បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះលើកឡើងពីផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់សុខភាព និងបរិស្ថាននៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីលើសកម្រិត ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា និងការគំរាមកំហែងរបស់វាចំពោះការសម្រេចបាននូវគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព (SDGs)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកនិពន្ធធ្វើការត្រួតពិនិត្យឡើងវិញនូវទិន្នន័យសុខភាពសាធារណៈ និន្នាការប្រជាសាស្ត្រ និងក្របខ័ណ្ឌគោលនយោបាយ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងរវាងការគ្រប់គ្រងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត និងការអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conventional Pesticide Dependency ការពឹងផ្អែកលើការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជាប្រចាំ |
ងាយស្រួលសម្រាប់កសិករក្នុងការបង្កើនទិន្នផលរយៈពេលខ្លី និងឆ្លើយតបយ៉ាងរហ័សទៅនឹងតម្រូវការស្បៀងអាហារ។ | បណ្តាលឱ្យមានការពុលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់កសិករ បំផ្លាញប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹកសាប និងបង្កជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ (ដូចជាមហារីក និងអតុល្យភាពអរម៉ូន)។ | បណ្តាលឱ្យកម្មករប្រមាណ ២០.០០០ នាក់ស្លាប់ជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅទូទាំងពិភពលោក និងជាង ៧០% នៃប្រជាជនជនបទនៅតំបន់ខ្លះមានជំងឺទាក់ទងនឹងអាហារនិងទឹក។ |
| Eco-Social Policies and Education ការអនុវត្តគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច-សង្គម និងការអប់រំ |
កាត់បន្ថយហានិភ័យសុខភាព លើកកម្ពស់ប្រព័ន្ធស្បៀងអាហារប្រកបដោយសុវត្ថិភាព និងស្របតាមគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព (SDGs)។ | ទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិត ការវិនិយោគរយៈពេលវែង ការគាំទ្រពីរដ្ឋាភិបាល និងកិច្ចសហការពីគ្រប់ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ។ | កាត់បន្ថយការប៉ះពាល់សារធាតុគីមី និងការពារសុខភាពប្រជាជន ទន្ទឹមនឹងការឈានទៅសម្រេចគោលដៅ SDGs ឆ្នាំ២០៣០។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តដំណោះស្រាយនេះមិនតម្រូវឱ្យមានកុំព្យូទ័រ ឬបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញទេ ប៉ុន្តែទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគលើធនធានមនុស្ស គោលនយោបាយ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើទិន្នន័យប៉ាន់ស្មានជាសកល (ពី UNEP និង WHO) និងបទពិសោធន៍ជាក់ស្តែងនៅក្នុងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ បរិបទនៃការកើនឡើងប្រជាជន និងការពឹងផ្អែកលើកសិកម្មបែបគីមីនៅក្នុងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា គឺមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងបញ្ហាដែលប្រទេសកម្ពុជាកំពុងជួបប្រទះ ដែលធ្វើឱ្យការសិក្សានេះមានតម្លៃខ្ពស់សម្រាប់ការប្រៀបធៀប។
គោលគំនិតនៃការអនុវត្តគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច-សង្គម (Eco-social policies) គឺមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការបង្វែរទិសដៅពីការពឹងផ្អែកលើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ទៅរកការអប់រំ និងកិច្ចសហការពីគ្រប់ភាគី គឺជាគន្លឹះឆ្ពោះទៅរកការសម្រេចបានគោលដៅ SDGs នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Planetary health (សុខភាពភពផែនដី) | គឺជាទស្សនាទានដែលផ្តោតលើភាពអាស្រ័យគ្នារវាងសុខភាពមនុស្ស និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធម្មជាតិ ដោយសង្កត់ធ្ងន់ថា សុខភាពរបស់មនុស្សមិនអាចធានាបានទេ ប្រសិនបើបរិស្ថាន និងភពផែនដីកំពុងរងការបំផ្លិចបំផ្លាញ។ | ដូចជាការថែរក្សាផ្ទះធំមួយឱ្យស្អាត និងមានសុវត្ថិភាព ដើម្បីឱ្យអ្នករស់នៅខាងក្នុងមានសុខភាពល្អ និងមិនឈឺថ្កាត់។ |
| Chemically-polluted runoff (រំហូរសារធាតុគីមីបំពុល) | គឺជាបាតុភូតដែលទឹកភ្លៀង ឬទឹកស្រោចស្រពបានហូរនាំយកថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត និងជីគីមីពីដីកសិកម្ម ចូលទៅក្នុងទន្លេ បឹង ឬទឹកក្រោមដី ដែលបង្កឱ្យមានការបំពុលប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹកសាបយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាទឹកភ្លៀងដែលហូរលាងសម្អាតសាប៊ូនិងប្រេងពីថ្នល់ចូលទៅក្នុងលូទឹក រួចយកជាតិពុលទាំងនោះទៅសម្លាប់ត្រីនៅក្នុងប្រឡាយ។ |
| Dead zones (តំបន់គ្មានជីវិត) | គឺជាតំបន់នៅក្នុងមហាសមុទ្រ ឬបឹង ដែលកម្រិតអុកស៊ីហ្សែនធ្លាក់ចុះទាបបំផុត (Hypoxia) ជាញឹកញាប់បណ្តាលមកពីរំហូរជីគីមីកសិកម្ម ដែលធ្វើឱ្យពពួកសត្វទឹកមិនអាចរស់រានមានជីវិតបាន។ | ដូចជាបន្ទប់បិទជិតដែលអស់ខ្យល់អុកស៊ីហ្សែន ធ្វើឱ្យគ្មាននរណាម្នាក់អាចដកដង្ហើម និងរស់នៅទីនោះបានទៀតឡើយ។ |
| Eco-social policies (គោលនយោបាយអេកូ-សង្គម) | គឺជាគោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីផ្លាស់ប្តូរអាកប្បកិរិយារបស់ប្រជាជន ឬផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តដល់ការអនុវត្តប្រកបដោយចីរភាព ដើម្បីការពារទាំងបរិស្ថាន និងសុខុមាលភាពសង្គមក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាការផ្តល់រង្វាន់ ឬការបញ្ចុះតម្លៃដល់សិស្សដែលជិះកង់មកសាលា ដើម្បីជួយកាត់បន្ថយផ្សែងម៉ូតូផង និងជួយឱ្យពួកគេមានសុខភាពល្អផង។ |
| Carcinogenic (សារធាតុបង្កមហារីក) | គឺជាលក្ខណៈនៃសារធាតុ ឬសមាសធាតុគីមី (ដូចជាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតមួយចំនួន) ដែលមានសក្តានុពលក្នុងការផ្លាស់ប្តូរហ្សែន ឬកោសិកាក្នុងរាងកាយមនុស្ស ដែលនាំឱ្យកើតមានជំងឺមហារីកនៅពេលប៉ះពាល់រយៈពេលយូរ។ | ដូចជាភ្លើងដែលឆេះរាលដាលកោសិការបស់យើងបន្តិចម្តងៗដោយស្ងាត់ៗ រហូតដល់វាក្លាយជាជំងឺកាចសាហាវដែលពិបាកព្យាបាល។ |
| Cypermethrin (ថ្នាំស៊ីពែរម៉េតទ្រីន) | គឺជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីសំយោគ (Pyrethroid) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដែលការសិក្សាបង្ហាញថាវាអាចធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធភាពស៊ាំចុះខ្សោយ និងមានជាតិពុលដែលអាចបង្កមហារីកដល់មនុស្សប្រសិនបើប៉ះពាល់ផ្ទាល់។ | ដូចជាថ្នាំបាញ់មូសដែលមានជាតិពុលខ្លាំងបំផុត ដែលអាចធ្វើឱ្យយើងឈឺធ្ងន់ធ្ងរបានប្រសិនបើយើងស្រូប ឬប៉ះវាញឹកញាប់ពេកដោយគ្មានការការពារ។ |
| Demographic dynamics (សក្ដានុពលប្រជាសាស្ត្រ) | គឺជាការផ្លាស់ប្តូរនៃទំហំ រចនាសម្ព័ន្ធ និងការបែងចែកចំនួនប្រជាជនតាមពេលវេលា ដែលរួមបញ្ចូលទាំងអត្រាកំណើត ការកើនឡើងមនុស្សចាស់ និងការធ្វើនគរូបនីយកម្ម ដែលកត្តាទាំងអស់នេះជំរុញឱ្យមានការប្រែប្រួលតម្រូវការស្បៀងអាហារ និងបរិស្ថានសកល។ | ដូចជាការសង្កេតមើលចលនារបស់សិស្សក្នុងសាលារៀន ដែលចំនួនសិស្សកើនឡើង ផ្លាស់ទីពីថ្នាក់មួយទៅថ្នាក់មួយទៀត និងត្រូវការបន្ទប់រៀនកាន់តែច្រើនតាមពេលវេលា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
