បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយពីបញ្ហានៃការគ្រប់គ្រងរបបអាហារដែលមិនត្រឹមត្រូវរបស់អ្នកជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទទី២ ដែលបណ្តាលឱ្យមានកម្រិតជាតិស្ករក្នុងឈាមខ្ពស់ និងហានិភ័យនៃផលវិបាកនានា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះគឺជាការសិក្សាពាក់កណ្តាលពិសោធន៍ (Quasi-experimental research) ដែលមានរយៈពេល ១២ សប្តាហ៍ ដើម្បីប្រៀបធៀបលទ្ធផលរវាងក្រុមពិសោធន៍និងក្រុមគ្រប់គ្រង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Standard Care + Diet Handbook (Control) ការថែទាំស្តង់ដារ និងការផ្តល់សៀវភៅណែនាំអំពីរបបអាហារ (ក្រុមគ្រប់គ្រង) |
ងាយស្រួលអនុវត្ត ចំណាយពេលតិចសម្រាប់បុគ្គលិកពេទ្យ និងផ្តល់ចំណេះដឹងជាមូលដ្ឋានទូទៅដល់អ្នកជំងឺ។ | ខ្វះការតាមដានជាប់លាប់ និងមិនសូវមានឥទ្ធិពលក្នុងការផ្លាស់ប្តូរអាកប្បកិរិយាអ្នកជំងឺក្នុងរយៈពេលវែង ដោយសារអ្នកជំងឺងាយនឹងបោះបង់ការតមអាហារ។ | កម្រិតជាតិស្ករ (HbA1c) និងសន្ទស្សន៍ម៉ាសរាងកាយ (BMI) មានការកើនឡើងបន្តិចបន្តួច ពោលគឺមិនមានការថយចុះគួរកត់សម្គាល់ឡើយ (HbA1c កើន ០.៤៧៥, BMI កើន ០.៥៨១)។ |
| Nutritional Self-Management Program (Kanfer's Concept) កម្មវិធីគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងផ្នែកអាហារូបត្ថម្ភ (ផ្អែកលើទ្រឹស្តី Kanfer) |
លើកទឹកចិត្តឱ្យអ្នកជំងឺចូលរួមអនុវត្តផ្ទាល់តាមរយៈការតាមដាន (Self-monitoring) វាយតម្លៃ និងលើកទឹកចិត្តខ្លួនឯង ដែលជួយកែប្រែទម្លាប់បានយូរអង្វែង។ | ទាមទារពេលវេលាច្រើនពីទាំងអ្នកជំងឺ និងបុគ្គលិកពេទ្យក្នុងការរៀបចំសកម្មភាពជាក្រុម និងការតេតាមដានតាមទូរស័ព្ទ។ | ពិន្ទុអាកប្បកិរិយានៃការបរិភោគកើនឡើង (១០.០៣) រីឯកម្រិត HbA1c ថយចុះ (-០.៤០) និង BMI ថយចុះ (-០.៣៩) យ៉ាងមានអត្ថន័យធៀបនឹងស្ថិតិ (p < .01)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តកម្មវិធីនេះទាមទារធនធានកម្រិតមធ្យម ដែលផ្តោតជាចម្បងលើពេលវេលារបស់បុគ្គលិកពេទ្យ សម្ភារៈអប់រំសាមញ្ញៗ និងឧបករណ៍វាស់វែងរាងកាយមូលដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមណ្ឌលសុខភាពសហគមន៍ Khu Yai Mi ខេត្ត Chachoengsao ប្រទេសថៃ ដោយមានអ្នកចូលរួមត្រឹមតែ ៥៨នាក់ ដែលភាគច្រើនជាស្ត្រីវ័យចំណាស់ និងជាកសិករ។ ទិន្នន័យប្រជាសាស្ត្រនេះមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាច្រើនទៅនឹងប្រជាជននៅតាមតំបន់ជនបទនៃប្រទេសកម្ពុជា ប៉ុន្តែការឆ្លើយតបចំពោះប្រភេទអាហារប្រចាំថ្ងៃ និងកម្រិតអក្ខរកម្មសុខភាព (Health Literacy) អាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារការកែសម្រួលរបបអាហារឱ្យស្របតាមមុខម្ហូបបរិបទខ្មែរ។
វិធីសាស្ត្រនៃការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងនេះគឺស័ក្តិសម និងមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ពង្រឹងការថែទាំនៅតាមសហគមន៍មូលដ្ឋាន។
សរុបមក ការផ្លាស់ប្តូរពីការគ្រាន់តែ 'ប្រាប់ឱ្យតមអាហារ' ទៅជាការ 'បង្រៀនឱ្យចេះកត់ត្រា គ្រប់គ្រង និងតាមដានខ្លួនឯង' នឹងជួយកាត់បន្ថយអត្រាគ្រោះថ្នាក់ដោយសារជំងឺទឹកនោមផ្អែមនៅកម្ពុជាបានកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព និងនិរន្តរភាពជាងមុន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| HbA1c | ជាការធ្វើតេស្តឈាមដើម្បីវាស់កម្រិតជាតិស្ករជាមធ្យមដែលតោងជាប់នឹងកោសិកាឈាមក្រហមក្នុងរយៈពេល២ទៅ៣ខែចុងក្រោយ ដើម្បីវាយតម្លៃយ៉ាងច្បាស់ពីប្រសិទ្ធភាពនៃការគ្រប់គ្រងជំងឺទឹកនោមផ្អែមក្នុងរយៈពេលវែង។ | វាដូចជាការពិនិត្យមើលកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពថយក្រោយ៣ខែ ដើម្បីដឹងច្បាស់ថាអ្នកបានលួចញ៉ាំស្ករច្រើនប៉ុណ្ណា ជាជាងគ្រាន់តែមើលសកម្មភាពថ្ងៃនេះមួយថ្ងៃ។ |
| Kanfer's Self-Management Concept | ជាទ្រឹស្តីចិត្តសាស្ត្រដែលបង្វឹកអ្នកជំងឺឲ្យចេះតាមដានអាកប្បកិរិយាខ្លួនឯង វាយតម្លៃចំណុចខ្វះខាត និងផ្តល់រង្វាន់លើកទឹកចិត្តដល់ខ្លួនឯងនៅពេលធ្វើបានល្អ ដោយជំរុញឱ្យពួកគេគ្រប់គ្រងសុខភាពផ្ទាល់ខ្លួនជាជាងការពឹងផ្អែកតែលើគ្រូពេទ្យ។ | វាដូចជាការបង្រៀនមនុស្សម្នាក់ឲ្យចេះដាំនិងថែទាំបន្លែហូបខ្លួនឯង ជាជាងការចាំទទួលទិញបន្លែពីអ្នកដទៃជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ |
| Self-monitoring | គឺជាដំណើរការដែលអ្នកជំងឺត្រូវសង្កេត និងកត់ត្រាពីសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់ខ្លួន ដូចជាការកត់ត្រាប្រភេទនិងបរិមាណអាហារដែលបានញ៉ាំ និងការវាស់រង្វង់ចង្កេះជាប្រចាំ ដើម្បីដឹងពីទម្លាប់ពិតប្រាកដរបស់ខ្លួនឯង។ | វាដូចជាការសរសេរសៀវភៅចំណូលចំណាយប្រចាំថ្ងៃ ដើម្បីឱ្យដឹងច្បាស់ថាលុយរបស់យើងបានចាយលើអ្វីខ្លះ។ |
| Self-evaluation | គឺជាការវាយតម្លៃដោយខ្លួនឯង ដោយយកទិន្នន័យដែលបានកត់ត្រា (ដូចជារបបអាហារ ឬរង្វង់ចង្កេះ) មកប្រៀបធៀបជាមួយគោលដៅសុខភាពដែលបានកំណត់ ថាតើការអនុវត្តកន្លងមកពិតជាបានត្រឹមត្រូវនិងមានភាពប្រសើរឡើងកម្រិតណា។ | វាដូចជាសិស្សដែលយកចម្លើយលំហាត់របស់ខ្លួនឯងទៅផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយចម្លើយគំរូរបស់គ្រូ ដើម្បីដឹងថាខ្លួនឯងខុសត្រង់ណាខ្លះ។ |
| Self-reinforcement | ជាយន្តការនៃការផ្តល់រង្វាន់ ការសរសើរ ឬការលើកទឹកចិត្តខ្លួនឯង នៅពេលដែលខ្លួនឯងអាចអនុវត្តតាមគោលដៅសុខភាពបានល្អ ដូចជាការគ្រប់គ្រងរបបអាហារបានត្រឹមត្រូវជាដើម ដើម្បីឱ្យមានទឹកចិត្តបន្តធ្វើវាទៀត។ | វាដូចជាការទិញអាវថ្មីមួយឲ្យខ្លួនឯងជាកាដូ នៅពេលដែលអ្នកខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើការងារមួយរហូតទទួលបានជោគជ័យ។ |
| Glycemic index | គឺជាសន្ទស្សន៍ដែលវាស់វែងថាតើអាហារដែលមានជាតិកាបូអ៊ីដ្រាត (ប្រភេទម្សៅនិងស្ករ) អាចធ្វើឲ្យកម្រិតជាតិស្ករក្នុងឈាមកើនឡើងលឿនកម្រិតណាបន្ទាប់ពីបរិភោគរួច ដែលអាហារកម្រិតទាបគឺមានសុវត្ថិភាពជាងសម្រាប់អ្នកជំងឺទឹកនោមផ្អែម។ | វាដូចជាល្បឿននៃការចាក់ប្រេងសាំងចូលក្នុងភ្លើង បើចាក់លឿនវាឆេះសន្ធោសន្ធៅភ្លាមៗ ប៉ុន្តែបើឲ្យវាស្រក់ន្តិចៗវាឆេះរឹមៗបានយូរ។ |
| Body Mass Index | គឺជាការគណនាសមាមាត្ររវាងទម្ងន់និងកម្ពស់របស់មនុស្សម្នាក់ ដើម្បីកំណត់ថាតើពួកគេមានទម្ងន់ធម្មតា ស្គម ឬធាត់លើសទម្ងន់ ដែលជាសូចនាករបង្ហាញពីហានិភ័យនៃជំងឺផ្សេងៗ។ | វាដូចជារង្វាស់ប្រាប់យើងថា តើឥវ៉ាន់ផ្ទុកនៅលើរថយន្តមានទម្ងន់ធ្ងន់និងមានទំហំធំពេក ដែលអាចធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់អាយុកាលរថយន្តឬអត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
