បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការតាមដាន និងការយល់ដឹងអំពីចលនានិងការសាយភាយនៃសារធាតុរឹងព្យួរសរុប (Total Suspended Solid - TSS) ដែលហូរចេញពីមាត់ទន្លេចូលទៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃផ្នែកខាងលើ ដែលអាចបង្កហានិភ័យដល់បរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ម៉ូដែលគណិតវិទ្យារួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយទិន្នន័យរូបភាពផ្កាយរណប និងការចុះវាស់ស្ទង់ផ្ទាល់ដើម្បីវិភាគការសាយភាយកំហាប់ TSS។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Mathematical Dispersion Model (Eulerian Finite Difference) ម៉ូដែលគណិតវិទ្យាបែកសាយ (ដោយប្រើវិធីសាស្ត្រ Eulerian Finite Difference) |
អាចធ្វើត្រាប់តាមបម្រែបម្រួល និងការសាយភាយនៃសារធាតុរឹងព្យួរបានយ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យលំហូរទឹក និងកំហាប់ពីប្រភពដើម។ | ទាមទារទិន្នន័យបញ្ចូលច្រើន (ដូចជាលំហូរទន្លេ និងកម្រិតជម្រៅ) ព្រមទាំងត្រូវការកម្លាំងគណនាដើម្បីដោះស្រាយសមីការដ៏ស្មុគស្មាញ។ | បង្កើតបានលំនាំបែកសាយដែលស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងលទ្ធផលជាក់ស្តែងដែលថតបានពីរូបភាពផ្កាយរណប។ |
| Remote Sensing Image Analysis (LANDSAT 5 TM) ការវិភាគរូបភាពពីចម្ងាយ (រូបភាពផ្កាយរណប LANDSAT 5 TM) |
ផ្តល់នូវទិដ្ឋភាពរួមនៃការសាយភាយលើផ្ទៃទឹកធំៗក្នុងពេលតែមួយ និងសន្សំសំចៃពេលវេលាព្រមទាំងថវិកាជាងការចុះវាស់ផ្ទាល់។ | មានកម្រិតភាពត្រឹមត្រូវមធ្យម (R²=0.3279) ងាយរងឥទ្ធិពលពីរនាំងពពក និងទាមទារការចុះវាស់ផ្ទៀងផ្ទាត់ជានិច្ច។ | បង្កើតសមីការទំនាក់ទំនងតម្លៃ R² = 0.3279 តាមរយៈការប្រើប្រាស់សមាមាត្រ Band 1 / (Band 1+2+3) សម្រាប់ប៉ាន់ស្មានកំហាប់ TSS ។ |
| In-situ Measurement (Gravimetric Method) ការវាស់ស្ទង់ផ្ទាល់នៅទីតាំង (វិធីសាស្ត្រថ្លឹងទម្ងន់ Gravimetric) |
ផ្តល់ទិន្នន័យកំហាប់សារធាតុរឹងព្យួរសរុប (TSS) ដែលមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងបំផុត។ | ចំណាយថវិកា កម្លាំង និងពេលវេលាច្រើនក្នុងការធ្វើដំណើរប្រមូលសំណាក និងមិនអាចគ្របដណ្តប់ផ្ទៃក្រឡាធំៗបានពេញលេញ។ | បញ្ជាក់ថាកំហាប់ TSS នៅជិតមាត់ទន្លេមានប្រមាណ 10-15 mg/l និងថយចុះនៅតំបន់ឆ្ងាយពីច្រាំងនៅត្រឹមប្រមាណ 4.5 mg/l។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឱ្យមានការសហការគ្នារវាងការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យផ្កាយរណប កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ និងការចុះប្រមូលសំណាកផ្ទាល់នៅទីតាំង ដែលទាមទារធនធាននិងពេលវេលាសមល្មម។
ការសិក្សានេះផ្តោតលើឈូងសមុទ្រថៃផ្នែកខាងលើ ដែលមានទន្លេធំៗចំនួន ៤ ហូរចូល ដោយប្រើទិន្នន័យប្រមូលបានពីឆ្នាំ ២០០៣-២០០៥។ កត្តានេះធ្វើឱ្យលទ្ធផលមេគុណ (R²=0.3279) អាចប្រើបានតែក្នុងបរិបទតំបន់ដែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រស្រដៀងគ្នាប៉ុណ្ណោះ។ សម្រាប់កម្ពុជា ការទាញយកសមីការនេះទៅប្រើប្រាស់ផ្ទាល់អាចនឹងមិនសុក្រឹតឡើយ ដោយសារលក្ខណៈកករ ទំហំទន្លេ និងចរន្តទឹកនៅកម្ពុជាមានភាពខុសគ្នា ទាមទារឱ្យមានការបង្កើតសមីការថ្មីផ្ទាល់ខ្លួន។
វិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលគ្នារវាងការប្រើរូបភាពផ្កាយរណប និងម៉ូដែលគណិតវិទ្យានេះ មានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់តាមដានបរិស្ថានតំបន់ឆ្នេរនិងទន្លេនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាផ្កាយរណបផ្ទឹមនឹងម៉ូដែលគណិតវិទ្យា គឺជាដំណោះស្រាយដែលចំណាយតិច តែផ្តល់ទិដ្ឋភាពទូលំទូលាយ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់ការតាមដានគុណភាពទឹកនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Total Suspended Solid (សារធាតុរឹងព្យួរសរុប) | បរិមាណនៃកម្ទេចកករ ដី ខ្សាច់ ឬសារធាតុសរីរាង្គតូចៗដែលអណ្តែតក្នុងទឹក ធ្វើឱ្យទឹកល្អក់។ វាជារង្វាស់មួយសម្រាប់វាយតម្លៃគុណភាពទឹក និងកម្រិតនៃការបំពុលដែលហូរចូលពីប្រភពនានា។ | ដូចជាកម្ទេចតែឬកាហ្វេដែលអណ្តែតត្រាំក្នុងទឹកក្តៅ ធ្វើឱ្យទឹកប្រែពណ៌និងលែងថ្លា។ |
| Dispersion model (ម៉ូដែលបែកសាយ) | ជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រឬសមីការគណិតវិទ្យាដែលប្រើសម្រាប់ក្លែងធ្វើ និងព្យាករណ៍ពីរបៀបដែលសារធាតុណាមួយ (ដូចជាកករ ឬការបំពុល) រីកសាយភាយនៅក្នុងចរន្តទឹកឬខ្យល់តាមពេលវេលា។ | ដូចជាការគូសវាសផែនទីព្យាករណ៍ថា តើទឹកខ្មៅមួយតំណក់នឹងសាយភាយទៅដល់ណាខ្លះ ពេលស្រក់ចូលក្នុងអាងទឹកកំពុងហូរ។ |
| Conservation of mass (ច្បាប់រក្សាម៉ាស់) | ជាគោលការណ៍រូបវិទ្យាដែលចែងថា ម៉ាស់សរុបនៅក្នុងប្រព័ន្ធបិទជិតមួយមិនអាចបង្កើតថ្មី ឬបំផ្លាញចោលបានទេ គឺវាគ្រាន់តែផ្លាស់ប្តូរទីតាំងឬទម្រង់ប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងម៉ូដែលនេះ វាមានន័យថាកករដែលចូលទៅក្នុងសមុទ្រត្រូវតែស្មើនឹងកករដែលនៅសល់បូកនឹងកករដែលបានស្រុតចុះបាតសមុទ្រ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនសិស្សក្នុងថ្នាក់ បើសិស្សមិនបានចេញទៅណា នោះចំនួនសរុបត្រូវតែនៅដដែល ទោះបីជាពួកគេប្តូរកន្លែងអង្គុយក៏ដោយ។ |
| Eulerian finite difference (វិធីសាស្ត្រផលសងកម្រិត Eulerian) | ជាវិធីសាស្ត្រគណិតវិទ្យាក្នុងការបំបែកលំហដ៏ធំ (ដូចជាសមុទ្រ) ទៅជាក្រឡាចត្រង្គតូចៗ (Grid) ដើម្បីគណនាបម្រែបម្រួលល្បឿនទឹក និងកំហាប់សារធាតុនៅតាមក្រឡានីមួយៗនៅចំណុចថេរមួយ។ | ដូចជាការដាក់កាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពនៅតាមស្តុបនីមួយៗ ដើម្បីរាប់ចំនួនឡានដែលបើកកាត់ ជាជាងការជិះម៉ូតូដេញតាមរាប់ឡានមួយៗ។ |
| Gravimetric method (វិធីសាស្ត្រថ្លឹងទម្ងន់) | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីវាស់បរិមាណសារធាតុរឹងក្នុងទឹក ដោយការយកទឹកទៅច្រោះតាមក្រដាសចម្រោះ បន្ទាប់មកយកក្រដាសនោះទៅសម្ងួតក្នុងឡ រួចថ្លឹងទម្ងន់កករដែលជាប់នៅលើក្រដាសនោះ។ | ដូចជាការយកទឹកត្នោតទៅរម្ងាស់ឱ្យហួតទឹកអស់ ដើម្បីថ្លឹងមើលថាតើទទួលបានស្ករត្នោតប៉ុន្មានគីឡូពិតប្រាកដ។ |
| Successive over relaxation method (វិធីសាស្ត្រគណនាសម្រួលបន្តបន្ទាប់) | ជាបច្ចេកទេសដោះស្រាយប្រព័ន្ធសមីការគណិតវិទ្យាដ៏ស្មុគស្មាញដោយប្រើកុំព្យូទ័រ ដែលវាធ្វើការទាយចម្លើយ និងកែតម្រូវចម្លើយនោះម្តងហើយម្តងទៀតរហូតដល់ទទួលបានលទ្ធផលដែលត្រឹមត្រូវបំផុត (ឬមានលេខលម្អៀងតិចតួចបំផុត)។ | ដូចជាការលេងហ្គេមទាយលេខ ដោយទាយខិតជិតទៅៗរហូតដល់ត្រូវលេខលាក់កំបាំងនោះយ៉ាងលឿនបំផុត។ |
| Spectral reflectance (ចំណាំងផ្លាតវិសាលគម) | ជារង្វាស់នៃបរិមាណពន្លឺព្រះអាទិត្យដែលជះត្រឡប់មកវិញពីផ្ទៃវត្ថុណាមួយ (ដូចជាផ្ទៃទឹក) នៅរលកពន្លឺផ្សេងៗគ្នា ដែលសេនស័រផ្កាយរណបអាចថតយកបានដើម្បីវិភាគថាតើក្នុងទឹកនោះមានអ្វីខ្លះ។ | ដូចជាការមើលឃើញពណ៌អាវរបស់មិត្តភក្តិ ដោយសារអាវនោះចំណាំងផ្លាតពន្លឺពណ៌នោះចូលមកក្នុងភ្នែករបស់យើង ចំណែកផ្កាយរណបប្រើចំណាំងផ្លាតនេះដើម្បីមើលថាតើទឹកមានកករច្រើនឬតិច។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
