បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយពីភាពចាំបាច់បន្ទាន់ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរពីការពឹងផ្អែកលើឥន្ធនៈផូស៊ីល (Fossil fuels) ទៅរកប្រភពថាមពលកកើតឡើងវិញ (Renewable energy) ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ និងពង្រឹងសន្តិសុខសេដ្ឋកិច្ច។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ របាយការណ៍នេះធ្វើការវិភាគលើសក្តានុពលនៃបច្ចេកវិទ្យាថាមពលកកើតឡើងវិញបច្ចុប្បន្ន និងវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃយន្តការគោលនយោបាយនានាដែលជំរុញការប្រើប្រាស់ថាមពលទាំងនេះ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបញ្ជាក់ថាបច្ចេកវិទ្យាថាមពលកកើតឡើងវិញមានភាពចាស់ទុំគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការផ្គត់ផ្គង់តម្រូវការថាមពលពិភពលោកបានយ៉ាងធំធេង។ ការផ្លាស់ប្តូរទៅរកប្រភពថាមពលស្អាតមិនត្រឹមតែជួយកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងផ្តល់ផលចំណេញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ បង្កើតការងារថ្មីៗ និងបង្កើនសន្តិសុខថាមពលជាតិ។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| សក្តានុពលបច្ចេកវិទ្យាដែលអាចសម្រេចបាន (Technology Maturity & Potential) | បច្ចេកវិទ្យាថាមពលដូចជា ខ្យល់ ព្រះអាទិត្យ ភូមិសាស្ត្រកម្ដៅ និងជីវម៉ាស គឺមានភាពរឹងមាំដែលអាចផ្គត់ផ្គង់អគ្គិសនីពិភពលោកបាន ២០% នៅឆ្នាំ ២០២០ និងអាចកើនដល់ ៥០% នៃថាមពលបឋមនៅឆ្នាំ ២០៥០ ប្រសិនបើមានគោលនយោបាយគាំទ្រ។ | របាយការណ៍ប៉ាន់ស្មានថាសក្តានុពលថាមពលជីវម៉ាសអាចឡើងដល់ ៤៥០ EJ នៅឆ្នាំ ២០៥០ (ធំជាងតម្រូវការថាមពលបឋមពិភពលោកបច្ចុប្បន្នសរុប) ហើយថាមពលខ្យល់អាចផ្គត់ផ្គង់ ១២% នៃតម្រូវការអគ្គិសនីពិភពលោកនៅឆ្នាំ ២០២០។ |
| កំណើនការងារពីថាមពលស្អាត (Job Creation Multiplier) | ការវិនិយោគលើថាមពលកកើតឡើងវិញបង្កើតការងារក្នុងស្រុកបានច្រើនជាងការវិនិយោគលើថាមពលប្រពៃណី (ហ្វូស៊ីល) យ៉ាងច្រើន ដែលជួយជំរុញសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋាន។ | នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ឧស្សាហកម្មថាមពលខ្យល់ និងព្រះអាទិត្យបង្កើតការងារច្រើនជាងឥន្ធនៈហ្វូស៊ីលពី ៣ ទៅ ៥ ដង។ ចំណែកឯនៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ច្បាប់តម្លៃអគ្គិសនី (Feed-in Law) បានបង្កើតការងារថ្មីប្រមាណ ៤០,០០០ កន្លែង ក្នុងរយៈពេល ១២ ឆ្នាំ។ |
| ប្រសិទ្ធភាពថាមពលក្នុងអគារ (Energy Efficiency in Buildings) | ការរចនាអគារដែលឆ្លើយតបនឹងអាកាសធាតុ ដោយប្រើពន្លឺធម្មជាតិ និងប្រព័ន្ធសន្សំសំចៃ គឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមដែលមានតម្លៃថោកបំផុត និងមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតក្នុងការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថាមពល។ | អគារស៊ីថាមពលពី ៣៥% ទៅ ៤០% នៃថាមពលសរុប។ ការរចនាអគាររួមបញ្ចូលគ្នា (Whole building design) អាចសន្សំថាមពលបាន ៣០% ទៅ ៥០% ដោយបន្ថែមថ្លៃដើមសាងសង់ត្រឹមតែតិចជាង ២% ឬពេលខ្លះមិនអស់ថ្លៃដើមបន្ថែម។ |
| ភាពលម្អៀងនៃការគណនាតម្លៃថាមពល (True Cost Accounting Flaws) | ការគណនាតម្លៃថាមពលបច្ចុប្បន្នមើលរំលងហានិភ័យនៃភាពប្រែប្រួលតម្លៃឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល និងការចំណាយលើបរិស្ថាន។ ប្រសិនបើគិតលើការវាយតម្លៃហានិភ័យត្រឹមត្រូវ (Risk-adjusted costs) ថាមពលកកើតឡើងវិញមានតម្លៃថោកជាងថាមពលប្រពៃណីបាត់ទៅហើយ។ | រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានចំណាយ ១៥០ ប៊ីលានដុល្លារ (១៩៤៧-១៩៩៩) លើការឧបត្ថម្ភធនថាមពល ដែលក្នុងនោះនុយក្លេអ៊ែរទទួលបាន ៩៦.៣% ធ្វើឲ្យការប្រកួតប្រជែងទីផ្សារមានភាពលម្អៀងខ្លាំង។ |
ដើម្បីពន្លឿនការផ្លាស់ប្តូរថាមពល របាយការណ៍ស្នើឲ្យមានការរួមបញ្ចូលគ្នានូវគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាល យន្តការទីផ្សារ និងការវិនិយោគរយៈពេលវែងដូចខាងក្រោម៖
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល និងអ្នកតាក់តែងគោលនយោបាយ (Government and Policy Makers) | បង្កើតបទដ្ឋានសមាមាត្រថាមពលកកើតឡើងវិញ (Renewable Portfolio Standards - RPS) ដោយកំណត់កាតព្វកិច្ចឲ្យក្រុមហ៊ុនអគ្គិសនីប្រើប្រាស់ថាមពលស្អាតក្នុងភាគរយជាក់លាក់ណាមួយតាមឆ្នាំនីមួយៗ។ | ខ្ពស់ (High) |
| រាជរដ្ឋាភិបាល និងអាជ្ញាធរអគ្គិសនី (Government and Electricity Authorities) | អនុវត្តយន្តការលើកទឹកចិត្តផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ដូចជាច្បាប់កំណត់ថ្លៃទិញបញ្ជូលបណ្តាញអគ្គិសនី (Feed-in tariffs) និងការលើកលែងពន្ធ ដើម្បីទាក់ទាញវិនិយោគិនឯកជន។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នគ្រប់គ្រងសំណង់ និងទីក្រុង (Construction and Urban Management Authorities) | ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពច្បាប់សំណង់អគារ (Building codes) ដោយតម្រូវឲ្យមានការរចនាដែលសន្សំសំចៃថាមពល និងប្រើប្រាស់ពន្លឺ ឬកម្ដៅព្រះអាទិត្យប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ | មធ្យម (Medium) |
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | លុបបំបាត់ការឧបត្ថម្ភធនសម្រាប់ឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល (Fossil fuel subsidies) ជាបណ្តើរៗ និងផ្ទេរថវិកាទាំងនោះមកវិនិយោគលើការស្រាវជ្រាវ (R&D) និងបច្ចេកវិទ្យាថាមពលស្អាតវិញ។ | ខ្ពស់ (High) |
កម្ពុជាជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដែលមានតម្រូវការអគ្គិសនីកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស ប៉ុន្តែងាយរងគ្រោះពីការប្រែប្រួលតម្លៃប្រេងលើទីផ្សារអន្តរជាតិ។ ការទាញយកប្រយោជន៍ពីសក្តានុពលពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងជីវម៉ាសតាមរយៈអនុសាសន៍ក្នុងរបាយការណ៍នេះ នឹងជួយកម្ពុជាពង្រឹងសន្តិសុខថាមពល បង្កើតការងារក្នុងស្រុក និងជៀសវាងការខាតបង់ថវិកាជាតិទៅលើការនាំចូលប្រេង។
ការប្រែក្លាយទៅរកថាមពលកកើតឡើងវិញមិនមែនត្រឹមតែជាជម្រើសបរិស្ថាននោះទេ តែជាយុទ្ធសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចដ៏ឆ្លាតវៃដែលកម្ពុជាគួរប្រញាប់ក្តាប់យក ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើបរទេស និងកសាងសេដ្ឋកិច្ចមួយដែលធន់នឹងវិបត្តិអាកាសធាតុនាពេលអនាគត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Renewable Portfolio Standards (RPS) | គោលនយោបាយដែលតម្រូវឱ្យក្រុមហ៊ុនផ្គត់ផ្គង់អគ្គិសនីត្រូវតែទិញ ឬផលិតអគ្គិសនីពីប្រភពកកើតឡើងវិញ (ដូចជា ខ្យល់ ឬព្រះអាទិត្យ) ក្នុងភាគរយជាក់លាក់ណាមួយនៃថាមពលសរុបដែលខ្លួនលក់ជូនអតិថិជនតាមឆ្នាំនីមួយៗ។ | ដូចជាច្បាប់តម្រូវឱ្យភោជនីយដ្ឋានត្រូវតែមានលក់បន្លែសរីរាង្គយ៉ាងហោចណាស់ ២០% នៃមុខម្ហូបសរុប ដើម្បីធានាសុខភាពសាធារណៈ។ |
| Feed-in Tariffs | យន្តការលើកទឹកចិត្តផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុដែលរដ្ឋាភិបាលតម្រូវឱ្យស្ថាប័នអគ្គិសនីទិញថាមពលពីអ្នកផលិតថាមពលកកើតឡើងវិញឯកជន ក្នុងតម្លៃធានាមួយដែលខ្ពស់ជាងតម្លៃទីផ្សារធម្មតា ជាមួយនឹងកិច្ចសន្យារយៈពេលវែង ដើម្បីធានាបាននូវការវិនិយោគ។ | ដូចជារដ្ឋសន្យាទិញស្រូវសរីរាង្គពីកសិករក្នុងតម្លៃថ្លៃជាងស្រូវធម្មតា និងចុះកិច្ចសន្យាទិញរយៈពេល ២០ឆ្នាំ ដើម្បីលើកទឹកចិត្តឱ្យកសិករហ៊ានដាំវា។ |
| System Benefits Charge (SBC) | ការបូកបន្ថែមប្រាក់បន្ទុកតិចតួចទៅលើវិក្កយបត្រអគ្គិសនីរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ទូទៅ ដើម្បីប្រមូលថវិកាទៅគាំទ្រកម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍បម្រើប្រយោជន៍សាធារណៈ ដូចជាការស្រាវជ្រាវថាមពលស្អាត ឬការជួយផ្តល់ភ្លើងដល់គ្រួសារក្រីក្រ។ | ដូចជាការរៃអង្គាសប្រាក់ ១០០រៀល ពីរាល់សំបុត្រកុននីមួយៗ ដើម្បីយកទៅចូលរួមមូលនិធិសាងសង់មន្ទីរពេទ្យគន្ធបុប្ផា។ |
| Combined Heat and Power (CHP) | បច្ចេកវិទ្យាផលិតថាមពលរួមបញ្ចូលគ្នា ដែលចាប់យកកម្ដៅសំណល់បញ្ចេញចោលពីការផលិតអគ្គិសនី យកទៅប្រើប្រាស់ជាប្រយោជន៍បន្តសម្រាប់កម្តៅអគារ ឬដំណើរការរោងចក្រ ធ្វើឱ្យប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ឥន្ធនៈកើនឡើងខ្ពស់បំផុត។ | ដូចជាការយកកម្ដៅដែលសាយភាយពីម៉ាស៊ីនឡាន មកប្រើសម្រាប់ដាំទឹកក្តៅនៅលើឡាននោះតែម្តង ដោយមិនបាច់ដុតហ្គាសបន្ថែម។ |
| Distributed Energy Resources | ប្រព័ន្ធផលិតថាមពលខ្នាតតូចដែលត្រូវបានដំឡើងនៅរាយប៉ាយជិត ឬនៅនឹងកន្លែងអ្នកប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ (ឧទាហរណ៍៖ ផ្ទាំងសូឡាលើដំបូលផ្ទះ) ជាជាងការផលិតខ្នាតធំនៅរោងចក្រតែមួយកន្លែង រួចបញ្ជូនតាមបណ្តាញខ្សែភ្លើងឆ្ងាយៗដែលងាយប្រឈមនឹងហានិភ័យ។ | ដូចជាផ្ទះនីមួយៗមានអណ្តូងទឹកនិងស៊ីទែនទឹកផ្ទាល់ខ្លួន ជាជាងរង់ចាំប្រភពទឹកពីរោងចក្ររដ្ឋតែមួយកន្លែង ដែលអាចដាច់ទឹកពេលខូចទុយោ។ |
| Net Metering | គោលការណ៍ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអតិថិជនដែលមានបន្ទះសូឡាផលិតភ្លើងលើសតម្រូវការប្រើប្រាស់ អាចបញ្ជូនភ្លើងនោះចូលទៅក្នុងបណ្តាញអគ្គិសនីរដ្ឋវិញ ដែលធ្វើឱ្យកុងទ័រភ្លើងរបស់ពួកគេដើរថយក្រោយ និងជួយកាត់បន្ថយថ្លៃភ្លើងនៅចុងខែ។ | ដូចជាការយកលុយដែលចាយមិនអស់នៅផ្ទះទៅផ្ញើចូលធនាគារវិញ ហើយពេលត្រូវការចាំដកមកចាយវិញដោយមិនគិតសេវា។ |
| Renewable Energy Credits (RECs) | វិញ្ញាបនបត្រជួញដូរបាន ដែលបញ្ជាក់ថាអគ្គិសនីចំនួនមួយមេហ្គាវ៉ាត់ម៉ោង (1 MWh) ត្រូវបានផលិតចេញពីប្រភពថាមពលកកើតឡើងវិញ ដែលក្រុមហ៊ុនអាចទិញវិញ្ញាបនបត្រនេះដើម្បីយកទៅបំពេញកាតព្វកិច្ចស្តង់ដារថាមពលរបស់ខ្លួន ទោះមិនបានប្រើភ្លើងនោះផ្ទាល់ក៏ដោយ។ | ដូចជាប័ណ្ណសរសើរដែលរដ្ឋផ្តល់ឱ្យពេលអ្នកដាំដើមឈើមួយដើម ហើយអ្នកអាចលក់ប័ណ្ណនេះឱ្យរោងចក្រដែលត្រូវការវាដើម្បីបង្ហាញថាពួកគេគាំទ្របរិស្ថាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
