ប្រធានបទ (Topic)៖ ជនពិការតែងតែប្រឈមមុខនឹងឧបសគ្គជាច្រើនក្នុងការទទួលបានសេវាថែទាំសុខភាព ដោយសារកត្តាសេដ្ឋកិច្ច ការរើសអើង និងកង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ដែលបណ្តាលឱ្យពួកគេមានស្ថានភាពសុខភាពខ្សោយជាងប្រជាជនទូទៅ និងងាយរងគ្រោះដោយសារជំងឺបន្ទាប់បន្សំ។
រចនាសម្ព័ន្ធ (Structure)៖ ឯកសារណែនាំនេះផ្តល់នូវក្របខ័ណ្ឌយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់ការអនុវត្តកម្មវិធីស្តារនីតិសម្បទាផ្អែកលើសហគមន៍ (CBR) ដោយផ្តោតលើវិស័យស្នូលចំនួន ៥ នៃសមាសភាគសុខាភិបាល។
ចំណុចសំខាន់ៗ (Key Takeaways)៖
បន្ទាប់ពីអានឯកសារនេះ អ្នកគួរអាច៖
សៀវភៅណែនាំនេះផ្តល់នូវគោលការណ៍ណែនាំយ៉ាងទូលំទូលាយអំពីសមាសភាគសុខាភិបាលនៃកម្មវិធីស្តារនីតិសម្បទាផ្អែកលើសហគមន៍ (CBR)។ វាគ្របដណ្តប់លើធាតុសំខាន់ៗចំនួន ៥ រួមមាន៖ ការលើកកម្ពស់សុខភាព ការបង្ការជំងឺ ការទទួលបានការថែទាំវេជ្ជសាស្រ្ត ការស្តារនីតិសម្បទា និងការផ្តល់ឧបករណ៍ជំនួយ ដើម្បីធានាថាជនពិការគ្រប់រូបអាចសម្រេចបាននូវស្តង់ដារសុខភាពកម្រិតខ្ពស់បំផុតដោយគ្មានការរើសអើង។
| គោលគំនិត (Concept) | ការពន្យល់ (Explanation) | ឧទាហរណ៍ (Example) |
|---|---|---|
| Health Promotion (Inclusive Health) ការលើកកម្ពស់សុខភាព និងសុខភាពបរិយាបន្ន |
ផ្តោតលើការកែលម្អបរិស្ថានសង្គម និងការយល់ដឹង ដើម្បីឲ្យជនពិការអាចទទួលបានព័ត៌មានសុខភាព និងផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រស់នៅប្រកបដោយសុខភាពល្អ។ គំនិតនេះតម្រូវឲ្យមានការលុបបំបាត់ការរើសអើង និងការបង្កើតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដែលអាចចូលប្រើប្រាស់បានសម្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នា។ | ការរៀបចំយុទ្ធនាការផ្សព្វផ្សាយពីការទប់ស្កាត់ជំងឺអេដស៍ (HIV/AIDS) ដោយប្រើប្រាស់ភាសាសញ្ញា (Sign language) និងអក្សរស្ទាប (Braille) ដើម្បីឲ្យជនពិការអាចចូលរួម និងយល់ដឹង។ |
| Disease Prevention (Primary, Secondary, Tertiary) ការបង្ការជំងឺ (កម្រិតបឋម មធ្យម និងកម្រិតខ្ពស់) |
សកម្មភាពទប់ស្កាត់ស្ថានភាពជំងឺមុនពេលវាកើតឡើង (ឧ. ការចាក់វ៉ាក់សាំង) ការរកឃើញ និងព្យាបាលទាន់ពេលវេលា និងការទប់ស្កាត់ផលវិបាកបន្ទាប់បន្សំ។ កម្មវិធី CBR ជួយជនពិការក្នុងការបង្ការជំងឺបន្ទាប់បន្សំដែលបណ្តាលមកពីពិការភាពដើមរបស់ពួកគេ។ | ការណែនាំអ្នកជំងឺរបួសឆ្អឹងខ្នង (Spinal cord injury) ឲ្យចេះថែទាំស្បែក និងផ្លាស់ប្តូរទីតាំងអង្គុយដើម្បីការពារដំបៅរលួយដោយសារការសង្កត់យូរ (Pressure ulcers)។ |
| Medical Care Access and Self-Management ការទទួលបានការថែទាំវេជ្ជសាស្រ្ត និងការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង |
ធានាថាជនពិការទទួលបានសេវាពិនិត្យ និងព្យាបាលជំងឺទូទៅ និងជំងឺឯកទេសប្រកបដោយសមធម៌និងតម្លៃសមរម្យ។ គំនិតនេះក៏ជំរុញឲ្យជនពិការចេះ "គ្រប់គ្រងខ្លួនឯង" (Self-management) លើស្ថានភាពជំងឺរ៉ាំរ៉ៃរបស់ពួកគេ ដោយមានការគាំទ្រពីបុគ្គលិកពេទ្យ។ | ការតភ្ជាប់កុមារដែលមានជើងកែក (Clubfoot) ទៅកាន់មន្ទីរពេទ្យឯកទេសដើម្បីទទួលបានការវះកាត់ និងការព្យាបាលតាមបែប Ponseti ។ |
| Rehabilitation ការស្តារនីតិសម្បទា |
វិធានការជួយបុគ្គលដែលមានពិការភាពឲ្យទទួលបាន ឬរក្សាបាននូវមុខងាររាងកាយនិងឯករាជ្យភាពជាអតិបរមាក្នុងបរិស្ថានរស់នៅរបស់ពួកគេ។ ការស្តារនីតិសម្បទាអាចធ្វើឡើងនៅតាមមណ្ឌលឯកទេស ឬនៅតាមសហគមន៍និងផ្ទះផ្ទាល់។ | បុគ្គលិក CBR បង្រៀនអ្នកជំងឺដែលទើបជាសះស្បើយពីជំងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល (Stroke) និងគ្រួសាររបស់គាត់អំពីរបៀបធ្វើលំហាត់ប្រាណដើរដោយប្រើរបារស្របគ្នា (Parallel bars) នៅផ្ទះ។ |
| Assistive Devices and Appropriate Technology ឧបករណ៍ជំនួយ និងបច្ចេកវិទ្យាសមស្រប |
ឧបករណ៍ខាងក្រៅ (ដូចជារទេះរុញ ឈើច្រត់ សិប្បនិម្មិត) ដែលរចនាឡើងដើម្បីជួយជនពិការបំពេញសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃ។ កម្មវិធី CBR ជំរុញការប្រើប្រាស់ "បច្ចេកវិទ្យាសមស្រប" ដោយប្រើវត្ថុធាតុដើមក្នុងស្រុក ដែលងាយស្រួលផលិត និងថែទាំ។ | ការបណ្តុះបណ្តាលជាងឈើក្នុងភូមិឲ្យចេះផលិតកៅអីឈរ (Standing frame) ដ៏សាមញ្ញពីឈើសម្រាប់កុមារដែលមានជំងឺខួរក្បាលមិនបញ្ជា (Cerebral palsy) ដើម្បីជួយដល់ការឈររបស់ពួកគេ។ |
គោលការណ៍ណែនាំនៃការស្តារនីតិសម្បទាផ្អែកលើសហគមន៍ (CBR) នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ខណៈដែលប្រទេសនេះកំពុងបន្តអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាពប្រកបដោយបរិយាបន្ន និងបណ្តាញគាំទ្រសម្រាប់ជនពិការ ជាពិសេសនៅតំបន់ជនបទ។
សម្រាប់និស្សិតកម្ពុជាក្នុងជំនាញសុខភាពសាធារណៈ ការងារសង្គម ឬការអភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍ ឯកសារនេះផ្តល់នូវក្របខ័ណ្ឌជាក់ស្តែងក្នុងការកសាងសង្គមបរិយាបន្នមួយ ដែលការថែទាំសុខភាពគឺជាសិទ្ធិជាមូលដ្ឋានសម្រាប់មនុស្សគ្រប់រូប ទោះបីជាពួកគេមានពិការភាពកម្រិតណាក៏ដោយ។
លំហាត់ និងសកម្មភាពសិក្សាដើម្បីពង្រឹងការយល់ដឹង៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស (English) | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Health Promotion (Nâng cao sức khỏe) | ការលើកកម្ពស់សុខភាពគឺជាដំណើរការជួយឲ្យប្រជាជនអាចគ្រប់គ្រង និងកែលម្អសុខភាពរបស់ពួកគេបានកាន់តែប្រសើរ តាមរយៈការផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបទបរិស្ថានសង្គម និងការយល់ដឹង។ វាមិនត្រឹមតែជាការការពារជំងឺប៉ុណ្ណោះទេ តែជាការផ្តល់អំណាចដល់ជនពិការឲ្យមានសុខភាពល្អ និងចូលរួមពេញលេញក្នុងសង្គម។ | ដូចជាការបង្រៀនកសិករឲ្យចេះប្រើជីធម្មជាតិនិងថែទាំដីដើម្បីបានទិន្នផលល្អជាជាងចាំទាល់តែដំណាំមានជំងឺទើបប្រើថ្នាំ — វាគឺជាការជួយមនុស្សឲ្យចេះថែរក្សាសុខភាពឲ្យបានល្អជាប្រចាំ។ |
| Inclusive Health (Sức khỏe hòa nhập) | សុខភាពបរិយាបន្នគឺជាការធានាថាប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាព និងសេវាកម្មនានាអាចចូលប្រើប្រាស់បានដោយមនុស្សគ្រប់គ្នា រួមទាំងជនពិការ ដោយគ្មានការរើសអើង និងត្រូវបានរៀបចំឡើងស្របតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាការសាងសង់ផ្លូវជម្រាល (Ramp) នៅតាមមន្ទីរពេទ្យ ដើម្បីឲ្យអ្នកជិះរទេះរុញអាចធ្វើដំណើរចូលបានដោយងាយស្រួលនិងស្មើភាពគ្នាដូចអ្នកដើរធម្មតាដែរ។ |
| Primary Prevention (Dự phòng cấp 1) | ការបង្ការកម្រិតបឋមសំដៅលើសកម្មភាពទាំងឡាយណាដែលធ្វើឡើងដើម្បីទប់ស្កាត់ស្ថានភាពជំងឺ ឬពិការភាពមិនឲ្យកើតមានឡើងតាំងពីដំបូង ដូចជាកម្មវិធីចាក់វ៉ាក់សាំង ការថែរក្សាអនាម័យ និងការកែលម្អអាហារូបត្ថម្ភ។ | ដូចជាការពាក់មួកសុវត្ថិភាពមុនពេលជិះម៉ូតូ ដើម្បីការពារកុំឲ្យបែកក្បាលនិងរងរបួសធ្ងន់ធ្ងរនៅពេលមានគ្រោះថ្នាក់។ |
| Secondary Conditions (Khuyết tật thứ cấp) | ស្ថានភាពជំងឺបន្ទាប់បន្សំ ឬពិការភាពទីពីរ គឺជាបញ្ហាសុខភាព ឬផលវិបាកដែលកើតឡើងដោយសារពិការភាពដើមរបស់បុគ្គលម្នាក់ ឧទាហរណ៍ដូចជាដំបៅរលួយដោយសារការអង្គុយលើរទេះរុញយូរ (Pressure ulcers) ឬការកន្ត្រាក់សាច់ដុំដោយសារខ្វះចលនា។ | ដូចជាផ្ទះដែលលិចទឹក (បញ្ហាដើម) យូរៗទៅធ្វើឲ្យជញ្ជាំងនិងសសរពុកផុយ (បញ្ហាបន្ទាប់បន្សំ) បើមិនចេះថែទាំឲ្យបានល្អ។ |
| Self-management (Tự quản lý) | ការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងគឺជាសមត្ថភាពរបស់ជនពិការ ឬអ្នកមានជំងឺរ៉ាំរ៉ៃក្នុងការទទួលខុសត្រូវលើស្ថានភាពសុខភាពរបស់ពួកគេ ដោយធ្វើការសម្រេចចិត្តបានត្រឹមត្រូវ ប្រើប្រាស់ថ្នាំតាមការណែនាំ និងផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រស់នៅ ដោយមានការគាំទ្រពីបុគ្គលិកពេទ្យនិងក្រុមទ្រទ្រង់។ | ដូចជាអ្នកជំងឺទឹកនោមផ្អែមដែលចេះវាស់ជាតិស្ករ និងតមអាហារដោយខ្លួនឯងនៅផ្ទះ ដោយមិនបាច់ពឹងផ្អែកតែលើគ្រូពេទ្យរាល់ថ្ងៃ។ |
| Primary Health Care (Chăm sóc sức khỏe ban đầu) | ការថែទាំសុខភាពបឋមគឺជាសេវាសុខាភិបាលមូលដ្ឋានដែលនៅជិតសហគមន៍បំផុត សម្រាប់ផ្តល់ការពិនិត្យព្យាបាលបឋម ការចាក់វ៉ាក់សាំង និងអប់រំសុខភាពដល់បុគ្គល និងគ្រួសារ ដោយផ្តោតលើភាពងាយស្រួលទទួលបាន និងមានតម្លៃសមរម្យ។ | ដូចជាមណ្ឌលសុខភាពឃុំដែលអ្នកភូមិអាចទៅពិនិត្យជំងឺផ្តាសាយ ឬចាក់វ៉ាក់សាំងកូនបានភ្លាមៗដោយមិនបាច់ចំណាយពេលធ្វើដំណើរឆ្ងាយទៅមន្ទីរពេទ្យខេត្ត។ |
| Assistive Devices (Thiết bị trợ giúp) | ឧបករណ៍ជំនួយគឺជាឧបករណ៍ ឬបរិក្ខារខាងក្រៅ (ដូចជារទេះរុញ ឈើច្រត់ ជើងសិប្បនិម្មិត ឧបករណ៍ជំនួយការស្តាប់) ដែលត្រូវបានផលិត ឬកែច្នៃឡើងដើម្បីជួយដល់ជនពិការក្នុងការបំពេញសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃ និងបង្កើនឯករាជ្យភាពរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាវ៉ែនតាដែលជួយអ្នកភ្នែកខ្សោយឲ្យមើលឃើញច្បាស់ ឧបករណ៍ជំនួយក៏ជួយជនពិការឲ្យអាចធ្វើដំណើរ រស់នៅ និងធ្វើការងារបានដោយខ្លួនឯង។ |
| Appropriate Technology (Công nghệ phù hợp) | បច្ចេកវិទ្យាសមស្រប គឺជាការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ ឬវិធីសាស្ត្រដែលរចនាឡើងដោយគិតគូរពីស្ថានភាពបរិស្ថាន វប្បធម៌ និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់សហគមន៍ ពោលគឺមានតម្លៃថោក ងាយស្រួលប្រើប្រាស់ និងអាចផលិត ឬជួសជុលបានដោយអ្នកស្រុក مست។ | ដូចជាការយកឫស្សីនិងឈើនៅតាមភូមិមកធ្វើជាឈើច្រត់ ឬកៅអីសម្រាប់ក្មេងពិការ ជំនួសឲ្យការទិញរបស់ពីបរទេសដែលមានតម្លៃថ្លៃនិងពិបាករកកន្លែងជួសជុលពេលខូច។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
