បញ្ហា (The Problem)៖ ទោះបីជាមានការខិតខំប្រឹងប្រែងជាច្រើនទសវត្សរ៍ក៏ដោយ ប្រជាជននេប៉ាល់ជាង ៣ ភាគ ៤ នៅតែពឹងផ្អែកលើឥន្ធនៈជីវម៉ាស់ប្រពៃណីសម្រាប់ចម្អិនអាហារ។ ការសិក្សានេះស្វែងរកឧបសគ្គ និងឱកាសនានាក្នុងការផ្តល់សេវាថាមពលប្រកបដោយចីរភាព និងសមធម៌ដល់ប្រជាជនដែលនៅក្រីក្របំផុត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះដោយផ្អែកលើការត្រួតពិនិត្យឯកសារ ការសម្ភាសន៍អ្នកពាក់ព័ន្ធ និងការចុះសិក្សាផ្ទាល់នៅទីតាំងគម្រោងនានាក្នុងប្រទេសនេប៉ាល់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Top-down / Techno-economic Planning Approach វិធីសាស្ត្ររៀបចំផែនការពីលើចុះក្រោម ឬផ្តោតលើតែបច្ចេកវិទ្យានិងសេដ្ឋកិច្ច |
ងាយស្រួលក្នុងការទាក់ទាញជំនួយពីអន្តរជាតិនិងងាយគ្រប់គ្រងគម្រោងធំៗ។ លឿនក្នុងការរចនានិងដាក់ពង្រាយបច្ចេកវិទ្យាដែលមានស្រាប់ដោយផ្អែកលើការវាយតម្លៃបច្ចេកទេស។ | ខ្វះការចូលរួមពីសហគមន៍ និងមិនសូវយកចិត្តទុកដាក់លើសមធម៌សង្គមដែលធ្វើឱ្យគម្រោងមិនសូវមាននិរន្តរភាពរយៈពេលវែង។ ជារឿយៗអ្នកក្រីក្របំផុតមិនអាចមានលទ្ធភាពទិញឬបន្តប្រើប្រាស់សេវាបាន។ | សម្រេចបានការតភ្ជាប់បណ្តាញច្រើននៅកម្រិតទូទាំងប្រទេស ប៉ុន្តែអ្នកក្រីក្រនៅតាមសហគមន៍មូលដ្ឋានជួបការលំបាកក្នុងការបង់ប្រាក់ និងខ្វះភាពជាម្ចាស់ក្នុងការថែរក្សាប្រព័ន្ធ។ |
| Participative and Holistic Planning Process / Sector Wide Approach (SWAp) វិធីសាស្ត្ររៀបចំផែនការអន្តរវិស័យដោយមានការចូលរួម និងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ |
ធានាបាននូវភាពជាម្ចាស់របស់សហគមន៍និងភ្ជាប់ការអភិវឌ្ឍថាមពលដោយផ្ទាល់ជាមួយការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ។ លើកកម្ពស់គំនិតច្នៃប្រឌិតនិងទិន្នន័យបើកចំហ (Open Data)។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរក្នុងការសម្របសម្រួលរវាងភាគីពាក់ព័ន្ធច្រើនកម្រិត។ ទាមទារឱ្យស្ថាប័នថ្នាក់ក្រោមជាតិមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រងនិងអនុវត្តគម្រោង។ | បង្កើតបានជាក្របខណ្ឌថ្មីមួយដែលអនុញ្ញាតឱ្យគម្រោងថាមពលអាចគាំទ្រដល់ការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ ការអភិវឌ្ឍសហគ្រាសខ្នាតតូច និងធានានូវសិទ្ធិទទួលបានថាមពលស្មើៗគ្នា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះគឺជាការស្រាវជ្រាវបែបគុណវិស័យដោយផ្អែកលើការពិនិត្យឯកសារនិងការចុះសិក្សាផ្ទាល់កម្រិតសហគមន៍ ប៉ុន្តែសម្រាប់ការអនុវត្តក្របខណ្ឌដែលបានស្នើឡើងទាមទារនូវធនធានដូចខាងក្រោម៖
ការសិក្សានេះផ្តោតសំខាន់លើបរិបទភូមិសាស្ត្រនិងសេដ្ឋកិច្ចសង្គមនៃប្រទេសនេប៉ាល់ (តំបន់ភ្នំជនបទ)។ ទិន្នន័យភាគច្រើនបានមកពីការសម្ភាសន៍អ្នកជំនាញចំនួន ១២រូប និងករណីសិក្សាមួយចំនួនដែលបានអនុវត្តនៅសហគមន៍ជាក់ស្តែង។ បើទោះបីជាស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច ប៉ុន្តែប្រទេសកម្ពុជាមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាច្រើនទាក់ទងនឹងការពឹងផ្អែកលើជីវម៉ាស់ ការរស់នៅរបស់ប្រជាជនជនបទ និងបញ្ហាអភិបាលកិច្ចក្នុងការចែកចាយជំនួយ។
របកគំហើញនិងក្របខណ្ឌនៃការរៀបចំផែនការថាមពលដោយភ្ជាប់ជាមួយការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រនៅក្នុងឯកសារនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យថាមពលនៅកម្ពុជា។
ការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយពីការរៀបចំគម្រោងតម្រង់ទិសដោយម្ចាស់ជំនួយ ទៅជាការដឹកនាំដោយស្ថាប័នថ្នាក់មូលដ្ឋានតាមបែបអន្តរវិស័យ នឹងជួយឲ្យកម្ពុជាសម្រេចបាននូវសន្តិសុខថាមពលសកលប្រកបដោយសមធម៌ពិតប្រាកដ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Sector Wide Approach (SWAp) | យុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍ដែលម្ចាស់ជំនួយអន្តរជាតិនិងរដ្ឋាភិបាលរួមបញ្ជូលមូលនិធិនិងធនធានចូលគ្នាក្នុងកញ្ចប់តែមួយ សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យណាមួយទាំងមូលដោយផ្អែកលើគោលនយោបាយថ្នាក់ជាតិ ជាជាងការធ្វើគម្រោងតូចៗដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ | ដូចជាការដែលសមាជិកគ្រួសារទាំងអស់យកលុយដាក់ចូលក្នុងកូនជ្រូកតែមួយដើម្បីសាងសង់ផ្ទះរួមគ្នា ជាជាងអ្នកនេះទិញឥដ្ឋ អ្នកនោះទិញក្បឿងរៀងៗខ្លួន។ |
| Productive end use | ការប្រើប្រាស់ថាមពលអគ្គិសនីដើម្បីបម្រើដល់សកម្មភាពផលិតកម្ម ឬអាជីវកម្មដែលបង្កើតប្រាក់ចំណូល (ឧទាហរណ៍៖ ប្រើម៉ាស៊ីនកិនស្រូវ ឬឧបករណ៍កសិកម្ម) ដែលជួយឲ្យប្រជាជនមានលទ្ធភាពបង់ថ្លៃសេវាថាមពលវិញបាន។ | ដូចជាការទិញទូរស័ព្ទយកមកថតវីដេអូលក់ទំនិញតាមអនឡាញដើម្បីបានលុយចំណេញ ជាជាងទិញមកត្រឹមតែមើលកម្សាន្ត។ |
| Biomass gasification | បច្ចេកវិទ្យាក្នុងការបំប្លែងវត្ថុធាតុសរីរាង្គ (ដូចជាអុស ឬសំណល់កសិកម្ម) ទៅជាឧស្ម័នដែលអាចឆេះបានដោយប្រើកម្ដៅខ្ពស់ក្នុងបរិយាកាសខ្វះអុកស៊ីសែន ដើម្បីយកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងម៉ាស៊ីនផលិតថាមពលអគ្គិសនី។ | ដូចជាការគំរប់អុសដុតក្នុងឡបិទជិតដើម្បីយកផ្សែងរបស់វាទៅបញ្ឆេះម៉ាស៊ីនភ្លើង ជាជាងការដុតអុសយកកម្ដៅចម្អិនអាហារដោយផ្ទាល់។ |
| Micro hydro | ប្រព័ន្ធវារីអគ្គិសនីខ្នាតតូចដែលផលិតថាមពលអគ្គិសនី (ជាធម្មតាមានកម្លាំងពី ៥ ទៅ ១០០ គីឡូវ៉ាត់) សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់សហគមន៍តូចៗនៅតំបន់ដាច់ស្រយាលដោយប្រើប្រាស់រំហូរទឹកស្ទឹង ឬអូរធម្មជាតិ។ | ដូចជាការដាក់កង្ហារទឹករ៉ាត់តូចមួយនៅតាមប្រឡាយទឹកហូរដើម្បីទាញយកភ្លើងប្រើប្រាស់ក្នុងភូមិ ដោយមិនបាច់សាងសង់ទំនប់រាំងទឹកធំៗនោះទេ។ |
| Energy equity | គោលការណ៍ដែលធានាថាប្រជាជនគ្រប់រូប ទោះបីជាក្រីក្រ ឬរស់នៅទីដាច់ស្រយាលយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មានសិទ្ធិនិងលទ្ធភាពក្នុងការទទួលបាននូវសេវាថាមពលទំនើប និងមានតម្លៃសមរម្យស្មើៗគ្នា។ | ដូចជាការផ្តល់អាហារូបករណ៍ដល់សិស្សក្រីក្របំផុត ដើម្បីឱ្យពួកគេមានឱកាសរៀនសូត្រស្មើនឹងក្មេងដែលមានជីវភាពធូរធារដែរ។ |
| Pro Poor Public Private Partnership (5P) | ភាពជាដៃគូរវាងរដ្ឋ ឯកជន និងសហគមន៍ ដែលគម្រោងនេះសង្កត់ធ្ងន់ជាពិសេសទៅលើការផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ លទ្ធភាពទទួលបានសេវា និងការលើកកម្ពស់កម្រិតជីវភាពរបស់ប្រជាជនក្រីក្របំផុត។ | ដូចជាក្រុមហ៊ុនឯកជននិងរដ្ឋាភិបាលរួមគ្នាធ្វើផ្លូវបង់ប្រាក់ចូលភូមិ ដោយធានាថាអ្នកភូមិក្រីក្របំផុតទទួលបានប័ណ្ណអនុគ្រោះដើម្បីអាចធ្វើដំណើរដោយឥតគិតថ្លៃ។ |
| Open innovation | គំរូនៃការចែករំលែកទិន្នន័យ គំនិត និងបច្ចេកវិទ្យាជាសាធារណៈ ដើម្បីឱ្យបុគ្គល ឬស្ថាប័នផ្សេងៗ (ដូចជាអ្នកស្រាវជ្រាវ ឬសហគ្រាស) អាចយកទៅប្រើប្រាស់ និងកែលម្អបន្ថែម ដោយមិនមានការលាក់បាំងជាកម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខ។ | ដូចជាការបង្ហោះរូបមន្តធ្វើម្ហូបនៅលើយូធូប ដើម្បីឲ្យអ្នកផ្សេងអាចរៀនធ្វើតាមដោយសេរី និងថែមថយគ្រឿងផ្សំថ្មីៗឱ្យកាន់តែឆ្ងាញ់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
