បញ្ហា (The Problem)៖ គម្រោងផ្គត់ផ្គង់ទឹកនៅតំបន់ភ្នំខ្ពស់ និងតំបន់ខ្វះខាតទឹកជួបប្រទះការលំបាកក្នុងការគ្រប់គ្រង និងថែទាំ ដែលធ្វើឱ្យប្រសិទ្ធភាពសង្គមធ្លាក់ចុះ ហើយបច្ចុប្បន្នមិនទាន់មានលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យច្បាស់លាស់ក្នុងការវាយតម្លៃនោះទេ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ការស្រាវជ្រាវឯកសារ ការពិគ្រោះយោបល់ជាមួយអ្នកជំនាញ និងដំណើរការវិភាគឋានានុក្រម (Analytic Hierarchy Process - AHP) ដើម្បីបង្កើតទម្ងន់នៃលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យវាយតម្លៃសន្ទស្សន៍សង្គម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Analytic Hierarchy Process (AHP) ដំណើរការវិភាគឋានានុក្រម (AHP) |
អាចដោះស្រាយបញ្ហាសម្រេចចិត្តដែលមានលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យច្រើន និងរួមបញ្ចូលទាំងទិន្នន័យបរិមាណនិងគុណភាព។ មានការត្រួតពិនិត្យភាពស៊ីសង្វាក់គ្នា (Consistency Ratio) ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀង។ | ទាមទារការចូលរួមពីអ្នកជំនាញដើម្បីផ្តល់ពិន្ទុប្រៀបធៀប ហើយលទ្ធផលអាចនៅតែរងឥទ្ធិពលពីភាពលម្អៀងនៃគំនិតបុគ្គល (Subjective bias)។ | បានកំណត់ទម្ងន់ជាក់លាក់សម្រាប់សូចនាករសំខាន់ៗចំនួន ៣៖ ចំនួនគ្រួសារទទួលផល (៣៨,៨%) ការចូលរួមសេដ្ឋកិច្ច (៣២,៤%) និងកម្លាំងពលកម្ម (២៨,៨%)។ |
| Traditional / Classical Management Method វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រង និងវាយតម្លៃបែបប្រពៃណី |
មានភាពសាមញ្ញ ងាយស្រួលអនុវត្តដោយមិនចាំបាច់មានការគណនាស្មុគស្មាញ ឬត្រូវការអ្នកជំនាញកម្រិតខ្ពស់។ | ខ្វះមូលដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រច្បាស់លាស់ ពិបាកក្នុងការវាស់វែងផលប៉ះពាល់សង្គមជាតួលេខ និងច្រើនតែជាការដោះស្រាយបញ្ហាតាមក្រោយ (ចាំខូចទើបជួសជុល)។ | ជារឿយៗមិនអាចវាយតម្លៃបានច្បាស់លាស់ពីការធ្លាក់ចុះគុណភាពនៃប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់ទឹក និងមិនអាចឆ្លើយតបបានទាន់ពេលវេលា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតអំពីតម្លៃធនធានហិរញ្ញវត្ថុនោះទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះតម្រូវឱ្យមានការប្រមូលទិន្នន័យមូលដ្ឋាន ការស្ទង់មតិ និងពេលវេលាពីអ្នកជំនាញ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើបរិបទនៃតំបន់ភ្នំខ្ពស់ និងតំបន់ខ្វះខាតទឹកក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដែលមានប្រជាជនជាជនជាតិដើមភាគតិចរស់នៅ។ ទិន្នន័យវាយតម្លៃពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើមតិអ្នកជំនាញ (AHP) ដែលអាចបង្កឱ្យមានភាពលម្អៀងអត្តនោម័ត (Subjective bias)។ នេះជារឿងសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពីព្រោះទោះបីជាស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ក៏បរិបទសេដ្ឋកិច្ចសង្គម និងវប្បធម៌អាចខុសគ្នា ដែលតម្រូវឱ្យមានការកែសម្រួលទម្ងន់សូចនាករឡើងវិញ។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃសន្ទស្សន៍សង្គមនេះ ពិតជាមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អ សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងគម្រោងទឹកស្អាតនៅតំបន់ដាច់ស្រយាលក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តសូចនាករទាំងនេះនឹងជួយកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរពីការគ្រប់គ្រងបែបប្រតិកម្ម (ចាំខូចទើបជួសជុល) ទៅជាការតាមដានប្រសិទ្ធភាពសង្គមជាប្រចាំ ដែលធានាបាននូវភាពធន់ និងនិរន្តរភាពគម្រោង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Analytic Hierarchy Process (AHP) | ដំណើរការវិភាគឋានានុក្រម គឺជាវិធីសាស្ត្រគណិតវិទ្យាសម្រាប់ធ្វើការសម្រេចចិត្តដែលមានភាពស្មុគស្មាញ ដោយបំបែកបញ្ហាធំៗទៅជាកត្តាតូចៗរៀបតាមឋានានុក្រម ហើយប្រៀបធៀបវាជាគូដើម្បីគណនារកមើលថាតើកត្តាណាមានទម្ងន់ ឬសារៈសំខាន់ជាងគេក្នុងការវាយតម្លៃ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់វត្ថុពីរមុខម្តងៗ ដើម្បីរកមើលថាវត្ថុណាមានទម្ងន់ធ្ងន់ជាងគេបំផុតនៅក្នុងកន្ត្រក។ |
| Consistency Ratio (CR) | អត្រាស៊ីសង្វាក់គ្នា គឺជារង្វាស់គណិតវិទ្យាមួយនៅក្នុងវិធីសាស្ត្រ AHP ដើម្បីត្រួតពិនិត្យថាតើការដាក់ពិន្ទុប្រៀបធៀបរបស់អ្នកជំនាញមានភាពសមហេតុផលនិងមិនផ្ទុយគ្នាឬទេ។ ប្រសិនបើ CR ធំជាង ០.១ នោះប្រព័ន្ធនឹងតម្រូវឱ្យអ្នកជំនាញវាយតម្លៃម្តងទៀតព្រោះទិន្នន័យមានភាពផ្ទុយគ្នាខ្លាំង។ | ដូចជាការត្រួតពិនិត្យមើលភាពត្រឹមត្រូវនៃហេតុផល៖ បើអ្នកថាលឿនជាងខ និងខលឿនជាងគ នោះអ្នកមិនត្រូវនិយាយថាគលឿនជាងកនោះទេ។ |
| Pairwise comparison matrix | ម៉ាទ្រីសប្រៀបធៀបគូ គឺជាតារាងទិន្នន័យដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ ឬជម្រើស ដោយចាប់គូប្រៀបធៀបគ្នាពីរទល់នឹងពីរ ដើម្បីបំប្លែងការវិនិច្ឆ័យបែបគុណភាពរបស់អ្នកជំនាញទៅជាទិន្នន័យបរិមាណ (តួលេខ)។ | ដូចជាតារាងប្រកួតកីឡាដែលក្រុមនីមួយៗត្រូវប្រកួតជាមួយក្រុមផ្សេងទៀតម្តងម្នាក់ៗ ដើម្បីរកអ្នកមានពិន្ទុខ្ពស់ជាងគេ។ |
| Social efficiency | ប្រសិទ្ធភាពសង្គម សំដៅលើកម្រិតដែលគម្រោងមួយអាចបង្កើតផលប្រយោជន៍ និងធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវជីវភាពរស់នៅ សុខុមាលភាព និងសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋានរបស់សហគមន៍ ជាជាងការវាស់វែងត្រឹមតែប្រាក់ចំណេញផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ។ | ដូចជាការវាស់វែងភាពជោគជ័យនៃមន្ទីរពេទ្យមួយដោយមើលលើចំនួនអ្នកជំងឺដែលជាសះស្បើយ ជាជាងមើលលើប្រាក់ចំណេញដែលមន្ទីរពេទ្យរកបាន។ |
| Vulnerability | ភាពងាយរងគ្រោះ សំដៅលើកម្រិតនៃហានិភ័យ និងភាពខ្សោយដែលប្រព័ន្ធហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ (ដូចជាប្រព័ន្ធទឹកស្អាត) អាចរងការខូចខាត ឬរងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានពីកត្តាខាងក្រៅ ដូចជាគ្រោះធម្មជាតិ (ទឹកជំនន់ រាំងស្ងួត) ជាដើម។ | ដូចជាផ្ទះធ្វើពីស្លឹក ដែលងាយនឹងត្រូវខ្យល់បក់រលំជាងផ្ទះធ្វើពីថ្ម ពេលមានខ្យល់ព្យុះ។ |
| Vector | វ៉ិចទ័រ នៅក្នុងបរិបទនៃការវិភាគម៉ាទ្រីស (Matrix Analysis) គឺជាសំណុំនៃតួលេខដែលត្រូវបានគណនាចេញពីតារាងប្រៀបធៀប ដើម្បីតំណាងឱ្យទម្ងន់រួម ឬតម្លៃអទិភាពចុងក្រោយនៃលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យនីមួយៗ។ | ដូចជាតារាងចំណាត់ថ្នាក់សរុបចុងក្រោយដែលបង្ហាញថា លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យណាឈរនៅលេខ១ លេខ២ និងលេខ៣។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
