បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការថយចុះគុណភាពដី និងការបាត់បង់ដីកសិកម្មគុណភាពខ្ពស់ដោយសារការពង្រីកទីក្រុង និងការធ្វើកសិកម្មប្រពលវប្បកម្មដែលមិនមានចីរភាព នៅក្នុងតំបន់ Emilia-Romagna ភាគខាងជើងប្រទេសអ៊ីតាលី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ការវិភាគផែនទីការប្រើប្រាស់ដី និងគម្របដីដោយប្រៀបធៀបតាមកាលលំហ (Diachronic analysis) រួមជាមួយនឹងទិន្នន័យចំណាត់ថ្នាក់សមត្ថភាពដី ដើម្បីវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃការទន្ទ្រានដី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Standard LULC Change Analysis ការវិភាគបម្រែបម្រួលការប្រើប្រាស់ដីកម្រិតស្តង់ដារ |
អាចបង្ហាញពីទំហំ អត្រា និងប្រភេទនៃការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីតាមពេលវេលាបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | មិនបានបង្ហាញពីគុណភាព ឬសក្តានុពលនៃធនធានដីដែលត្រូវបានបាត់បង់នោះទេ ធ្វើឱ្យខ្វះព័ត៌មានសម្រាប់ការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់ផ្នែកកសិកម្ម។ | កំណត់បានថា ៣៤% នៃផ្ទៃដីសរុបមានការផ្លាស់ប្តូរ ដែលក្នុងនោះ ៣៥% ជាការពង្រីកទីក្រុង និង ៤៦% ជាការផ្លាស់ប្តូរផ្ទៃក្នុងកសិកម្ម។ |
| Integrated LULC and Land Capability Analysis ការវិភាគរួមបញ្ចូលគ្នារវាងបម្រែបម្រួល LULC និងសមត្ថភាពដី (វិធីសាស្ត្រស្នើឡើង) |
ផ្តល់ព័ត៌មានលម្អិតអំពីបរិមាណ និងគុណភាពដីដែលរងផលប៉ះពាល់ ដែលមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំផែនការប្រើប្រាស់ដីប្រកបដោយចីរភាព។ | ទាមទារទិន្នន័យផែនទីដីកម្រិតច្បាស់ខ្ពស់ដែលមានស្រាប់ និងត្រូវការចំណេះដឹងផ្នែកប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) កម្រិតខ្ពស់។ | រកឃើញថាការពង្រីកទីក្រុងបានទន្ទ្រានយកដីកសិកម្មដែលមានគុណភាពខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ទៅ ៤១% នៃដីដែលបានបាត់បង់សរុប។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យផែនទីកម្រិតច្បាស់ខ្ពស់ក្នុងរយៈពេលវែង និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រឯកទេសខាងប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS)។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅតំបន់ Emilia-Romagna ភាគខាងជើងប្រទេសអ៊ីតាលី ដែលជាតំបន់មានសេដ្ឋកិច្ចជឿនលឿន និងមានប្រព័ន្ធកត់ត្រាទិន្នន័យដីធ្លីច្បាស់លាស់តាំងពីក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីវិធីសាស្ត្រនេះអាចជួបប្រទះបញ្ហាកង្វះខាតទិន្នន័យផែនទីដីកម្រិតច្បាស់ពីអតីតកាល (Historical Data) និងការបែងចែកគុណភាពដីមិនទាន់បានទូលំទូលាយ។
វិធីសាស្ត្រនៃការត្រួតពិនិត្យការពង្រីកទីក្រុងលើដីកសិកម្មនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងបរិបទនៃការអភិវឌ្ឍនគរូបនីយកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័ស។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះអាចជួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជាក្នុងការធ្វើតុល្យភាពរវាងការអភិវឌ្ឍទីក្រុង និងការធានាសន្តិសុខស្បៀង តាមរយៈការរៀបចំផែនការតម្រិះទិសការអភិវឌ្ឍឱ្យចៀសវាងតំបន់ដីកសិកម្មដែលមានគុណភាពខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Land Degradation | ដំណើរការដែលគុណភាពដីធ្លាក់ចុះដោយសារសកម្មភាពរបស់មនុស្ស (ដូចជាការធ្វើកសិកម្មខុសបច្ចេកទេស ឬការពង្រីកទីក្រុង) ដែលធ្វើឱ្យដីបាត់បង់សមត្ថភាពក្នុងការទ្រទ្រង់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងទិន្នផលកសិកម្ម។ | ដូចជាមនុស្សដែលធ្វើការធ្ងន់ហួសកម្លាំងរហូតដល់ទ្រុឌទ្រោម លែងមានកម្លាំងធ្វើការងារអ្វីបានល្អទៀត។ |
| Land Use and Cover (LULC) | ការកំណត់ចំណាត់ថ្នាក់នៃផ្ទៃដីដោយផ្អែកលើរូបវន្តដែលគ្របដណ្តប់លើវា (ដូចជាព្រៃឈើ ទឹក) និងសកម្មភាពដែលមនុស្សប្រើប្រាស់ដីនោះ (ដូចជាកសិកម្ម លំនៅដ្ឋាន ឬរោងចក្រ)។ | ដូចជាការមើលផែនទីពីលើអាកាស ហើយលាបពណ៌ផ្សេងៗគ្នាដើម្បីចំណាំថា កន្លែងណាជាផ្ទះ កន្លែងណាជាស្រែ និងកន្លែងណាជាព្រៃ។ |
| Land Capability | ការវាយតម្លៃសក្តានុពល និងកម្រិតកំណត់នៃប្រភេទដីនីមួយៗ ដើម្បីកំណត់ថាតើដីនោះស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការដាំដុះកសិកម្មប្រភេទណា ដោយមិនបណ្តាលឱ្យខូចខាតគុណភាពដីរយៈពេលវែង។ | ដូចជាការធ្វើតេស្តសមត្ថភាពសិស្ស ដើម្បីស្វែងយល់ថាសិស្សម្នាក់ៗមានទេពកោសល្យពីកំណើតខាងអ្វី ហើយគួររៀនជំនាញអ្វីទើបល្អបំផុត។ |
| Urban Expansion | ការពង្រីកផ្ទៃក្រឡានៃតំបន់ទីក្រុងចូលទៅក្នុងតំបន់ជនបទ ឬតំបន់កសិកម្ម ដែលជារឿយៗកើតឡើងតាមទម្រង់សាយភាយ រាយប៉ាយ និងផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធសង្គម-សេដ្ឋកិច្ចតំបន់នោះ។ | ដូចជាការចាក់ទឹកលើតុ ដែលវានឹងហូររាលដាលពង្រីកផ្ទៃធំទៅៗ គ្របដណ្តប់លើកន្លែងដែលធ្លាប់តែស្ងួត។ |
| Agriculture Intensification | ការបង្កើនទិន្នផលកសិកម្មឱ្យបានជាអតិបរមាលើផ្ទៃដីដដែល តាមរយៈការបន្ថែមទុន គ្រឿងចក្រ ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ ជីគីមី និងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ដែលអាចជះផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់បរិស្ថាន។ | ដូចជាការបង្ខំឱ្យកម្មករម្នាក់ធ្វើការថែមម៉ោងទ្វេដង និងផឹកភេសជ្ជៈប៉ូវកម្លាំង ដើម្បីឱ្យបានលទ្ធផលច្រើនក្នុងពេលខ្លី ទោះដឹងថាអាចប៉ះពាល់សុខភាពគាត់ក៏ដោយ។ |
| Soil Sealing | ការគ្របដណ្តប់ផ្ទៃដីដោយវត្ថុធាតុដែលមិនជ្រាបទឹក (ដូចជាស៊ីម៉ងត៍ កៅស៊ូថ្នល់ ឬអាគារសំណង់) ដែលធ្វើឱ្យដីបាត់បង់សមត្ថភាពស្រូបទឹកភ្លៀង និងកាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងអេកូឡូស៊ីរវាងដី និងបរិយាកាស។ | ដូចជាការយកថង់ប្លាស្ទិកទៅរុំជិតជុំវិញគល់រុក្ខជាតិ ដែលធ្វើឱ្យវាមិនអាចស្រូបទឹក និងដកដង្ហើមបាន។ |
| Trajectories of Change | គន្លង ឬលំហូរនៃដំណើរវិវឌ្ឍដែលប្រភេទនៃការប្រើប្រាស់ដីបានផ្លាស់ប្តូរពីទម្រង់មួយទៅទម្រង់មួយទៀត ក្នុងចន្លោះពេលជាក់លាក់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ពីព្រៃឈើ ទៅដីចម្ការ រួចក្លាយជាតំបន់លំនៅដ្ឋាន)។ | ដូចជាការមើលអាល់ប៊ុមរូបថតវ័យកុមារ យុវវ័យ និងវ័យចំណាស់របស់មនុស្សម្នាក់ ដើម្បីដឹងពីដំណើរនៃជីវិតរបស់គាត់។ |
| Cross-tabulation | វិធីសាស្ត្រវិភាគទិន្នន័យក្នុងប្រព័ន្ធ GIS ដោយយកផែនទីពីរផ្សេងគ្នា (ឧទាហរណ៍ ផែនទីប្រើប្រាស់ដី និងផែនទីគុណភាពដី) មកត្រួតស៊ីគ្នា ដើម្បីគណនាទំហំផ្ទៃក្រឡា និងរកមើលទំនាក់ទំនងនៃការផ្លាស់ប្តូររវាងអថេរទាំងពីរ។ | ដូចជាការយកផ្ទាំងកញ្ចក់ថ្លាពីរដែលមានគូររូបផ្សេងគ្នាមកដាក់ត្រួតលើគ្នា ដើម្បីមើលថាតើចំណុចណាខ្លះនៃរូបទាំងពីរដែលត្រួតចំគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
