បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលពីឥទ្ធិពលនៃការធ្វើនគរូបនីយកម្ម និងការផ្លាស់ប្តូរប្រជាសាស្ត្រទៅលើការរៀបចំការរស់នៅ និងសុខុមាលភាពរបស់មនុស្សចាស់នៅក្នុងប្រទេសហ្គាណា ដែលបច្ចុប្បន្នពុំមានប្រព័ន្ធសន្តិសុខសង្គមគ្រប់គ្រាន់នៅឡើយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យប្រមូលបានក្នុងឆ្នាំ 2012 ពីតំបន់អេកូឡូស៊ីចំនួនបីនៃប្រទេសហ្គាណា ដោយធ្វើការវិភាគពិពណ៌នា និងប្រើប្រាស់ម៉ូដែលតំរែតំរង់ឡូជីស្ទិក ដើម្បីវាយតម្លៃកត្តាប្រជាសាស្ត្រ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Bivariate Descriptive Analysis ការវិភាគពិពណ៌នាកម្រិតទ្វេភាគី (ការគណនាភាគរយ) |
ងាយស្រួលយល់ និងផ្តល់នូវទិដ្ឋភាពទូទៅច្បាស់លាស់អំពីទម្រង់ប្រជាសាស្ត្រ និងការរៀបចំការរស់នៅតាមភេទ។ | មិនអាចកំណត់ពីឥទ្ធិពលដាច់ដោយឡែកនៃកត្តានីមួយៗ ឬទស្សន៍ទាយទំនាក់ទំនងរវាងអថេរច្រើនក្នុងពេលតែមួយបានទេ។ | បង្ហាញថាស្ត្រី ៧១% រស់នៅក្នុងគ្រួសារពង្រីក (Extended households) ចំណែកបុរស ៣៧% រស់នៅក្នុងគ្រួសារនុយក្លេអ៊ែរ ហើយ ១២% នៃមនុស្សចាស់រស់នៅម្នាក់ឯង។ |
| Multinomial Logistic Regression Models ម៉ូដែលតំរែតំរង់ឡូជីស្ទិកពហុនាម |
មានសមត្ថភាពអាចទស្សន៍ទាយ និងគ្រប់គ្រងអថេរដែលប៉ះពាល់គ្នា (ដូចជាអាយុ កម្រិតវប្បធម៌ និងតំបន់រស់នៅ) ដើម្បីស្វែងរកកត្តាកំណត់ចម្បងពិតប្រាកដ។ | ទាមទារចំណេះដឹងផ្នែកស្ថិតិខ្ពស់ និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រស្មុគស្មាញដើម្បីដំណើរការទិន្នន័យ។ | បញ្ជាក់ថាការអប់រំ និងការរស់នៅទីក្រុង ធ្វើឱ្យមនុស្សចាស់មានឱកាសតិចតួចក្នុងការរស់នៅជួបជុំកូនចៅ ដែលស្របតាមទ្រឹស្តីទំនើបកម្ម (Modernization theory)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាច្រើនសម្រាប់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យនៅមូលដ្ឋានផ្ទាល់ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគស្ថិតិកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ទីក្រុង និងខេត្តធំៗចំនួនបីនៃប្រទេសហ្គាណា ដោយប្រមូលផ្តុំលើមនុស្សចាស់អាយុ ៦០ ឆ្នាំឡើងទៅ។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទសង្គមអាហ្វ្រិកដែលមានប្រពៃណីរស់នៅជាគ្រួសារធំស្រដៀងនឹងប្រទេសកម្ពុជា ប៉ុន្តែដោយសារវាផ្តោតខ្លាំងលើតំបន់ទីក្រុង វាអាចមិនតំណាងឱ្យស្ថានភាពមនុស្សចាស់នៅតំបន់ជនបទដាច់ស្រយាលឡើយ។
វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះ មានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តជាគំរូសម្រាប់រៀបចំគោលនយោបាយនៅកម្ពុជាបាន។
សរុបមក ការស្វែងយល់ពីបម្រែបម្រួលប្រជាសាស្ត្រនេះ នឹងជួយឱ្យប្រទេសកម្ពុជាអាចត្រៀមខ្លួនជាមុនក្នុងការកសាងសំណាញ់សុវត្ថិភាពសង្គម ឆ្លើយតបទៅនឹងកំណើននៃចំនួនមនុស្សចាស់នាពេលអនាគត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Population ageing (ភាពចាស់នៃប្រជាជន / កំណើនប្រជាជនវ័យចំណាស់) | ការកើនឡើងនូវចំនួន និងសមាមាត្រនៃមនុស្សចាស់នៅក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធប្រជាជនសរុបនៃប្រទេស ឬតំបន់ណាមួយ ដែលជាទូទៅបណ្តាលមកពីការថយចុះនៃអត្រាកំណើត និងការកើនឡើងនៃអាយុកាលសង្ឃឹមរស់ដោយសារការរីកចម្រើនផ្នែកសុខាភិបាល។ | ដូចជាសាលារៀនមួយដែលមានសិស្សក្មេងៗចុះឈ្មោះចូលរៀនកាន់តែតិចទៅៗ ប៉ុន្តែមានលោកគ្រូអ្នកគ្រូចាស់ៗចូលនិវត្តន៍កាន់តែច្រើនឡើងៗ។ |
| Extended household (គ្រួសារពង្រីក / គ្រួសារធំ) | ទម្រង់នៃការរស់នៅជួបជុំគ្នាដែលមានសមាជិកគ្រួសារច្រើនជំនាន់ ឬសាច់ញាតិច្រើនថ្នាក់ រស់នៅក្រោមដំបូលផ្ទះតែមួយ ឬចែករំលែកធនធានជាមួយគ្នា ដូចជាមាន ជីដូនជីតា ឪពុកម្តាយ កូនចៅ និងមីងមាជាដើម ដែលជាទូទៅដើរតួជាប្រព័ន្ធគាំពារសង្គមតាមបែបប្រពៃណី។ | ដូចជាដើមឈើមួយដើមដែលមានមែកធាងច្រើនដុះចេញពីគល់តែមួយ ហើយនៅជ្រកកោនក្រោមម្លប់តែមួយជាមួយគ្នា ដើម្បីជួយការពារគ្នាពីខ្យល់ព្យុះ។ |
| Nuclear household (គ្រួសារនុយក្លេអ៊ែរ / គ្រួសារតូច) | ទម្រង់នៃការរស់នៅដាច់ដោយឡែក ដែលមានត្រឹមតែឪពុក ម្តាយ និងកូនៗដែលមិនទាន់មានគ្រួសារ រស់នៅជុំគ្នាប៉ុណ្ណោះ ដោយមិនមានការរួមរស់ជាមួយជីដូនជីតា ឬសាច់ញាតិដទៃទៀតឡើយ ដែលទម្រង់នេះច្រើនកើតមាននៅតំបន់ទីក្រុង។ | ដូចជាផ្លែឈើមួយផ្លែដែលមានតែគ្រាប់នៅកណ្តាល មិនមានស្លឹក ឬមែកធាងរុំព័ទ្ធនៅជុំវិញជាប់រហូតនោះទេ។ |
| Modernization theory (ទ្រឹស្តីទំនើបកម្ម) | ទ្រឹស្តីសង្គមវិទ្យាដែលពន្យល់ថា នៅពេលដែលសង្គមមួយមានការអភិវឌ្ឍផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ការអប់រំ និងនគរូបនីយកម្មកាន់តែខ្លាំង រចនាសម្ព័ន្ធគ្រួសារតាមបែបប្រពៃណីនឹងត្រូវចុះខ្សោយ ដែលធ្វើឱ្យការគោរព ឋានៈ និងការគាំទ្រដល់មនុស្សចាស់មានការធ្លាក់ចុះ។ | ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរពីការជិះរទេះគោមកជិះឡានទំនើប ដែលធ្វើឲ្យរបៀបរបបនៃការរស់នៅប្រែប្រួល ហើយរបស់ចាស់ៗលែងសូវទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍។ |
| Multinomial logistic regression (តំរែតំរង់ឡូជីស្ទិកពហុនាម) | វិធីសាស្ត្រវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិមួយប្រភេទដែលប្រើសម្រាប់ទស្សន៍ទាយ ឬស្វែងរកឥទ្ធិពលនៃកត្តាផ្សេងៗ (ដូចជា អាយុ ភេទ កម្រិតវប្បធម៌) ទៅលើលទ្ធផលចុងក្រោយដែលមានជម្រើសច្រើនជាងពីរ (ដូចជា ជម្រើសរស់នៅម្នាក់ឯង រស់នៅជាមួយកូន ឬរស់នៅជាមួយប្តី/ប្រពន្ធ)។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនគិតលេខពិសេសមួយដែលយកទិន្នន័យដូចជា អាយុ និងការអប់រំ មកគណនាដើម្បីទាយថា តើតាកុងម្នាក់នេះនឹងរស់នៅផ្ទះណា ក្នុងចំណោមផ្ទះទាំង៣ប្រភេទ។ |
| Urbanization (នគរូបនីយកម្ម) | ដំណើរការនៃការកើនឡើងនូវចំនួនប្រជាជនដែលផ្លាស់ទីពីរតំបន់ជនបទមករស់នៅក្នុងតំបន់ទីក្រុង និងការផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់តំបន់នោះឲ្យក្លាយជាទីប្រជុំជនដែលមានការអភិវឌ្ឍផ្នែកឧស្សាហកម្ម និងសេវាកម្ម។ | ដូចជាការប្រែក្លាយវាលស្រែ និងផ្ទះស្លឹក ឲ្យក្លាយទៅជាអគារពាណិជ្ជកម្មខ្ពស់ៗ និងផ្លូវកៅស៊ូខ្វាត់ខ្វែងដែលមានមនុស្សរស់នៅកកកុញ។ |
| Bivariate descriptive analysis (ការវិភាគពិពណ៌នាកម្រិតទ្វេភាគី) | ការវិភាគស្ថិតិដែលពិនិត្យមើលទំនាក់ទំនង ឬធ្វើការប្រៀបធៀបរវាងអថេរពីរក្នុងពេលតែមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ការប្រៀបធៀបទម្រង់នៃការរស់នៅ ធៀបនឹងភេទ) ដើម្បីរកមើលភាពខុសគ្នានៃភាគរយជាមូលដ្ឋាន មុននឹងធ្វើការវិភាគស៊ីជម្រៅបន្តទៀត។ | ដូចជាការយកកន្ត្រកផ្លែឈើមួយមកបែងចែកជាពីរគំនរ (ផ្លែប៉ោម និង ផ្លែក្រូច) រួចរាប់មើលថាតើគំនរនីមួយៗមានផ្លែប៉ុន្មានទុំ និងប៉ុន្មានខ្ចី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
