បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវិភាគលើគម្លាតយ៉ាងខ្លាំងផ្នែកប្រជាសាស្ត្រ សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមរវាងតំបន់ជនបទ និងទីក្រុងនៅក្នុងប្រទេសរូម៉ានី ព្រមទាំងគម្លាតនៃការអភិវឌ្ឍបើប្រៀបធៀបទៅនឹងមធ្យមភាគនៃសហភាពអឺរ៉ុប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ការវិភាគស្ថិតិប្រៀបធៀបចន្លោះឆ្នាំ ២០១១ និង ២០២០ ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីវិទ្យាស្ថានជាតិស្ថិតិរូម៉ានី និងយូរ៉ូស្តាត (Eurostat)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Comparative Statistical Analysis ការវិភាគស្ថិតិប្រៀបធៀប (រវាងតំបន់ជនបទ ទីក្រុង និងសហភាពអឺរ៉ុប) |
ផ្តល់រូបភាពច្បាស់លាស់អំពីគម្លាតរវាងតំបន់ជនបទ និងទីក្រុង ក៏ដូចជាកម្រិតអន្តរជាតិ ដែលងាយស្រួលសម្រាប់ការតាក់តែងគោលនយោបាយ។ | ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ដែលអាចមើលរំលងបញ្ហាលម្អិត និងវិសមភាពនៅកម្រិតសហគមន៍តូចៗ។ | រកឃើញថាប្រាក់ចំណូលជាមធ្យមនៅជនបទមានត្រឹមតែ ៦៤.៥% នៃទីក្រុង ហើយផលិតភាពការងារកសិកម្មមានត្រឹម ២០% នៃកម្រិតថ្នាក់ជាតិ។ |
| Regression Analysis and Trend Forecasting ការវិភាគតំរែតំរង់ និងការព្យាករណ៍និន្នាការ |
អាចទស្សន៍ទាយពីការផ្លាស់ប្តូរប្រជាសាស្ត្រនាពេលអនាគត (ឧទាហរណ៍ ដល់ឆ្នាំ២០៣០) ដើម្បីរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រទុកជាមុន។ | សន្មតថានិន្នាការអតីតកាលនឹងបន្តដោយមិនមានការប្រែប្រួល ដែលអាចមិនរាប់បញ្ចូលផលប៉ះពាល់នៃគោលនយោបាយ ឬវិបត្តិថ្មីៗ។ | ការព្យាករណ៍បង្ហាញថាចំនួនប្រជាជនជនបទនៅប្រទេសរូម៉ានីនឹងបន្តធ្លាក់ចុះដល់ ៨.៣៣ លាននាក់នៅឆ្នាំ ២០៣០។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនតម្រូវឱ្យមានធនធានផ្នែករឹង (Hardware) ស្មុគស្មាញនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារទិន្នន័យស្ថិតិផ្លូវការដែលមានភាពសុក្រឹត និងកម្មវិធីវិភាគទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសរូម៉ានី និងសហភាពអឺរ៉ុប ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យប្រជាសាស្ត្រនៅអឺរ៉ុបខាងកើត។ ទោះបីជាបរិបទភូមិសាស្ត្រ និងការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុខុសពីកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែបញ្ហាប្រឈមដូចជា ចំណាកស្រុករបស់យុវជន ការកើនឡើងមនុស្សចាស់នៅជនបទ កង្វះខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងកម្រិតចំណេះដឹងឌីជីថលទាប គឺស្រដៀងគ្នាខ្លាំងនឹងស្ថានភាពនៅកម្ពុជា ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាប្រៀបធៀបស្រដៀងគ្នានេះ។
វិធីសាស្ត្រនៃការវាយតម្លៃគម្លាតសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមនេះ គឺមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍នៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តក្របខ័ណ្ឌរង្វាស់ទាំងនេះនឹងជួយឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបែងចែកថវិកាអភិវឌ្ឍន៍ជនបទបានចំគោលដៅ និងកាត់បន្ថយគម្លាតរវាងទីក្រុង និងជនបទប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Annual Work Unit (AWU) | ជារង្វាស់ស្តង់ដារដែលប្រើប្រាស់នៅសហភាពអឺរ៉ុបដើម្បីវាស់ស្ទង់បរិមាណកម្លាំងពលកម្មនៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម។ ១ AWU ស្មើនឹងការងារពេញម៉ោងរបស់មនុស្សម្នាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ (ឧទាហរណ៍ ធ្វើការ ២៨០ ថ្ងៃ ក្នុងមួយឆ្នាំ)។ គេប្រើរង្វាស់នេះដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបផលិតភាពពលកម្ម ដោយគិតរួមបញ្ចូលទាំងអ្នកធ្វើការក្រៅម៉ោង ឬតាមរដូវកាល។ | ដូចជាការបូកបញ្ចូលម៉ោងធ្វើការរបស់អ្នកធ្វើការក្រៅម៉ោង២នាក់ (ម្នាក់ធ្វើកន្លះថ្ងៃ) ដើម្បីចាត់ទុកជាកម្លាំងពលកម្មពេញម៉ោង១នាក់ប្រចាំឆ្នាំ។ |
| Gross value added (GVA) | ជាតម្លៃសរុបនៃទំនិញ និងសេវាកម្មដែលផលិតបាន ដកចេញនូវតម្លៃនៃវត្ថុធាតុដើម និងធាតុចូលផ្សេងៗដែលប្រើប្រាស់ក្នុងដំណើរការផលិត។ នៅក្នុងកសិកម្ម វាបង្ហាញពីតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចពិតប្រាកដដែលកសិករបានបង្កើតបន្ថែមពីលើពូជ ជី ឬថ្នាំដែលពួកគេបានទិញយកមកប្រើប្រាស់។ | ដូចជាប្រាក់ចំណេញដុលដែលអ្នកលក់នំប៉័ងទទួលបាន បន្ទាប់ពីយកចំណូលលក់នំប៉័ងដកចេញថ្លៃទិញម្សៅនិងស្ករ។ |
| Fixed basis index | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិមួយប្រភេទដែលប្រើដើម្បីវាស់ស្ទង់ការផ្លាស់ប្តូរនៃទិន្នន័យ (ដូចជាតម្លៃ ឬបរិមាណ) ក្នុងរយៈពេលណាមួយ ដោយប្រៀបធៀបទៅនឹងឆ្នាំមូលដ្ឋានគោលតែមួយជានិច្ច។ ក្នុងឯកសារនេះ គេប្រើវាដើម្បីវាស់ការកើនឡើងឬថយចុះទិន្នន័យនៅឆ្នាំ ២០២០ ដោយយកឆ្នាំ ២០១១ ជាគោល។ | ដូចជាការយកទម្ងន់របស់អ្នកនៅឆ្នាំនេះ និងឆ្នាំក្រោយៗទៀត ទៅប្រៀបធៀបតែមួយមុខគត់ជាមួយនឹងទម្ងន់របស់អ្នកកាលពី១០ឆ្នាំមុន ដើម្បីមើលថាអ្នកធាត់ជាងមុនប៉ុន្មានភាគរយ។ |
| Regression equations | ជាសមីការគណិតវិទ្យាដែលប្រើក្នុងស្ថិតិដើម្បីស្វែងយល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងអថេរ និងទស្សន៍ទាយនិន្នាការនាពេលអនាគតដោយផ្អែកលើទិន្នន័យក្នុងអតីតកាល។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីព្យាករណ៍ថាចំនួនប្រជាជនរូម៉ានីនឹងធ្លាក់ចុះដល់កម្រិតណានៅឆ្នាំ ២០៣០។ | ដូចជាការគូសបន្ទាត់ត្រង់កាត់តាមចំណុចទិន្នន័យចាស់ៗ ដើម្បីទាយមើលថានៅ៥ឆ្នាំទៀត ចំណុចបន្ទាប់នឹងរត់ទៅដល់ចំណុចណា។ |
| Social exclusion | គឺជាស្ថានភាពដែលបុគ្គល ឬសហគមន៍ណាមួយត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ ឬរារាំងមិនឱ្យចូលរួមពេញលេញក្នុងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងនយោបាយដោយសារកត្តាភាពក្រីក្រ កង្វះការអប់រំ ឬអវត្តមាននៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ (ឧទាហរណ៍ អ្នកភូមិរស់នៅតំបន់ដាច់ស្រយាល)។ | ដូចជាសិស្សម្នាក់ដែលមិនអាចចូលរៀនតាមអនឡាញបាន ព្រោះភូមិគាត់គ្មានសេវាអ៊ីនធឺណិត ធ្វើឱ្យគាត់ត្រូវកាត់ផ្តាច់ព័ត៌មានពីក្រុមមិត្តភក្តិសាលា។ |
| Smart villages | ជាគំនិតផ្តួចផ្តើមអភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍នៅតំបន់ជនបទដែលប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល និងនវានុវត្តន៍ទំនើប ដើម្បីបង្កើនគុណភាពជីវិត បង្កើតឱកាសសេដ្ឋកិច្ចថ្មីៗ និងធ្វើឱ្យសេវាកម្មមូលដ្ឋានមានភាពប្រសើរឡើង កាត់បន្ថយគម្លាតរវាងជនបទនិងទីក្រុង។ | ដូចជាភូមិមួយដែលកសិករអាចបញ្ជាម៉ាស៊ីនបូមទឹកតាមទូរស័ព្ទដៃ និងលក់បន្លែតាមអនឡាញដោយមិនបាច់ធ្វើដំណើរទៅទីផ្សារឆ្ងាយ។ |
| Factor income | ជាប្រាក់ចំណូលសរុបដែលទទួលបានពីកត្តាផលិតកម្ម (ដីធ្លី ពលកម្ម មូលធន និងសហគ្រិនភាព) នៅក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មកសិកម្ម ដោយបានកែសម្រួលជាមួយនឹងអតិផរណា។ វាឆ្លុះបញ្ចាំងពីតម្លៃបន្ថែមសុទ្ធដែលទទួលបានដោយកម្លាំងពលកម្មពេញម៉ោងនីមួយៗក្នុងទម្រង់ជាប្រាក់ចំណូលពិតប្រាកដ។ | ដូចជាប្រាក់ចំណូលសរុបដែលអ្នកបានពីការជួលដី ការបណ្តាក់ទុន និងញើសឈាមដែលអ្នកបានខំធ្វើការ បន្ទាប់ពីដកថ្លៃចំណាយប្រតិបត្តិការរួចរាល់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
