឋវិញបាន។ | ដូចជាអាងស្តុកទឹកដែលមានទុយោភ្ជាប់ទៅរដ្ឋបាលទឹកស្អាត ពេលយើងខ្វះទឹកយើងទាញពីរដ្ឋមកប្រើ ពេលយើងមានទឹកសល់ហូរហៀរយើងអាចបូមបញ្ជូនទៅឱ្យរដ្ឋវិញបាន។ |
| Cathodic protection (CP) system | ជាប្រព័ន្ធបច្ចេកទេសការពារលោហៈ (ដូចជាបំពង់ទីប ឬធុងដែកកប់ក្នុងដី) កុំឱ្យច្រេះស៊ី ដោយប្រើប្រាស់ចរន្តអគ្គិសនីដែលបានមកពីបន្ទះសូឡា ដើម្បីបន្សាបប្រតិកម្មគីមីដែលបង្កឱ្យមានការច្រេះ។ | ដូចជាការលាបថ្នាំការពារច្រេះលើរបងដែក ប៉ុន្តែនៅទីនេះគេប្រើប្រាស់ចរន្តអគ្គិសនីតូចមួយជំនួសថ្នាំលាប ដើម្បីធ្វើជាខែលការពារច្រេះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
