បញ្ហា (The Problem)៖ ការតាមដានសកម្មភាពល្មើសច្បាប់ (ការនេសាទខុសច្បាប់) នៅក្នុងតំបន់ការពារសមុទ្រជួបប្រទះនឹងការលំបាក ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ជាពិសេសនៅក្នុងតំបន់គ្រប់គ្រងជលផលសមុទ្រប្រជុំកោះរ៉ុង (KRA MFMA) ដែលទើបបង្កើតថ្មី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះដោយរួមបញ្ចូលទិន្នន័យពីប្រតិបត្តិការល្បាតផ្ទាល់ និងការស្ទង់មតិយល់ឃើញរបស់ប្រជាជនមូលដ្ឋាន ដើម្បីវាយតម្លៃពីគម្លាតនៃការអនុវត្តច្បាប់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| SMART Patrol Records ការប្រើប្រាស់កំណត់ត្រាល្បាតតាមប្រព័ន្ធជាក់លាក់ (SMART) |
ងាយស្រួលប្រមូល មានតម្លៃថោក និងផ្តល់នូវទិន្នន័យជាក់ស្តែងអំពីប្រភេទបទល្មើស និងទីតាំងដែលមានការចុះល្បាត។ ជួយប៉ាន់ស្មានអត្រានៃបទល្មើសក្នុងមួយម៉ោងនៃការល្បាត (IDPH)។ | ទិន្នន័យអាចមានភាពលម្អៀងខ្លាំង ដោយសារការល្បាតច្រើនធ្វើឡើងតែនៅក្បែរភូមិ និងនៅពេលថ្ងៃ ហើយមើលរំលងតំបន់ដែលមិនសូវបានចុះទៅដល់។ គោលបំណងចម្បងនៃការល្បាតគឺការទប់ស្កាត់ មិនមែនសម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវនោះទេ។ | កំណត់ត្រាល្បាតបានរកឃើញបទល្មើសចំនួន ៣៨ ករណី ដែលសុទ្ធសឹងជាអ្នកចំណូលស្រុក ព្រមទាំងបង្ហាញថាការល្បាតពេលយប់ចាប់បានបទល្មើសច្រើនជាងពេលថ្ងៃដល់ទៅ ៤ដង (០.៧១១ ទល់នឹង ០.១៥ ក្នុងមួយម៉ោង)។ |
| Local Perceptions and Social Surveys ការស្ទង់មតិ និងការប្រមូលការយល់ឃើញរបស់ប្រជាជនមូលដ្ឋាន |
ចំណាយតិច មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកំណត់ចំណុចក្តៅ (Hotspots) នៅតំបន់ដែលមិនមានការល្បាត និងជួយឱ្យយល់ដឹងពីកត្តាជំរុញ ឬមូលហេតុនៃការល្មើសច្បាប់។ | អាចមានភាពលម្អៀង (Bias) ដោយសារប្រជាជនអាចទម្លាក់កំហុសទៅលើអ្នកក្រៅតំបន់ ដើម្បីលាក់បាំងសកម្មភាពល្មើសច្បាប់របស់សាច់ញាតិឬមិត្តភក្តិ ហើយទិន្នន័យពឹងផ្អែកលើការចងចាំ និងការយល់ឃើញ។ | អ្នកចូលរួម ៨៨% ជឿថាប្រជាជនមូលដ្ឋានគោរពច្បាប់បានល្អ ប៉ុន្តែអ្នកក្រៅតំបន់មានការល្មើសច្បាប់ក្នុងកម្រិតមធ្យមទៅខ្ពស់ ដោយកត្តាជំរុញចម្បងគឺសេដ្ឋកិច្ច និងការខ្វះការយល់ដឹង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការរួមបញ្ចូលគ្នានូវធនធានបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់ការតាមដាន ព្រមទាំងធនធានមនុស្សសម្រាប់ធ្វើការស្ទង់មតិនៅមូលដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់គ្រប់គ្រងជលផលសមុទ្រប្រជុំកោះរ៉ុង ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីពលរដ្ឋ ១៦៣គ្រួសារ និងកំណត់ត្រាល្បាតចំនួន ១៦១ដង។ ទិន្នន័យមានភាពលម្អៀងដោយសារការល្បាតភាគច្រើន (៨៤.៦%) ធ្វើឡើងនៅពេលថ្ងៃ និងផ្តោតលើតំបន់ជុំវិញភូមិ ខណៈការស្ទង់មតិងាយនឹងរងឥទ្ធិពលពីការលាក់បាំងកំហុសរបស់អ្នកភូមិដូចគ្នា។ ការយល់ពីភាពលម្អៀងនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា ដើម្បីជៀសវាងការវាយតម្លៃខុសលើទំហំបទល្មើស និងតំបន់ប្រតិបត្តិការ។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការរួមបញ្ចូលទិន្នន័យល្បាត ជាមួយនឹងការស្ទង់មតិសហគមន៍នេះ គឺមានសារៈប្រយោជន៍ និងអាចយកទៅអនុវត្តបានយ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងតំបន់ការពារនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់ចំណេះដឹងរបស់អ្នកស្រុកដើម្បីបំពេញចន្លោះប្រហោងនៃកំណត់ត្រាល្បាត គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏មានសក្តានុពល និងចំណាយតិច សម្រាប់ពង្រឹងការអនុវត្តច្បាប់បរិស្ថាននៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Spatial Monitoring and Reporting Tool (SMART) | ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទិន្នន័យនិងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ ដែលមន្ត្រីឧទ្យានុរក្សប្រើប្រាស់ដើម្បីកត់ត្រាទីតាំងល្បាត សកម្មភាពបទល្មើស និងព័ត៌មានផ្សេងៗនៅពេលចុះល្បាត សម្រាប់យកមកវិភាគនិងរៀបចំផែនការទប់ស្កាត់បទល្មើសប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាកម្មវិធីកត់ត្រាប្រវត្តិសន្តិសុខ ដែលជួយប្រាប់ថាកន្លែងណាមានចោរលួចចូលញឹកញាប់ និងតំបន់ណាដែលគួរតែបន្ថែមការយាមកាម។ |
| Marine Fisheries Management Area (MFMA) | តំបន់សមុទ្រដែលត្រូវបានកំណត់ដោយរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីការពារ អភិរក្ស និងប្រើប្រាស់ធនធានជលផលសមុទ្រប្រកបដោយនិរន្តរភាព ដោយមានការបែងចែកជាតំបន់ប្រើប្រាស់ចម្រុះ និងតំបន់ហាមឃាត់ការនេសាទជាដើម។ | ដូចជាការបែងចែកផ្ទៃដីភូមិជាតំបន់អភិរក្សព្រៃឈើ តំបន់ដាំដុះ និងតំបន់លំនៅឋាន ដើម្បីទប់ស្កាត់ការវិនាសហិនហោចធនធានធម្មជាតិ។ |
| Participatory mapping | វិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យស្រាវជ្រាវ ដែលតម្រូវឱ្យអ្នកចូលរួម (ដូចជាអ្នកនេសាទ ឬប្រជាជនមូលដ្ឋាន) ជួយចង្អុលបង្ហាញ ឬគូសចំណាំទីតាំងជាក់លាក់នៅលើផែនទី ដូចជាទីតាំងដែលមានបទល្មើសនេសាទញឹកញាប់ ឬទីតាំងដែលមានការល្បាត។ | ដូចជាការឱ្យអ្នកភូមិជួយគូសផែនទីបង្ហាញផ្លូវប្រាប់ពីកន្លែងដែលសំបូរត្រី ឬកន្លែងដែលចោរតែងតែលួចចូល។ |
| Snowball sampling | វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសអ្នកចូលរួមក្នុងការស្រាវជ្រាវ (ជាពិសេសលើប្រធានបទរសើប) ដោយចាប់ផ្តើមពីមនុស្សម្នាក់ ឬមួយក្រុមតូច រួចពឹងឱ្យពួកគេណែនាំអ្នកស្រាវជ្រាវទៅកាន់មនុស្សផ្សេងទៀតដែលពួកគេស្គាល់ ហើយមានការពាក់ព័ន្ធនឹងប្រធានបទនេះ។ | ដូចជាការរមៀលដុំព្រិលដែលកាន់តែរមៀលកាន់តែធំ ពោលគឺស្គាល់ម្នាក់ ឱ្យម្នាក់នោះណែនាំទៅម្នាក់ទៀតតៗគ្នាជាបន្តបន្ទាប់។ |
| Co-management approach | យន្តការនៃការគ្រប់គ្រងដែលរដ្ឋាភិបាល អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល និងសហគមន៍មូលដ្ឋាន ធ្វើការសហការគ្នាក្នុងការសម្រេចចិត្ត រៀបចំផែនការ និងអនុវត្តការអភិរក្សធនធានធម្មជាតិរួមគ្នា ជំនួសឱ្យការបញ្ជាពីថ្នាក់លើតែម្ខាង។ | ដូចជាការគ្រប់គ្រងសាលារៀនដែលមានការចូលរួមសម្រេចចិត្តពីទាំងនាយកសាលា និងគណៈកម្មការមាតាបិតាសិស្ស ដើម្បីជួយគ្នាដោះស្រាយបញ្ហាឱ្យចំគោលដៅ។ |
| Infractions detected per hour of patrol (IDPH) | រង្វាស់ស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីគណនាអត្រានៃបទល្មើស (កំហុស ឬការបំពានច្បាប់) ដែលបានរកឃើញក្នុងរយៈពេលមួយម៉ោងនៃការចុះល្បាត ដែលជួយបង្ហាញពីកម្រិតនៃបទល្មើសនៅពេលវេលាខុសៗគ្នា (ឧទាហរណ៍ ពេលថ្ងៃ និងពេលយប់)។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនរថយន្តល្មើសល្បឿនដែលប៉ូលីសចាប់បានក្នុងមួយម៉ោង ដើម្បីដឹងថាតើផ្លូវនោះមានអ្នកបើកបរល្មើសច្បាប់ច្រើនកម្រិតណា។ |
| Semi-structured interviews | ការសម្ភាសន៍ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវមានបញ្ជីសំណួរគោលទុកជាមុន ប៉ុន្តែមិនតឹងរ៉ឹងពេកទេ ពោលគឺអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកឆ្លើយមានសេរីភាពក្នុងការរៀបរាប់វែងឆ្ងាយ និងអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកសួរសួរសំណួរបន្ថែមតាមស្ថានភាពជាក់ស្តែង។ | ដូចជាការជជែកគ្នាលេងជាមួយមិត្តភក្តិដោយមានប្រធានបទច្បាស់លាស់ តែមិនបង្ខំឱ្យឆ្លើយតែពាក្យ "បាទ/ចាស" ឬ "ទេ" នោះឡើយ។ |
| Non-compliance | សកម្មភាពនៃការមិនគោរព ឬការបំពានទៅលើច្បាប់ និងបទបញ្ញត្តិនានាដែលបានកំណត់នៅក្នុងតំបន់ការពារ ដូចជាការលួចចូលនេសាទក្នុងតំបន់ហាមឃាត់ ឬការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍នេសាទខុសច្បាប់។ | ដូចជាការបើកបរម៉ូតូឆ្លងភ្លើងក្រហម ឬមិនពាក់មួកសុវត្ថិភាព ដែលជាការមិនគោរពតាមច្បាប់ចរាចរណ៍ដែលបានកំណត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
