បញ្ហា (The Problem)៖ ទីក្រុងឡាហ័រ (Lahore) នៃប្រទេសប៉ាគីស្ថានកំពុងប្រឈមនឹងការបាត់បង់ដីកសិកម្មដ៏មានជីជាតិយ៉ាងឆាប់រហ័សដោយសារនគរូបនីយកម្ម និងការពង្រីកគម្រោងលំនៅដ្ឋានដែលជំរុញដោយការកាន់កាប់រំពឹងទុកចំណេញ (Speculation)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យបឋមនិងមធ្យម ព្រមទាំងការសង្កេតផ្ទាល់ ដើម្បីពិនិត្យមើលលំនាំនៃការប្រើប្រាស់ដីធ្លី ល្បឿននៃនគរូបនីយកម្ម និងមូលហេតុនៃភាពយឺតយ៉ាវក្នុងការសាងសង់លំនៅដ្ឋាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conventional Index សន្ទស្សន៍អនុសញ្ញា (សម្រាប់ការវាស់ស្ទង់ល្បឿននគរូបនីយកម្ម) |
ងាយស្រួលក្នុងការគណនា និងបង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូរធៀបនឹងកម្រិតមូលដ្ឋាននៃនគរូបនីយកម្មដើម។ | ងាយរងឥទ្ធិពលខ្លាំងពីកម្រិតនគរូបនីយកម្មដើម (បើសិនកម្រិតដើមទាប សន្ទស្សន៍នេះនឹងលោតឡើងខ្ពស់ខុសពីភាពជាក់ស្តែង)។ | បង្ហាញថាល្បឿននគរូបនីយកម្មនៅឡាហ័របានកើនឡើងពី ៥៣.៤៩% (១៩៥១-១៩៦១) ទៅ ៦៦.៦៧% (១៩៦១-១៩៧២)។ |
| Eldridge Index សន្ទស្សន៍អែលទ្រីត (សម្រាប់ការវាស់ស្ទង់ល្បឿននគរូបនីយកម្ម) |
មានភាពសុក្រឹតជាង ដោយវាស់ស្ទង់ការផ្លាស់ប្តូរសមាមាត្រទីក្រុងធៀបនឹងកម្រិតអតិបរមានៃនគរូបនីយកម្ម (១០០%) ដែលនៅសល់ ធ្វើឱ្យវាមិនសូវរងឥទ្ធិពលពីទិន្នន័យដើម។ | ការបកស្រាយលទ្ធផលមានភាពស្មុគស្មាញជាងបន្តិចសម្រាប់អ្នកមិនមានជំនាញស្ថិតិធៀបនឹងសន្ទស្សន៍ទូទៅ។ | បង្ហាញថាល្បឿននគរូបនីយកម្មពិតប្រាកដបានធ្លាក់ចុះពី ២១.៧៦% មក ២០.៩១% ហើយក្លាយជាអវិជ្ជមាន (-១១.៨៥%) នៅចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨១-១៩៩៨។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនតម្រូវឱ្យមានប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រឬបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារការចុះប្រមូលទិន្នន័យជាក់ស្តែង និងការចូលប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីរដ្ឋាភិបាល។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើទិន្នន័យក្នុងទីក្រុងឡាហ័រ ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន (១៩៥១-២០១០) ដោយផ្តោតលើកត្តាសេដ្ឋកិច្ចសង្គមជាក់លាក់ ដូចជាការផ្ទេរប្រាក់ពីពលករនៅបរទេសក្រោយព្រឹត្តិការណ៍ ៩/១១ និងរចនាសម្ព័ន្ធស្ថាប័នគ្រប់គ្រងដីធ្លីរបស់ប្រទេសនេះ។ សម្រាប់កម្ពុជា ទោះបីជាមានកត្តាជំរុញនគរូបនីយកម្មខុសគ្នាមួយចំនួន (ដូចជាការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស) ក៏យន្តការនៃការរំពឹងទុកចំណេញ (Speculation) និងការទិញដីទុកចោល គឺមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំង។
ការសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃការអភិវឌ្ឍលំនៅដ្ឋានទៅលើការបាត់បង់ដីកសិកម្មនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់បរិបទប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តយន្តការយកពន្ធលើដីទំនេរ និងការរឹតបន្តឹងច្បាប់សាងសង់តាមរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះ អាចជាដំណោះស្រាយដ៏មានសក្តានុពលសម្រាប់គ្រប់គ្រងការពង្រីកទីក្រុងនៅកម្ពុជាឱ្យមាននិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Arable land (ដីដាំដុះ ឬ ដីកសិកម្ម) | ដីដែលមានជីវជាតិនិងលក្ខខណ្ឌអំណោយផលដែលអាចភ្ជួររាស់និងដាំដុះដំណាំកសិកម្មបាន។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាសំដៅលើដីស្រែចម្ការនៅជុំវិញទីក្រុងដែលកំពុងប្រឈមនឹងការបំប្លែងទៅជាតំបន់លំនៅដ្ឋាននិងអគារពាណិជ្ជកម្ម។ | ដូចជាដីចម្ការនៅក្រោយផ្ទះដែលអាចដាំបន្លែបានផ្លែផ្កាល្អ ដែលខុសពីដីខ្សាច់ ឬដីថ្មដែលដាំអ្វីមិនសូវដុះ។ |
| Speculators (អ្នកទិញលក់រំពឹងទុកចំណេញ ឬ អ្នករកស៊ីជួញដី) | បុគ្គលឬក្រុមហ៊ុនដែលទិញដីធ្លី ឬអចលនទ្រព្យមិនមែនដើម្បីប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ខ្លួនឬសាងសង់នោះទេ ប៉ុន្តែទិញទុកចោលក្នុងគោលបំណងរង់ចាំឱ្យតម្លៃអចលនទ្រព្យនោះកើនឡើង រួចលក់ចេញវិញដើម្បីយកប្រាក់ចំណេញ។ | ដូចជាអ្នកទិញសំបុត្រកុនទុកមុនពេលលក់ដាច់អស់ រួចយកមកលក់បន្តក្នុងតម្លៃថ្លៃជាងមុននៅថ្ងៃបញ្ចាំង ដើម្បីចំណេញលុយ។ |
| Eldridge Index (សន្ទស្សន៍អែលទ្រីត) | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាមួយសម្រាប់វាស់ស្ទង់ល្បឿននៃនគរូបនីយកម្ម ដោយប្រៀបធៀបកំណើនប្រជាជនទីក្រុងទៅនឹងកម្រិតអតិបរមានៃនគរូបនីយកម្មដែលនៅសល់ (១០០%) ដែលធ្វើឱ្យវាមានភាពសុក្រឹតជាងការគណនាធម្មតាដែលងាយរងឥទ្ធិពលពីទិន្នន័យដើម។ | ដូចជាការវាស់ល្បឿននៃការចាក់ទឹកចូលក្នុងកែវ ដោយធៀបទៅនឹងទំហំកែវដែលនៅសល់ទទេ ជាជាងធៀបនឹងបរិមាណទឹកដែលមានស្រាប់ក្នុងកែវនោះ។ |
| Capital gains tax (ពន្ធលើចំណេញមូលធន) | ជាប្រភេទពន្ធដែលរដ្ឋាភិបាលគិតលើប្រាក់ចំណេញដែលទទួលបានពីការលក់ទ្រព្យសម្បត្តិ (ដូចជាដីធ្លី ឬផ្ទះ)។ ក្នុងន័យនេះ វាត្រូវបានស្នើឡើងដើម្បីដាក់បន្ទុកចំណាយដល់អ្នកទិញដីទុកចោល ដើម្បីលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការសាងសង់ពិតប្រាកដ។ | ប្រសិនបើអ្នកទិញដីតម្លៃ ១ម៉ឺនដុល្លារ ហើយលក់បាន ២ម៉ឺនដុល្លារ រដ្ឋនឹងយកពន្ធមួយផ្នែកតូចពីប្រាក់ចំណេញ ១ម៉ឺនដុល្លារដែលអ្នករកបាននោះ។ |
| Squatter settlements (ការតាំងទីលំនៅអនាធិបតេយ្យ ឬ សំណង់មិនរៀបរយ) | តំបន់លំនៅដ្ឋានដែលសាងសង់ដោយគ្មានច្បាប់អនុញ្ញាតត្រឹមត្រូវ ជាទូទៅតាំងទីនៅលើដីរដ្ឋ ឬដីឯកជនរបស់អ្នកដទៃ ដែលច្រើនតែខ្វះខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាមូលដ្ឋានដូចជាទឹកស្អាត អគ្គិសនី និងប្រព័ន្ធលូ។ | ដូចជាការសង់រោងស្នាក់នៅបណ្តោះអាសន្ននៅលើដីចំណីផ្លូវ ឬមាត់បឹងដោយគ្មានប្លង់កម្មសិទ្ធិ និងគ្មានប្រព័ន្ធទឹកភ្លើងត្រឹមត្រូវ។ |
| Built Lease and Transfer / BLT (សាងសង់ ជួល និងផ្ទេរ) | ជាយន្តការហិរញ្ញប្បទាននិងគោលនយោបាយលំនៅដ្ឋានមួយ ដែលរដ្ឋ ឬក្រុមហ៊ុនសាងសង់ផ្ទះ ហើយជួលវាទៅឱ្យប្រជាជនក្នុងរយៈពេលណាមួយ រហូតដល់ការបង់ប្រាក់ឈ្នួលនោះគ្រប់ចំនួនតម្លៃផ្ទះ ទើបផ្ទេរកម្មសិទ្ធិស្របច្បាប់ទៅឱ្យអ្នកជួលនោះ។ | ដូចជាការបង់រំលស់ទិញម៉ូតូ ដោយជិះបណ្តើរ បង់លុយរាល់ខែបណ្តើរ រហូតដល់ថ្ងៃបង់ដាច់ទើបក្លាយជាម្ចាស់ម៉ូតូពេញសិទ្ធិ។ |
| Subdivision regulation (បទប្បញ្ញត្តិបែងចែកដីឡូតិ៍) | ច្បាប់និងស្តង់ដារដែលកំណត់ពីរបៀបដែលដីធំមួយអាចត្រូវបានពុះបំបែកជាដីឡូតិ៍តូចៗសម្រាប់សាងសង់ផ្ទះ ដោយតម្រូវឱ្យមានទំហំផ្លូវ ប្រព័ន្ធលូ ទីធ្លាសាធារណៈ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្សេងៗសមស្របតាមស្តង់ដារនគរូបនីយកម្ម។ | ដូចជាការកាត់នំខេកចែកគ្នា ដែលច្បាប់តម្រូវឱ្យអ្នកកាត់ត្រូវទុកចន្លោះផ្លូវដើរ ដើម្បីឱ្យអ្នកអង្គុយខាងក្នុងអាចដើរចេញមកក្រៅបានដោយមិនប៉ះពាល់កន្លែងអ្នកដទៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
