បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការជ្រើសរើសឧបករណ៍ធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជំងឺរបេង (TB) ឲ្យបានត្រឹមត្រូវ ដោយប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពរវាងការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដោយជំនួយកុំព្យូទ័រ (CAD4TB) និងម៉ាស៊ីន GeneXpert នៅក្នុងតំបន់ដែលមានអត្រាអ្នកជំងឺខ្ពស់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគសុពលភាពកាត់ទទឹង (Cross-sectional validation analysis) ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំពីអ្នកជំងឺសង្ស័យចំនួន ៥១៤ នាក់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Computer-Aided Diagnosis (CAD4TB) ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យជំងឺរបេងដោយជំនួយកុំព្យូទ័រតាមរយៈការថតកាំរស្មីអ៊ិច |
ផ្តល់លទ្ធផលរហ័ស មិនតម្រូវឱ្យមានអ្នកជំនាញឯកទេសអានកាំរស្មីអ៊ិចដោយផ្ទាល់ និងស័ក្តិសមសម្រាប់ធ្វើជាឧបករណ៍ពិនិត្យបឋម (Pre-screening) នៅតំបន់ខ្វះខាតធនធាន។ | មានភាពជាក់លាក់ (Specificity) ទាបខ្លាំង និងតម្លៃទស្សន៍ទាយវិជ្ជមាន (PPV) ទាប ដែលអាចនាំឱ្យមានការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យខុសថាមានជំងឺ (False Positive) ច្រើន។ | ភាពរសើប (Sensitivity) ៨៩.៤%, ភាពជាក់លាក់ ១០.២%, PPV ១៤.៧%, និង AUC ០.៤៩៧ ដែលបង្ហាញពីសមត្ថភាពបែងចែកខ្សោយ។ |
| GeneXpert ម៉ាស៊ីនធ្វើតេស្ត GeneXpert (ការធ្វើតេស្តម៉ូលេគុល) |
មានភាពត្រឹមត្រូវនិងជាក់លាក់ខ្ពស់ អាចរកឃើញបាក់តេរីរបេងដល់កម្រិតម៉ូលេគុល និងដឹងពីភាពស៊ាំនឹងថ្នាំ (Rifampicin resistance) យ៉ាងឆាប់រហ័ស។ | មានតម្លៃថ្លៃ ត្រូវការពេលវេលា និងទាមទារអ្នកជំនាញ ព្រមទាំងមានបញ្ហាប្រឈមក្នុងការប្រើប្រាស់នៅតំបន់ដាច់ស្រយាលដែលខ្វះខាតធនធាន។ | ត្រូវបានចាត់ទុកជាស្តង់ដារមាស (Gold Standard) ដោយបានរកឃើញអ្នកមានជំងឺរបេងចំនួន ៨៤.៨% នៃករណីសរុប និងមានភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់ជាង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីតម្លៃជាតួលេខជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែបានសង្កត់ធ្ងន់លើភាពខុសគ្នានៃតម្រូវការធនធានបច្ចេកទេស និងតម្លៃរវាងប្រព័ន្ធទាំងពីរ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុង Quetta ខេត្ត Baluchistan ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ដោយប្រើទិន្នន័យពីអ្នកជំងឺសង្ស័យ ៥១៤ នាក់ ដែលភាគច្រើនជាបុរស និងមានអាយុលើសពី ៥៤ ឆ្នាំ។ ទិន្នន័យនេះមិនតំណាងឱ្យប្រជាសាស្ត្រចម្រុះនោះទេ ដូចនេះសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយកប្រព័ន្ធនេះមកប្រើប្រាស់ទាមទារឱ្យមានការសិក្សាសាកល្បងលើប្រជាជនក្នុងស្រុក ដើម្បីកែតម្រូវពិន្ទុកាត់ក្តី (Cut-off score) ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
ការប្រើប្រាស់រួមគ្នារវាង CAD4TB និង GeneXpert មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអនុវត្តនៅក្នុងប្រព័ន្ធសុខាភិបាលកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់ CAD4TB ជាតេស្តពិនិត្យបឋម គួបផ្សំជាមួយ GeneXpert ជាតេស្តបញ្ជាក់ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការសន្សំថវិកា និងបង្កើនល្បឿននៃការរកឃើញជំងឺរបេងនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Computer-Aided Diagnosis (CAD4TB) | កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ (Software) ដែលប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) និង Deep Learning ដើម្បីវិភាគរូបភាពកាំរស្មីអ៊ិចសួត (Chest X-ray) ដោយស្វ័យប្រវត្តិ សម្រាប់រកមើលកន្លែងខូចខាតដែលសង្ស័យថាជាជំងឺរបេង និងផ្តល់ជាពិន្ទុហានិភ័យ (ពី ០ ដល់ ១០០)។ | ដូចជាកម្មវិធីស្កេនរូបថតដែលប្រាប់យើងភ្លាមៗថាបុគ្គលនេះមានហានិភ័យកើតជំងឺរបេងកម្រិតណា ដោយគ្រាន់តែមើលលើរូបថតសួតរបស់គាត់។ |
| GeneXpert | ម៉ាស៊ីនធ្វើតេស្តម៉ូលេគុលកម្រិតខ្ពស់ដែលពិនិត្យរកមើល DNA របស់បាក់តេរីជំងឺរបេង (Mycobacterium tuberculosis) នៅក្នុងកំហាករបស់អ្នកជំងឺ។ វាអាចដឹងយ៉ាងច្បាស់ថាមានមេរោគឬអត់ ហើយថែមទាំងអាចកំណត់ថាតើមេរោគនោះស៊ាំនឹងថ្នាំព្យាបាល (Rifampicin) ដែរឬទេ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនស្កេនក្រយៅដៃដ៏ទំនើប ដែលកាត់ក្ដីយ៉ាងច្បាស់លាស់ថាមានមេរោគរបេងពួននៅក្នុងកំហាកឬក៏អត់ ព្រមទាំងដឹងថាមេរោគនោះកាចសាហាវកម្រិតណា។ |
| Sensitivity | សមត្ថភាពនៃឧបករណ៍ធ្វើតេស្តក្នុងការស្វែងរកអ្នកដែលមានជំងឺពិតប្រាកដឱ្យឃើញលទ្ធផលវិជ្ជមានដោយមិនរំលង។ បើឧបករណ៍មាន Sensitivity ខ្ពស់ មានន័យថាវាមិនងាយបណ្ដោយឱ្យអ្នកជំងឺរបេងរួចខ្លួនដោយមិនបានរកឃើញនោះទេ (មានអត្រា False Negative ទាប)។ | ដូចជាសំណាញ់ចាប់ត្រីក្រឡាញឹក ដែលធានាថាចាប់បានត្រីទាំងអស់ ទោះជាមានជាប់សម្រាមខ្លះមកជាមួយក៏ដោយ។ |
| Specificity | សមត្ថភាពនៃឧបករណ៍ធ្វើតេស្តក្នុងការកាត់ក្ដីអ្នកដែលគ្មានជំងឺពិតប្រាកដឱ្យចេញលទ្ធផលអវិជ្ជមាន។ បើឧបករណ៍មាន Specificity ទាប វានឹងចោទប្រកាន់អ្នកដែលជាសះស្បើយឬអ្នកដែលមានជំងឺសួតផ្សេងទៀត ថាមានជំងឺរបេងដែរ (មានអត្រា False Positive ខ្ពស់)។ | ដូចជាកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពដ៏ឆ្លាតវៃ ដែលលោតរោទិ៍តែពេលមានចោរពិតប្រាកដចូលផ្ទះ មិនមែនរោទិ៍ផ្ដេសផ្ដាសពេលមានឆ្កែឬឆ្មាដើរកាត់នោះទេ។ |
| Receiver Operating Curve (ROC) | ក្រាហ្វិកគណិតវិទ្យាដែលគេប្រើដើម្បីវាយតម្លៃ និងប្រៀបធៀបភាពត្រឹមត្រូវនៃឧបករណ៍ធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យរួម ដោយថ្លឹងថ្លែងធៀបគ្នារវាងអត្រារកឃើញអ្នកជំងឺពិតប្រាកដ (Sensitivity) និងអត្រាចោទប្រកាន់ខុស (False Positive Rate)។ | ដូចជាតារាងក្រាហ្វិកវាយតម្លៃ ដែលបង្ហាញថាកីឡាករម្នាក់ទាត់បាល់ចូលទីបានប៉ុន្មានដង ធៀបនឹងការទាត់ខុសគោលដៅប៉ុន្មានដង ដើម្បីដឹងថាគាត់ពិតជាពូកែមែនឬអត់។ |
| Positive Predictive Value (PPV) | ភាគរយដែលបញ្ជាក់ថា នៅពេលដែលម៉ាស៊ីនលោតលទ្ធផលថាវិជ្ជមាន (មានជំងឺ) តើបុគ្គលនោះមានជំងឺពិតប្រាកដកម្រិតណា។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ PPV របស់ CAD4TB គឺទាបត្រឹម ១៤.៧% ដែលមានន័យថាក្នុងចំណោមអ្នកដែលម៉ាស៊ីនប្រាប់ថាមានជំងឺ ១០០នាក់ មានតែជិត ១៥នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលមានជំងឺពិតប្រាកដ។ | ដូចជាការព្យាករណ៍អាកាសធាតុដែលប្រាប់ថានឹងមានភ្លៀង តែជាក់ស្តែងគឺរាំងស្ងួត ដែលធ្វើឱ្យយើងលែងសូវទុកចិត្តលទ្ធផលដែលវាប្រាប់។ |
| Gold standard | វិធីសាស្ត្រ ឬឧបករណ៍តេស្តដែលត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាសកលថាមានភាពត្រឹមត្រូវ និងច្បាស់លាស់បំផុត (ឧ. GeneXpert ក្នុងការសិក្សានេះ) សម្រាប់យកមកធ្វើជាគោលដៅវាស់ស្ទង់ប្រៀបធៀប ដើម្បីដឹងថាឧបករណ៍ថ្មីមានប្រសិទ្ធភាពកម្រិតណា។ | ដូចជាជញ្ជីងមាសស្តង់ដារនៅធនាគារជាតិ ដែលគេយកមកប្រើជាគោល ដើម្បីថ្លឹងផ្ទៀងផ្ទាត់មើលថាជញ្ជីងនៅតាមទីផ្សារលក់ដូរត្រឹមត្រូវដែរឬអត់។ |
| Moses Extreme Reactions test | ការធ្វើតេស្តស្ថិតិប្រភេទមិនពឹងផ្អែកលើប៉ារ៉ាម៉ែត្រ (Non-parametric test) ដើម្បីវាយតម្លៃការបែកខ្ញែកនៃទិន្នន័យ (Dispersion) រវាងក្រុមសាកល្បងនិងក្រុមត្រួតពិនិត្យ ថាតើវាមានការប្រែប្រួលខ្លាំងខុសពីធម្មតាឬអត់។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបពិន្ទុសិស្សពីរថ្នាក់ ដើម្បីមើលថាថ្នាក់មួយមានសិស្សពូកែខ្លាំងនិងខ្សោយខ្លាំងដាច់គ្នាយ៉ាងឆ្ងាយ ខុសប្លែកពីថ្នាក់មួយទៀតដែរឬទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
