បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការស្វែងយល់ថាតើក្រុមប្រជាជនណាខ្លះនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមដែលមានការព្រួយបារម្ភខ្លាំងជាងគេអំពីបញ្ហាបរិស្ថាន បន្ទាប់ពីប្រទេសនេះបានជួបប្រទះនូវគ្រោះមហន្តរាយបរិស្ថានជាបន្តបន្ទាប់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីការស្ទង់មតិសន្ទស្សន៍ប្រសិទ្ធភាពអភិបាលកិច្ច និងរដ្ឋបាលសាធារណៈថ្នាក់ខេត្ត (PAPI 2016) ដើម្បីធ្វើការវិភាគលើកត្តាសង្គម-ប្រជាសាស្ត្រដែលជះឥទ្ធិពលលើការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះបរិស្ថាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Logistic Regression Analysis ការវិភាគតំរែតំរង់ឡូជីស្ទីក (Logistic Regression) សម្រាប់វាស់ស្ទង់ទំនាក់ទំនងអថេរ |
អាចទាញរកទំនាក់ទំនងរវាងអថេរឯករាជ្យជាច្រើនទល់នឹងអថេរឆ្លើយតប (Binary) ព្រមទាំងផ្តល់តម្លៃ Odds Ratio (OR) ដែលបង្ហាញពីទំហំនៃឥទ្ធិពលបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ទាមទារទិន្នន័យដែលមានទំហំធំ និងមិនអាចកំណត់ពីទំនាក់ទំនងហេតុនិងផល (Causality) ឱ្យបានច្បាស់លាស់ ១០០% នោះទេ ដោយគ្រាន់តែបង្ហាញពីទំនាក់ទំនង (Association) ប៉ុណ្ណោះ។ | រកឃើញថាអ្នកដែលមានសញ្ញាបត្រក្រោយឧត្តមសិក្សាមានការព្រួយបារម្ភអំពីបរិស្ថានខ្ពស់ជាងអ្នកគ្មានការអប់រំរហូតដល់ ១៧,៩១ ដង។ |
| Tablet-based Face-to-Face Interviewing ការស្ទង់មតិដោយការសម្ភាសន៍ផ្ទាល់ដោយប្រើប្រាស់ថេបប្លេត (Tablet-based Questionnaire) |
ជួយកាត់បន្ថយកំហុសក្នុងការបញ្ចូលទិន្នន័យ និងអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកសម្ភាសន៍បញ្ជូនទិន្នន័យទៅកាន់ម៉ាស៊ីនមេ (Server) បានភ្លាមៗបន្ទាប់ពីសម្ភាសន៍រួច។ | ត្រូវការចំណាយពេលវេលា ថវិកា និងធនធានមនុស្សច្រើនក្នុងការចុះទៅសម្ភាសន៍ផ្ទាល់ជាមួយប្រជាពលរដ្ឋនៅទូទាំង ៦៣ ខេត្តក្រុង។ | អាចប្រមូលទិន្នន័យជាក់ស្តែងពីប្រជាពលរដ្ឋបានចំនួន ១៤.០៦៣ នាក់នៅទូទាំងប្រទេសវៀតណាមដោយជោគជ័យ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារទិន្នន័យស្ទង់មតិខ្នាតធំ និងធនធានកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យដែលប្រមូលបាននៅឆ្នាំ ២០១៦ ពោលគឺភ្លាមៗបន្ទាប់ពីមានគ្រោះមហន្តរាយបំពុលសមុទ្រដ៏ធំដោយរោងចក្រ Formosa ដែលធ្វើឱ្យការព្រួយបារម្ភរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ (ជាពិសេសនៅតំបន់ភាគកណ្តាល) មានការកើនឡើងខ្ពស់ខុសពីធម្មតា។ ការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការយល់ដឹងថា ព្រឹត្តិការណ៍បរិស្ថានធំៗអាចជាកត្តាជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរការយល់ដឹងជាសាធារណៈ ប៉ុន្តែលទ្ធផលប្រជាសាស្ត្រខ្លះ (ដូចជាជនជាតិភាគតិច) ត្រូវការការវាយតម្លៃឡើងវិញតាមបរិបទកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវ និងទម្រង់នៃការគណនានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំង អាចយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជាដើម្បីស្ទង់មតិអំពីការយល់ដឹងទាក់ទងនឹងបញ្ហាបរិស្ថាននៅក្នុងសង្គម។
ការអនុវត្តគំរូវិភាគនេះនៅកម្ពុជានឹងផ្តល់ជាភស្តុតាងជាក់ស្តែងជួយដល់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រការពារបរិស្ថាន និងកៀរគរការចូលរួមពីមហាជនបានចំគោលដៅប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Logistic regression (តំរែតំរង់ឡូជីស្ទីក) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់ទស្សន៍ទាយលទ្ធផលដែលមានទម្រង់ជាពីរជម្រើសច្បាស់លាស់ (ឧទាហរណ៍៖ ខ្វល់ ឬ មិនខ្វល់, ជោគជ័យ ឬ បរាជ័យ) ដោយផ្អែកលើការវិភាគកត្តាជម្រុញផ្សេងៗដូចជា អាយុ ភេទ កម្រិតវប្បធម៌ និងចំណូល។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ហេតុផលជាច្រើនចូលគ្នា ដើម្បីទស្សន៍ទាយទាយទុកជាមុនថា តើមនុស្សម្នាក់នឹងសម្រេចចិត្តទិញ ឬមិនទិញទំនិញមួយ។ |
| Odds Ratios / OR (ផលធៀបឱកាស) | រង្វាស់ស្ថិតិដែលបង្ហាញពីទំហំនៃទំនាក់ទំនងរវាងកត្តាណាមួយទៅនឹងលទ្ធផល ដោយប្រៀបធៀបឱកាសនៃការកើតឡើងនៃព្រឹត្តិការណ៍មួយរវាងក្រុមពីរផ្សេងគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ នៅក្នុងការសិក្សានេះ បុរសមានឱកាសខ្វល់ពីបរិស្ថានខ្ពស់ជាងស្ត្រី ១,២៣ ដង)។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបឱកាសឈ្នះឆ្នោតរបស់អ្នកដែលបានទិញសំបុត្រចំនួន ១០ សន្លឹក ធៀបនឹងអ្នកដែលទិញតែ ១ សន្លឹក។ |
| Variance Inflation Factors / VIF (កត្តាអតិផរណានៃវ៉ារ្យ៉ង់) | រង្វាស់ដែលប្រើដើម្បីត្រួតពិនិត្យមើលថាតើមានបញ្ហាទំនាក់ទំនងត្រួតស៊ីគ្នាខ្លាំងពេក (Multicollinearity) រវាងអថេរឯករាជ្យនៅក្នុងម៉ូដែលស្ថិតិឬអត់។ បើតម្លៃ VIF ធំជាង ១០ មានន័យថាទិន្នន័យមានភាពជាន់គ្នា ដែលអាចធ្វើឱ្យលទ្ធផលទស្សន៍ទាយលំអៀង និងត្រូវដកចេញ។ | ដូចជាការកាត់ចោលសាក្សីទីពីរដែលឈរមើលហេតុការណ៍នៅកន្លែងតែមួយជាមួយសាក្សីទីមួយ ហើយនិយាយប្រាប់រឿងរ៉ាវដូចគ្នាបេះបិទ ដែលធ្វើឱ្យរបាយការណ៍មានភាពជាន់គ្នាឥតប្រយោជន៍។ |
| Sociodemographic characteristics (លក្ខណៈសង្គម និងប្រជាសាស្ត្រ) | ការរួមបញ្ចូលគ្នានៃទិន្នន័យប្រជាសាស្ត្រ (ដូចជា អាយុ ភេទ ទីកន្លែងកំណើត) និងទិន្នន័យសង្គម-សេដ្ឋកិច្ច (ដូចជា កម្រិតវប្បធម៌ ចំណូល មុខរបរ) ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើដើម្បីបែងចែកក្រុមមនុស្ស និងស្វែងយល់ពីឥទ្ធិពលនៃកត្តាទាំងនេះទៅលើអាកប្បកិរិយា ឬការសម្រេចចិត្តរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាការគូរគំនូរបង្ហាញពីប្រវត្តិរូបលម្អិតរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដើម្បីស្វែងយល់ពីមូលហេតុចម្បងដែលធ្វើឱ្យពួកគេមានចំណង់ចំណូលចិត្តខុសៗគ្នា។ |
| Environmental Kuznets Curve / EKC (ខ្សែកោងបរិស្ថាន Kuznets) | ទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចដែលពន្យល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងការអភិវឌ្ឍ និងបរិស្ថាន ដោយសន្មតថា នៅពេលសេដ្ឋកិច្ចទើបចាប់ផ្តើមលូតលាស់ ការបំពុលបរិស្ថាននឹងកើនឡើង ប៉ុន្តែនៅពេលចំណូលប្រជាជនកើនដល់កម្រិតខ្ពស់ណាមួយ ពួកគេនឹងមានលទ្ធភាព និងការយល់ដឹងខ្ពស់ ដែលទាមទារឱ្យមានការកាត់បន្ថយការបំពុលវិញ។ | ដូចជាមនុស្សពេលនៅក្រខំប្រឹងធ្វើការរកលុយដោយមិនខ្វល់ពីសុខភាព តែពេលមានលុយច្រើននិងជីវភាពធូរធារ ទើបចាប់ផ្តើមចំណាយលុយទិញអាហារល្អៗ និងហាត់ប្រាណដើម្បីថែរក្សាសុខភាពវិញ។ |
| Environmental activism (សកម្មភាពនិយមបរិស្ថាន) | ចលនា ឬសកម្មភាពរបស់ក្រុមប្រជាពលរដ្ឋ សកម្មជន ឬអង្គការនានា ដែលធ្វើការតស៊ូមតិ ផ្សព្វផ្សាយ និងដាក់សម្ពាធលើរដ្ឋាភិបាល ឬក្រុមហ៊ុន ដើម្បីទាមទារឱ្យមានការការពារបរិស្ថាន និងទប់ស្កាត់ការបំផ្លាញធនធានធម្មជាតិ។ | ដូចជាការប្រមូលផ្តុំគ្នារបស់អ្នកភូមិដើម្បីតវ៉ាប្រឆាំងនឹងរោងចក្រដែលបង្ហូរទឹកស្អុយចូលក្នុងប្រឡាយទឹកប្រើប្រាស់រួមរបស់ពួកគេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
