បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការខ្វះខាតវិធីសាស្ត្រអង្កេតដែលមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ប្រភេទថនិកសត្វតូចៗ ជាពិសេសសត្វរញីតូច Nycticebus pygmaeus ដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែងពីការទាញយកផលហួសកម្រិតនិងការបាត់បង់ជម្រក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការវាយតម្លៃ និងប្រៀបធៀបវិធីសាស្ត្រអង្កេតចំនួនបីផ្សេងគ្នានៅក្នុងតំបន់ព្រៃការពារសីមា ខេត្តមណ្ឌលគិរី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Spotlighting with red headlamps ការដើរបញ្ចាំងភ្លើងពិលមានតម្រងពណ៌ក្រហមនៅពេលយប់ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការរកឃើញសត្វរញីតូច និងមិនសូវរំខាន ឬបង្កការភ័យខ្លាចដល់សត្វព្រៃដោយសារការប្រើប្រាស់ពន្លឺពណ៌ក្រហម។ | ទាមទារការចំណាយកម្លាំងដើរនៅពេលយប់ជ្រៅ និងទាមទារជំនាញក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វតាមរយៈចំណាំងផ្លាតនៃភ្នែក (eye-shine)។ | ជាវិធីសាស្ត្រតែមួយគត់ដែលរកឃើញសត្វរញីតូច Nycticebus pygmaeus ដោយទទួលបានអត្រាជួបប្រទះ ០,៣៣ ក្បាល ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រ។ |
| Arboreal track-plates ការប្រើបន្ទះក្ដារស្ទាបស្ទង់ដានជើងនៅលើដើមឈើ |
មានតម្លៃថោក ងាយស្រួលរៀបចំ ធន់នឹងភ្លៀងស្រាល និងចំណេញកម្លាំងពលកម្មច្រើនជាងការប្រើអន្ទាក់ទ្រុង។ | មិនអាចកត់ត្រាសត្វរញីតូចបានទេ (អាចដោយសារសត្វមិនចូលចិត្តដើរកាត់ផ្ទៃរាបស្មើ) ហើយដានជើងសត្វច្រើនតែជាន់ត្រួតស៊ីគ្នាដែលពិបាកកំណត់ប្រភេទ។ | មិនបានកត់ត្រាសត្វរញីតូចទេ ប៉ុន្តែបានកត់ត្រាប្រភេទថនិកសត្វដទៃទៀតដូចជាសំពោចក្រអូប (អត្រាជួបប្រទះ ៦,៥៥) និងសត្វកំប្រុកធំ។ |
| Wire cage traps ការដាក់អន្ទាក់ទ្រុងលួសនៅលើដើមឈើ |
មានសក្តានុពលអាចចាប់សត្វបានដោយផ្ទាល់ ដែលមានប្រយោជន៍សម្រាប់ការបំពាក់វិទ្យុតាមដាន (radio-collars) ឬការប្រមូលទិន្នន័យរូបរាងកាយ។ | គ្មានប្រសិទ្ធភាពសោះសម្រាប់ការសិក្សានេះ ទាមទារការដាក់នុយទាក់ទាញទុកមុន (pre-baiting) ច្រើនសប្តាហ៍ និងប្រើកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការលើកដាក់លើដើមឈើខ្ពស់ៗ។ | មិនបានចាប់សត្វរញីតូច ឬថនិកសត្វមធ្យមណាមួយឡើយ ដោយចាប់បានតែកណ្តុរ ១ ក្បាលគត់ក្នុងចំណោម ៦៥០ យប់-អន្ទាក់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់សម្ភារៈសាមញ្ញ និងពឹងផ្អែកជាចម្បងលើកម្លាំងពលកម្មមនុស្ស និងពេលវេលា ដែលស័ក្តិសមសម្រាប់លក្ខខណ្ឌថវិកាស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងជាក់ស្តែងនៅក្នុងតំបន់ព្រៃការពារសីមា (បច្ចុប្បន្នជាដែនជម្រកសត្វព្រៃកែវសីមា) ខេត្តមណ្ឌលគិរី ដែលជាជម្រកធម្មជាតិរបស់សត្វរញីតូច។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីស្ថានភាពនៅកម្ពុជា ប៉ុន្តែលទ្ធផលអាចមានភាពលម្អៀងទៅលើប្រភេទព្រៃពាក់កណ្តាលស្រោង (semi-evergreen forest) ដែលទាមទារការធ្វើតេស្តបន្ថែមលើប្រភេទព្រៃផ្សេងៗទៀត។
វិធីសាស្ត្រដែលត្រូវបានវាយតម្លៃក្នុងការសិក្សានេះ មានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងអភិរក្សសត្វព្រៃនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការជ្រើសរើសវិធីសាស្ត្រអង្កេតតាមខ្សែបន្ទាត់ដោយប្រើពន្លឺពិលក្រហម គឺជាជម្រើសដ៏ស័ក្តិសិទ្ធិ និងសន្សំសំចៃបំផុតសម្រាប់ការតាមដានប្រភេទសត្វកម្រនៅពេលយប់ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Transect | ជាខ្សែបន្ទាត់ស្រមើស្រមៃ ឬកំណត់ជាក់ស្តែងនៅក្នុងតំបន់សិក្សា ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវដើរតាមក្នុងល្បឿនថេរមួយ ដើម្បីរាប់ ឬកត់ត្រាចំនួនសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលពួកគេបានជួបប្រទះក្នុងចម្ងាយកំណត់ណាមួយ។ វាជួយឱ្យការប្រមូលទិន្នន័យមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ។ | ដូចជាការដើរតាមបន្ទាត់ត្រង់មួយកាត់តាមចំការ ហើយរាប់ចំនួនសត្វអំបៅទាំងអស់ដែលហើរឆ្លងកាត់ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានចំនួនអំបៅសរុបក្នុងចំការនោះ។ |
| Arboreal track-plate | ជាបន្ទះក្តាររលោងដែលមានលាបពណ៌ ឬកាបូន ហើយមានដាក់នុយនៅកណ្តាល សម្រាប់ចងភ្ជាប់លើមែកឈើកម្ពស់ខ្ពស់។ គោលបំណងគឺដើម្បីផ្តិតយកដានជើងសត្វដែលដើរមកស៊ីនុយនោះ ដែលជួយឱ្យគេដឹងថាសត្វប្រភេទអ្វីខ្លះរស់នៅលើ ឬផ្លាស់ទីតាមដើមឈើនោះ។ | ដូចជាការរោយម្សៅនៅលើឥដ្ឋក្បែរចានចំណី ដើម្បីចាំមើលដានជើងសត្វកណ្តុរ ឬសត្វចិញ្ចឹមដែលមកលួចស៊ីចំណីនៅពេលយប់។ |
| Spotlighting | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនៅពេលយប់ ដោយប្រើប្រាស់ពន្លឺពិល (ជាពិសេសពន្លឺដែលមានតម្រងពណ៌ក្រហមដើម្បីកុំឱ្យសត្វផ្អើល) បញ្ចាំងរកមើលសត្វរាត្រីចរ តាមរយៈការចំណាំចំណាំងផ្លាតនៃពន្លឺភ្នែករបស់ពួកវា (eye-shine)។ | ដូចជាការបញ្ចាំងពិលទៅក្នុងទីងងឹត ហើយឃើញភ្នែកសត្វឆ្មាភ្លឺផ្លេកៗ ដែលធ្វើឱ្យយើងងាយស្រួលដឹងពីទីតាំងរបស់វា។ |
| Trap-nights | ជារង្វាស់នៃទំហំនៃការខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការចាប់ ឬអង្កេតសត្វ (survey effort) ដែលគណនាដោយគុណចំនួនអន្ទាក់សរុប ទៅនឹងចំនួនយប់ដែលអន្ទាក់នោះត្រូវបានដាក់ឱ្យដំណើរការ។ ទិន្នន័យនេះប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃការដាក់អន្ទាក់ផ្សេងៗគ្នា។ | បើយើងដាក់អន្ទាក់ ១០ ក្នុងរយៈពេល ៥ យប់ នោះស្មើនឹង ៥០ យប់-អន្ទាក់ ប្រៀបដូចជាការប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មមនុស្ស ១០នាក់ ឱ្យធ្វើការក្នុងរយៈពេល ៥ថ្ងៃ (ស្មើនឹង ៥០ថ្ងៃ-ពលកម្ម)។ |
| Encounter rate | ជាសន្ទស្សន៍វាស់ស្ទង់ភាពសម្បូរនៃសត្វ ដោយគណនាចំនួនសត្វដែលត្រូវបានកត់ត្រា ឬជួបប្រទះក្នុងមួយឯកតានៃការខិតខំប្រឹងប្រែង (ឧទាហរណ៍ដូចជា ចំនួនសត្វរញីដែលជួបប្រទះក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រនៃការដើរអង្កេត)។ | ដូចជាការគណនាថាតើយើងអាចចាប់ត្រីបានប៉ុន្មានក្បាល ក្នុងរាល់ការបោះសន្ទូចមួយម៉ោង។ |
| Pre-baiting | ជាបច្ចេកទេសនៃការដាក់ចំណីនៅទីតាំងអន្ទាក់ជាច្រើនថ្ងៃ ឬច្រើនសប្តាហ៍មុនពេលបើកអន្ទាក់ឱ្យដំណើរការមែនទែន។ គោលបំណងគឺដើម្បីឱ្យសត្វព្រៃស៊ាំជាមួយទីតាំង និងលែងមានភាពភ័យខ្លាចក្នុងការចូលមកស៊ីចំណីក្បែរអន្ទាក់នោះ (កាត់បន្ថយភាពខ្លាចអន្ទាក់ ឬ trap-shy)។ | ដូចជាការរោយស្រូវឱ្យមាន់ព្រៃស៊ីរាល់ថ្ងៃនៅកន្លែងដដែល ដើម្បីឱ្យវាស៊ាំនិងលែងខ្លាច មុននឹងយើងចាប់ផ្តើមដាក់អន្ទាក់ទាក់វា។ |
| Semi-evergreen forest | ជាប្រភេទព្រៃឈើចម្រុះដែលមានដើមឈើទម្លាក់ស្លឹកនៅរដូវប្រាំងខ្លះ និងដើមឈើដែលមានស្លឹកខៀវស្រងាត់ពេញមួយឆ្នាំខ្លះ រស់នៅលាយឡំគ្នា។ ព្រៃប្រភេទនេះផ្តល់ជម្រកនិងចំណីប្លែកៗគ្នាសម្រាប់សត្វព្រៃទៅតាមរដូវកាល។ | ដូចជាសួនច្បារដែលមានដាំទាំងដើមឈើដែលជ្រុះស្លឹកអស់នៅរដូវក្តៅ និងដើមឈើដែលនៅតែបន្តមានស្លឹកបៃតងរហូត ទោះជារដូវណាក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
