បញ្ហា (The Problem)៖ កម្មវិធីនេះដោះស្រាយបញ្ហាការគំរាមកំហែងដល់សត្វស្លាបទឹកដែលជិតផុតពូជនៅតំបន់ព្រៃលិចទឹកទន្លេមេគង្គ ដោយសារការលួចពង និងកូនពីសំបុកដោយមនុស្ស។ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃលើប្រសិទ្ធភាពនៃកម្មវិធីផ្តល់ប្រាក់កម្រៃដល់សហគមន៍មូលដ្ឋានដើម្បីយាមការពារសំបុកសត្វស្លាបទាំងនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រតាមដាន និងគណនាអត្រារស់រាននៃសំបុកសត្វស្លាបដែលត្រូវបានការពារដោយសហគមន៍ក្នុងចន្លោះរដូវប្រាំងឆ្នាំ២០០៩ និង២០១១។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Direct Payment for Nest Guarding ការផ្តល់ប្រាក់កម្រៃយាមសំបុកសត្វដោយផ្ទាល់ |
ផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុដោយផ្ទាល់ដល់អ្នកភូមិ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់ប្រភេទសត្វមួយចំនួន (ដូចជាសត្វត្រដក់តូច)។ | ចំណាយថវិកាច្រើន បង្កើតឱ្យមានសេចក្តីច្រណែននៅក្នុងសហគមន៍ដែលនាំឱ្យមានការបំផ្លិចបំផ្លាញសំបុកសត្វ និងពិបាករក្សានិរន្តរភាពរយៈពេលវែង។ | សត្វត្រដក់តូចមានអត្រារស់រាន ១០០% ប៉ុន្តែត្រដក់កសមានត្រឹម ៣១-៤៣% និងរំពេទន្លេមានត្រឹម ៣២.៧% ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Unguarded Nests (Baseline) ការទុកសំបុកសត្វតាមធម្មជាតិដោយមិនមានអ្នកយាម (ផ្អែកតាមឯកសារយោង) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយថវិកា ឬប្រើប្រាស់ធនធានមនុស្សពីខាងក្រៅ។ | ប្រឈមមុខនឹងអត្រានៃការលួចពងសត្វ និងការស៊ីសាច់ពីសត្រូវសត្វធម្មជាតិក្នុងកម្រិតដ៏ខ្ពស់បំផុត។ | ផ្អែកតាមការសិក្សាមុនៗ (Claassen, 2004) អត្រារស់រានរបស់សំបុករំពេទន្លេដែលគ្មានអ្នកយាមគឺស្មើនឹង ០%។ |
| Community-Level Benefit Integration & Anti-predator Devices ការផ្តួចផ្តើមអត្ថប្រយោជន៍សហគមន៍រួម និងការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ការពារសត្រូវសត្វ |
កាត់បន្ថយការច្រណែនឈ្នានីសដោយចែករំលែកផលប្រយោជន៍ដល់អ្នកភូមិទាំងមូល និងទប់ស្កាត់ការរំខានពីសត្វស៊ីសាច់ដទៃទៀត។ | ទាមទារការរៀបចំផែនការស្មុគស្មាញ និងពេលវេលាយូរដើម្បីកសាងទំនុកចិត្ត ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ប្រហែលជាមិនអាចបញ្ឈប់ការលួចដោយចេតនាបានទាំងស្រុងនោះទេ។ | ត្រូវបានស្នើឡើងជាយុទ្ធសាស្ត្រចម្បងដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាបរាជ័យនៃសំបុកចំនួន ១១ ដែលបណ្តាលមកពីមនុស្ស និងអាកាសធាតុ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តកម្មវិធីអភិរក្សនេះទាមទារប្រភពមូលនិធិសម្រាប់បើកប្រាក់ឈ្នួល ព្រមទាំងការសម្របសម្រួលយ៉ាងសកម្មពីបុគ្គលិកគម្រោង និងសហគមន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានផ្តោតយ៉ាងជាក់លាក់នៅក្នុងតំបន់ព្រៃលិចទឹកទន្លេមេគង្គ ចន្លោះខេត្តក្រចេះ និងខេត្តស្ទឹងត្រែង។ ការតាមដានធ្វើឡើងក្នុងបរិបទដែលសហគមន៍មានការប្រែប្រួលសេដ្ឋកិច្ច (ដូចជាការសម្រុកមកធ្វើអាជីវកម្មរ៉ែមាសដោយដៃ) ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យមានជម្លោះសង្គម និងការបំផ្លាញសំបុកសត្វដោយសារការច្រណែន។ កត្តានេះបង្ហាញថា លទ្ធផលនៃកម្មវិធីអាចនឹងមានភាពខុសប្លែកគ្នាខ្លាំង ប្រសិនបើអនុវត្តនៅសហគមន៍ផ្សេងៗទៀតក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដែលមានបរិបទសេដ្ឋកិច្ចខុសពីនេះ។
កម្មវិធីផ្តល់ប្រាក់កម្រៃដើម្បីការពារសំបុកសត្វស្លាប (PES) នេះ ជាមេរៀនដ៏មានតម្លៃ និងអាចយកទៅកែច្នៃអនុវត្តបានយ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ការអភិរក្សនៅកម្ពុជា។
ជាសរុប ការផ្តល់ប្រាក់កម្រៃយាមសំបុកសត្វជារឿងចាំបាច់ក្នុងរយៈពេលខ្លី ប៉ុន្តែត្រូវតែអនុវត្តទន្ទឹមគ្នាជាមួយនឹងការអភិវឌ្ឍសហគមន៍ និងការអប់រំ ដើម្បីធានាបាននូវនិរន្តរភាពរយៈពេលវែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Payments for Environmental Services (PES) | ជាយន្តការអភិរក្សមួយដែលផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តជាសាច់ប្រាក់ដោយផ្ទាល់ដល់សហគមន៍ ឬបុគ្គលណាដែលបានចូលរួមថែរក្សា និងផ្តល់សេវាកម្មការពារធនធានធម្មជាតិ (ក្នុងករណីនេះគឺការផ្តល់ប្រាក់ឈ្នួលដល់អ្នកភូមិដើម្បីយាមសំបុកសត្វកុំឱ្យគេលួច)។ | ដូចជាការជួលសន្តិសុខឱ្យយាមផ្ទះដែរ ប៉ុន្តែទីនេះគឺអង្គការជួលអ្នកភូមិឱ្យយាមសំបុកសត្វព្រៃនៅក្នុងព្រៃ។ |
| Mayfield method | ជាគំរូទិន្នន័យស្ថិតិគណិតវិទ្យាសម្រាប់គណនាអត្រារស់រានមានជីវិតរបស់សំបុកសត្វស្លាប ដោយគិតបញ្ចូលនូវរយៈពេល (ចំនួនថ្ងៃ) ដែលសំបុកនីមួយៗប្រឈមនឹងហានិភ័យ ជំនួសឱ្យការគិតត្រឹមតែភាគរយនៃចំនួនសំបុកដែលញាស់ជោគជ័យ ដែលអាចធ្វើឱ្យមានលម្អៀង។ | ដូចជាការគណនាប្រាក់ខែដោយផ្អែកលើចំនួនថ្ងៃដែលបានធ្វើការជាក់ស្តែង ជាជាងការសន្និដ្ឋានត្រឹមតែលទ្ធផលនៅចុងខែ។ |
| Daily survival rate | ជាប្រូបាប៊ីលីតេ (ភាគរយសង្ឃឹម) ដែលសំបុកសត្វមួយអាចនៅរស់រានមានសុវត្ថិភាព ដោយមិនរងការបំផ្លាញ ឬត្រូវគេលួច ក្នុងរយៈពេលមួយថ្ងៃពេញ។ | ដូចជាភាគរយនៃឱកាសដែលអ្នកអាចជិះម៉ូតូតាមផ្លូវដោយសុវត្ថិភាពមិនជួបគ្រោះថ្នាក់ក្នុងមួយថ្ងៃៗ។ |
| Anthropogenic | សំដៅលើផលប៉ះពាល់ ការគំរាមកំហែង ឬការបំផ្លិចបំផ្លាញនានាទៅលើបរិស្ថាន ដែលបង្កឡើងដោយសកម្មភាពរបស់មនុស្សផ្ទាល់ ដូចជាការលួចពងសត្វ ឬការទន្ទ្រានកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ។ | ដូចជាភ្លើងឆេះព្រៃដែលបង្កឡើងដោយការគប់កន្ទុយបារីរបស់មនុស្ស មិនមែនបង្កដោយរន្ទះបាញ់តាមធម្មជាតិនោះទេ។ |
| Fledging | ជាដំណាក់កាលលូតលាស់របស់កូនសត្វស្លាប ដែលវាបានដុះរោមពេញលេញ មានកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់ និងមានសមត្ថភាពអាចហើរចាកចេញពីសំបុកដើម្បីទៅរស់នៅដោយខ្លួនឯងបានជោគជ័យ។ | ដូចជាក្មេងដែលរៀនចប់សាកលវិទ្យាល័យ មានការងារធ្វើ និងមានសមត្ថភាពអាចចេញពីផ្ទះឪពុកម្តាយទៅរស់នៅឯករាជ្យដោយខ្លួនឯងបាន។ |
| Predator exclusion devices | ជារបាំងការពារ ឬឧបករណ៍ផ្សេងៗ (ដូចជារបាំងផ្លាស្ទិករុំជុំវិញគល់ឈើ ឬរបងសំណាញ់) ដែលត្រូវបានគេយកទៅដាក់នៅជុំវិញសំបុក ដើម្បីរារាំងសត្រូវសត្វស៊ីសាច់ (ដូចជាសត្វពស់ កណ្តុរ ឬឆ្កែ) កុំឱ្យចូលទៅស៊ីពង ឬកូនសត្វបាន។ | ដូចជាការធ្វើរបងបន្លាលួសព័ទ្ធជុំវិញផ្ទះ ឬការចាក់សោទ្វារដើម្បីការពារកុំឱ្យចោរលួចចូលបាន។ |
| Opportunistic consumption | គឺជាការប្រមាញ់ ឬការលួចយកពង និងកូនសត្វព្រៃនៅពេលដែលអ្នកភូមិប្រទះឃើញដោយចៃដន្យពេលពួកគេចូលព្រៃ (ឧទាហរណ៍ ពេលទៅរកអុស ឬនេសាទ) ដើម្បីយកមកធ្វើជាម្ហូបប្រចាំថ្ងៃ មិនមែនជាការចូលព្រៃក្នុងគោលបំណងចម្បងដើម្បីទៅប្រមាញ់នោះទេ។ | ដូចជាការពើសយកផ្លែស្វាយដែលជ្រុះតាមផ្លូវពេលកំពុងដើរត្រឡប់មកពីសាលារៀន ដើម្បីយកមកហូបលេង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
