បញ្ហា (The Problem)៖ បណ្តាញតំបន់ការពារនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍កំពុងប្រឈមនឹងការគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីការបាត់បង់ទីជម្រក ការបរបាញ់ខុសច្បាប់ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលទាមទារឱ្យមានយុទ្ធសាស្ត្រអភិរក្សបន្ទាន់និងមានប្រសិទ្ធភាពពិតប្រាកដ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ឯកសារនេះចងក្រងនូវអត្ថបទសង្ខេបនៃការស្រាវជ្រាវជាច្រើនចេញពីសន្និសីទ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះក្នុងការវាយតម្លៃ និងពង្រឹងការអភិរក្សធនធានធម្មជាតិ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Spatial Monitoring and Reporting Tool (SMART) approach ការតាមដាននិងរាយការណ៍លំហ (ប្រព័ន្ធ SMART) |
ប្រមូលទិន្នន័យបានច្បាស់លាស់តាមស្តង់ដារ ជួយពង្រឹងគណនេយ្យភាពរបស់មន្ត្រីឧទ្យានុរក្ស និងជួយកាត់បន្ថយការបរបាញ់ខុសច្បាប់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពតាមរយៈការតាមដានទាន់ពេលវេលាជាក់ស្តែង (Real-time monitoring)។ | ទាមទារការបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេស និងឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិកព្រមទាំងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទិន្នន័យ ដែលតម្រូវឱ្យមានការគាំទ្រថវិកាជាប្រចាំ។ | ចំនួនប្រភេទសត្វស្លាបកម្រ និងត្រីកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅតំបន់ស្នូលព្រែកទាល់ និងជួយបង្ក្រាបការបរបាញ់ទូទាំងតំបន់អាស៊ីនិងអាហ្វ្រិក។ |
| Community Outreach & Environmental Education ការផ្សព្វផ្សាយដល់សហគមន៍ និងការអប់រំបរិស្ថាន |
ផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិត និងអាកប្បកិរិយារបស់ប្រជាជនមូលដ្ឋាន ព្រមទាំងអាចបង្កើតប្រភពចំណូលប្រកបដោយនិរន្តរភាព (ដូចជាជំរំវិទ្យាសាស្ត្រ និងទេសចរណ៍ធម្មជាតិ)។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរដើម្បីកសាងទំនុកចិត្ត ពិបាកវាស់ស្ទង់លទ្ធផលភ្លាមៗ ហើយទាមទារការចូលរួមយ៉ាងសកម្មពីអាជ្ញាធរដែនដី។ | កាត់បន្ថយសម្ពាធនៃការបរបាញ់បាន ៧៦% នៅប្រទេសថៃ និងអាចរកចំណូលបាន ១៥៦,៧៧៥ ដុល្លារពីជំរំវិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់តំបន់អភិរក្ស។ |
| GIS and Remote Sensing for Land-Use Monitoring ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) និងការចាប់រូបភាពពីចម្ងាយ |
អាចតាមដានបម្រែបម្រួលគម្របព្រៃឈើ និងការប្រើប្រាស់ដីក្នុងទំហំធំ ហើយដំណើរការជាប្រព័ន្ធព្រមានជាមុន (Early warning system) ទប់ស្កាត់ការទន្ទ្រានដីខុសច្បាប់។ | ត្រូវការអ្នកជំនាញបច្ចេកទេសខ្ពស់ កម្មវិធីកុំព្យូទ័រស្មុគស្មាញ និងរូបភាពផ្កាយរណបដែលអាចមានតម្លៃថ្លៃ ឬរងឥទ្ធិពលពីគម្របពពក។ | បានរកឃើញតំបន់រងការគំរាមកំហែងខ្ពស់ និងផ្តល់ភស្តុតាងច្បាស់លាស់ដល់អ្នកគ្រប់គ្រងតំបន់ការពារដើម្បីចុះអនុវត្តច្បាប់នៅកម្ពុជា។ |
| Species Distribution Modeling and Scenario Planning ការបង្កើតគំរូនៃការចែកចាយប្រភេទសត្វ និងការរៀបចំផែនការតាមសេណារីយ៉ូ |
ជួយវាយតម្លៃនិងព្យាករណ៍ពីផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ក៏ដូចជាជួយកំណត់កម្រិតអតិបរមានៃការបរបាញ់ដែលអាចទទួលយកបាន។ | ទាមទារទិន្នន័យមូលដ្ឋានច្រើន និងអាចមានភាពមិនច្បាស់លាស់ (Uncertainty) អាស្រ័យលើគុណភាពទិន្នន័យដែលបញ្ចូល។ | ជួយចង្អុលបង្ហាញថាថនិកសត្វនៅកោះ Borneo នឹងបាត់បង់ទីជម្រកពី ១១%-៣៦% នៅត្រឹមឆ្នាំ ២០៨០ និងជួយកំណត់យុទ្ធសាស្ត្រអភិរក្សទន្សោងកម្ពុជា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីតម្លៃធនធានសរុបនោះទេ ប៉ុន្តែបានបង្ហាញថាការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រទាំងនេះទាមទារការវិនិយោគលើបច្ចេកវិទ្យា ការកសាងសមត្ថភាពមន្ត្រី និងថវិកាគាំទ្រសម្រាប់ការចុះអប់រំសហគមន៍ និងការស្រាវជ្រាវទីវាល។
ការសិក្សាស្រាវជ្រាវភាគច្រើនត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមមានកម្ពុជា (តំបន់ព្រែកទាល់ កោះរ៉ុង និងខ្ពង់រាបភាគខាងកើត) ប្រទេសថៃ ឡាវ និងកោះបរណេអូ ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីសហគមន៍មូលដ្ឋាន និងប្រភេទសត្វរងការគំរាមកំហែង (ដូចជាសត្វស្លាបទឹក ទន្សោង និងស្មៅសមុទ្រ)។ ទិន្នន័យនិងលទ្ធផលទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទភូមិសាស្ត្រ សេដ្ឋកិច្ចសង្គម និងការគំរាមកំហែងផ្ទាល់ដែលតំបន់ការពារធម្មជាតិកម្ពុជាកំពុងជួបប្រទះ។
វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រង និងបច្ចេកវិទ្យាដែលបានលើកឡើងនៅក្នុងឯកសារនេះ ពិតជាមានភាពស័ក្តិសម និងមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគាំទ្រការងារអភិរក្សនៅកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាទំនើបក្នុងការតាមដាន (SMART, GIS) និងការពង្រឹងការចូលរួមពីសហគមន៍តាមរយៈការអប់រំនិងអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំដើម្បីធានាបាននូវភាពធន់នៃបណ្តាញតំបន់ការពារនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biosphere Reserve | តំបន់ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយអង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) ក្នុងគោលបំណងលើកកម្ពស់ការអភិរក្សជីវចម្រុះ ស្របពេលជាមួយនឹងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចសង្គមប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិដោយសមធម៌ (ឧទាហរណ៍៖ បឹងទន្លេសាប)។ | ដូចជាតំបន់គំរូមួយដែលមនុស្ស និងធម្មជាតិត្រូវបានរៀបចំឱ្យរស់នៅជាមួយគ្នាដោយចុះសម្រុង មិនបំផ្លាញគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយអាចទាញយកប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចបាន។ |
| SMART (Spatial Monitoring and Reporting Tool) | កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ និងប្រព័ន្ធទូរសព្ទដៃដែលអនុញ្ញាតឱ្យមន្ត្រីឧទ្យានុរក្សកត់ត្រាទិន្នន័យពេលល្បាតជាក់ស្តែងនៅទីវាល (ដូចជាទីតាំងសត្វព្រៃ ឬសកម្មភាពបទល្មើស) ដើម្បីយកមកវិភាគ និងរៀបចំផែនការទប់ស្កាត់បទល្មើសព្រៃឈើឱ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាសៀវភៅកំណត់ហេតុឌីជីថលដ៏ឆ្លាតវៃមួយដែលជួយប្រាប់មន្ត្រីល្បាតព្រៃឈើឱ្យដឹងថា គួរទៅល្បាតនៅកន្លែងណាទើបអាចចាប់ចោរបានចំគោលដៅ។ |
| Marine Fisheries Management Area (MFMA) | ប្រភេទនៃតំបន់ការពារសមុទ្រដែលប្រើប្រាស់ពហុបំណង (Multiple-use MPA) ត្រូវបានកំណត់ឡើងដើម្បីការពារជម្រកត្រី ផ្កាថ្ម និងស្មៅសមុទ្រ ព្រមទាំងអនុញ្ញាតឱ្យសហគមន៍មូលដ្ឋានអាចនេសាទតាមបែបប្រពៃណី និងអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍ដោយនិរន្តរភាពបាន។ | ដូចជាការសង់របងការពារកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមត្រីក្នុងសមុទ្រ ដើម្បីទុកកន្លែងឱ្យត្រីពងកូនដោយសុវត្ថិភាព និងធានាថាអ្នកនេសាទមានត្រីចាប់រហូត។ |
| Species distribution models | ការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រនិងរូបមន្តគណិតវិទ្យា ដើម្បីទស្សន៍ទាយទីតាំងភូមិសាស្ត្រដែលសត្វ ឬរុក្ខជាតិណាមួយអាចរស់នៅបាន ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យអាកាសធាតុ ស្ថានភាពទីជម្រក និងកំណត់ត្រាទីតាំងដែលធ្លាប់បានរកឃើញកន្លងមក។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់កម្មវិធីព្យាករណ៍អាកាសធាតុ ដើម្បីទាយមើលថាតើកន្លែងណាខ្លះនឹងមានភ្លៀងធ្លាក់ ដោយពឹងផ្អែកលើកម្លាំងខ្យល់ និងសីតុណ្ហភាព។ |
| Endemic species | ស្ថានភាពជីវសាស្ត្រដែលប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិណាមួយមានវត្តមានរស់នៅតែក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រតូចមួយជាក់លាក់ណាមួយប៉ុណ្ណោះ ហើយមិនអាចរកឃើញនៅកន្លែងផ្សេងទៀតនៅលើពិភពលោកឡើយ។ | ដូចជានំបញ្ចុកទឹកប្រហុកដែលជារូបមន្តប្រចាំត្រកូល មានលក់តែនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះ មិនអាចរកទិញនៅប្រទេសអឺរ៉ុបបានទេ។ |
| Citizen science | ការចូលរួមយ៉ាងសកម្មរបស់សាធារណជនទូទៅ ឬប្រជាពលរដ្ឋធម្មតា (ដែលមិនមែនជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាជីព) ក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យ សង្កេត និងរាយការណ៍អំពីធម្មជាតិ ដើម្បីជួយដល់គម្រោងស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ។ | ដូចជាការដែលអ្នកភូមិជួយរាប់ចំនួនសត្វស្លាបដែលហើរឆ្លងកាត់ដំបូលផ្ទះរបស់ពួកគេ រួចផ្ញើទិន្នន័យនោះទៅឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវសាកលវិទ្យាល័យទុកជាឯកសារ។ |
| Benthos | សហគមន៍នៃភាវៈរស់ទាំងឡាយ (សត្វ រុក្ខជាតិ និងអតិសុខុមប្រាណ) ដែលរស់នៅជាប់ ឬកប់ក្នុងបាតសមុទ្រ បាតទន្លេ ឬបាតបឹង ដូចជាស្មៅសមុទ្រ ផ្កាថ្ម និងខ្យងជាដើម។ | ប្រៀបដូចជាអ្នកស្រុកដែលតាំងទីលំនៅរស់នៅត្រឹមជាន់ផ្ទាល់ដីនៃសមុទ្រ ជាជាងអ្នកដែលហែលលេងនៅផ្ទៃទឹកខាងលើ។ |
| Matrix (in landscape ecology) | នៅក្នុងបរិស្ថានវិទ្យា ម៉ាទ្រីសសំដៅលើតំបន់ដីដែលត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរដោយសកម្មភាពមនុស្ស (ដូចជាវាលស្រែ ឬទីក្រុង) ដែលនៅព័ទ្ធជុំវិញ និងកាត់ផ្ដាច់តំបន់ព្រៃធម្មជាតិដែលនៅសេសសល់ឱ្យទៅជាដុំៗកាត់ផ្ដាច់ពីគ្នា។ | ប្រៀបដូចជាផ្ទៃទឹកសមុទ្រដ៏ធំ (ម៉ាទ្រីស) ដែលហ៊ុំព័ទ្ធកោះតូចៗ (តំបន់ព្រៃធម្មជាតិ) ដែលនៅដាច់ៗពីគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
