បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ បច្ចេកវិទ្យាកែសម្រួលហ្សែនកោសិកាបន្តពូជ (Germline gene editing) កំពុងមានភាពជឿនលឿនយ៉ាងឆាប់រហ័ស ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នត្រូវបានហាមឃាត់នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើនដោយសារក្តីបារម្ភផ្នែកក្រមសីលធម៌និងច្បាប់។ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលថាតើការហាមឃាត់ទាំងនេះនៅតែមានភាពសមស្របដែរឬទេ ប្រសិនបើបច្ចេកទេសនេះអាចជួយទប់ស្កាត់ជំងឺតពូជធ្ងន់ធ្ងរបានប្រកបដោយសុវត្ថិភាព។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ សង្គមពន្ធុវិទ្យាមនុស្សអឺរ៉ុប (ESHG) និងសង្គមបន្តពូជនិងអំប្រ៊ីយ៉ុងវិទ្យាមនុស្សអឺរ៉ុប (ESHRE) បានសហការគ្នាចងក្រងជាឯកសារដើម្បីធ្វើការវិភាគស៊ីជម្រៅលើទិដ្ឋភាពសំខាន់ៗ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញថា ការជំទាស់ផ្នែកសីលធម៌ដាច់ខាតចំពោះការកែសម្រួលហ្សែនកោសិកាបន្តពូជមនុស្ស (Germline gene editing) មិនមានភាពរឹងមាំនោះទេ ប៉ុន្តែក្តីបារម្ភអំពីសុវត្ថិភាពនិងហានិភ័យទាមទារឱ្យមានការស្រាវជ្រាវមុនគ្លីនិកយ៉ាងហ្មត់ចត់។ ការអនុវត្តន៍ក្នុងការព្យាបាលបច្ចុប្បន្នគឺមិនទាន់អាចធ្វើទៅបាននៅឡើយទេដោយសារបញ្ហាបច្ចេកទេស និងបម្រាមផ្លូវច្បាប់។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ភាពចាំបាច់នៃការស្រាវជ្រាវជាមូលដ្ឋាន និងមុនគ្លីនិក (Necessity of Basic and Pre-clinical Research) | ការស្រាវជ្រាវលើអំប្រ៊ីយ៉ុងគឺចាំបាច់ដើម្បីវាយតម្លៃសុវត្ថិភាព និងប្រសិទ្ធភាពនៃវិធីសាស្ត្រ CRISPR/Cas9 មុននឹងអនុវត្តលើមនុស្ស។ ការស្រាវជ្រាវនេះជួយស្វែងយល់ពីជីវវិទ្យានៃការអភិវឌ្ឍអំប្រ៊ីយ៉ុង និងកាត់បន្ថយហានិភ័យសម្រាប់កុមារដែលនឹងកើតមក។ | មាត្រាទី១៨ នៃអនុសញ្ញាអូវីដូ (Oviedo Convention) ហាមឃាត់ការបង្កើតអំប្រ៊ីយ៉ុងសម្រាប់តែការស្រាវជ្រាវ ប៉ុន្តែប្រទេសមួយចំនួនដូចជា ចក្រភពអង់គ្លេស និងស៊ុយអែត អនុញ្ញាតឱ្យមានការស្រាវជ្រាវក្រោមលក្ខខណ្ឌតឹងរ៉ឹងរហូតដល់១៤ថ្ងៃ។ |
| ហានិភ័យសុខភាពនិងផលប៉ះពាល់ក្រៅគោលដៅ (Health risks and off-target effects) | បច្ចេកវិទ្យាកែសម្រួលហ្សែនបច្ចុប្បន្ននៅតែប្រឈមនឹងបញ្ហាបច្ចេកទេស ដូចជាការកាត់ខុសគោលដៅ (off-target mutations) និងបាតុភូតពហុកោសិកា (mosaicism) ដែលកោសិកាក្នុងអំប្រ៊ីយ៉ុងតែមួយមានហ្សែនខុសៗគ្នា។ | ការសិក្សានៅប្រទេសចិន (Liang et al., 2015) លើអំប្រ៊ីយ៉ុងមនុស្ស 3PN ចំនួន ៨៦ បង្ហាញថាមានតែអំប្រ៊ីយ៉ុងចំនួន ៤ ប៉ុណ្ណោះ (៤.៧%) ដែលមានសម្ភារៈហ្សែនត្រូវបានជួសជុលត្រឹមត្រូវ ហើយភាគច្រើនមានបញ្ហា mosaicism។ |
| ការទាត់ចោលការជំទាស់ផ្នែកសីលធម៌ដាច់ខាត (Rejection of deontological objections) | អំណះអំណាងដែលថាការកែសម្រួលហ្សែនគឺ 'ប្រឆាំងនឹងធម្មជាតិ' ឬ 'ប៉ះពាល់ដល់សេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស' ត្រូវបានអ្នកជំនាញចាត់ទុកថាមិនសមហេតុផលនិងមិនគួរឱ្យជឿជាក់នោះទេ ប្រសិនបើបច្ចេកវិទ្យានេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីទប់ស្កាត់ជំងឺតពូជធ្ងន់ធ្ងរ។ | របាយការណ៍សង្កត់ធ្ងន់ថា ការកែសម្រួលហ្សែនដើម្បីចៀសវាងជំងឺតពូជ (Mendelian disorders) គឺស្របតាមគោលដៅនៃការថែទាំសុខភាពទូទៅក្នុងការជួយសង្គ្រោះជីវិត។ |
របាយការណ៍នេះបានផ្តល់នូវអនុសាសន៍សំខាន់ៗដើម្បីធានាថាការច្នៃប្រឌិតនិងការស្រាវជ្រាវបច្ចេកវិទ្យាកែសម្រួលហ្សែនប្រព្រឹត្តទៅប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវខ្ពស់។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល និងអ្នកតាក់តែងច្បាប់ (Government and Legislators) | រៀបចំនិងធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ទាក់ទងនឹងបច្ចេកវិទ្យាបន្តពូជ និងការកែសម្រួលហ្សែន ដោយធានាថាមានការហាមឃាត់ការអនុវត្តតាមគ្លីនិកបច្ចុប្បន្ន ប៉ុន្តែបើកចំហសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវជាមូលដ្ឋានដែលមានការគ្រប់គ្រងតឹងរ៉ឹង។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ និងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ (Research Institutions and Scientists) | ផ្តោតលើការធ្វើការស្រាវជ្រាវជាមូលដ្ឋាននិងមុនគ្លីនិកយ៉ាងតឹងរ៉ឹងដើម្បីតាមដាន និងកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃផលប៉ះពាល់ក្រៅគោលដៅ (off-target effects) មុននឹងគិតគូរពីការសាកល្បងព្យាបាលលើមនុស្សពិតប្រាកដ។ | ខ្ពស់ (High) |
| សង្គមស៊ីវិល និងអ្នកជំនាញសុខាភិបាល (Civil Society and Health Professionals) | ចូលរួមយ៉ាងសកម្មនៅក្នុងការពិភាក្សាសាធារណៈស្តីពីក្រមសីលធម៌ អត្ថប្រយោជន៍ និងហានិភ័យនៃការកែសម្រួលហ្សែន ដើម្បីបង្កើតការយល់ដឹងទូលំទូលាយ និងស្វែងរកការឯកភាពក្នុងសង្គម។ | មធ្យម (Medium) |
ទោះបីជាប្រទេសកម្ពុជាមិនទាន់មានមន្ទីរពិសោធន៍កែសម្រួលហ្សែនកម្រិតខ្ពស់ក៏ដោយ ក៏វិស័យបច្ចេកវិទ្យាបន្តពូជជំនួយ (ART/IVF) កំពុងរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយជាមុន ដើម្បីទប់ស្កាត់ទេសចរណ៍វេជ្ជសាស្ត្រខុសច្បាប់ និងធានាសុវត្ថិភាពផ្នែកជីវសីលធម៌។
កម្ពុជាត្រូវតែចាប់ផ្តើមរៀបចំក្របខ័ណ្ឌគតិយុត្ត និងស្ថាប័នត្រួតពិនិត្យជីវសីលធម៌ចាប់ពីពេលនេះតទៅ ដើម្បីត្រៀមខ្លួនគ្រប់គ្រងនិងទប់ទល់នឹងការមកដល់នៃបច្ចេកវិទ្យាហ្សែនទំនើបៗ ធានាបាននូវសុវត្ថិភាពនិងក្រមសីលធម៌ក្នុងវិស័យសុខាភិបាល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Germline gene editing (GLGE) | ការកែសម្រួលហ្សែននៅក្នុងកោសិកាបន្តពូជ (ដូចជាមេជីវិតឈ្មោល មេជីវិតញី ឬអំប្រ៊ីយ៉ុង) ដែលការផ្លាស់ប្តូរទាំងនេះនឹងត្រូវផ្ទេរទៅកាន់កូនចៅជំនាន់ក្រោយៗទៀត។ វានាំឱ្យមានក្តីបារម្ភផ្នែកក្រមសីលធម៌និងច្បាប់យ៉ាងខ្លាំងចំពោះការស្រាវជ្រាវ ដោយសារវាជះឥទ្ធិពលដល់អនាគតមនុស្សជាតិទាំងមូល។ | ប្រៀបដូចជាការកែតម្រូវកំហុសអក្ខរាវិរុទ្ធនៅក្នុងសៀវភៅមេ ដែលរាល់សៀវភៅចម្លងថ្មីៗបោះពុម្ពក្រោយៗទាំងអស់នឹងត្រូវបានកែតម្រូវដូចគ្នារហូត។ |
| CRISPR/Cas9 | បច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពនិងងាយស្រួលក្នុងការកាត់ និងកែសម្រួល DNA ជាក់លាក់ណាមួយនៅក្នុងហ្សែន។ នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវនេះ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីសិក្សាពីការកាត់បន្ថយជំងឺតពូជ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននៅមានបញ្ហាសុវត្ថិភាពមួយចំនួនដូចជាការកាត់ខុសគោលដៅនៅឡើយ។ | ប្រៀបដូចជាកន្ត្រៃឆ្លាតវៃដែលអាចស្វែងរកឃើញនិងកាត់ចោលផ្នែកដែលមានបញ្ហានៅក្នុងខ្សែហ្សែន រួចជំនួសមកវិញនូវផ្នែកដែលត្រឹមត្រូវ។ |
| Off-target effects | ផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដែលកើតឡើងនៅពេលបច្ចេកវិទ្យាកែសម្រួលហ្សែន (ដូចជា CRISPR) ទៅកាត់ឬកែប្រែផ្នែកផ្សេងនៃ DNA ដែលមិនមែនជាគោលដៅ បង្កឱ្យមានការប្រែប្រួលហ្សែនដែលមិនបានព្រាងទុក ដែលអាចបង្កជាជំងឺផ្សេងៗដល់កុមារនៅថ្ងៃអនាគត។ | ប្រៀបដូចជាគ្រូពេទ្យវះកាត់ដែលចង់កាត់ដុំសាច់មហារីក ប៉ុន្តែច្រឡំដៃទៅកាត់ប៉ះសរសៃឈាមល្អដែលនៅក្បែរនោះ។ |
| Somatic gene editing | ការកែសម្រួលហ្សែននៅលើកោសិការាងកាយទូទៅ (មិនមែនកោសិកាបន្តពូជ) ដើម្បីព្យាបាលជំងឺសម្រាប់តែបុគ្គលម្នាក់នោះ ដោយមិនមានការផ្ទេរហ្សែនដែលបានកែទៅឱ្យកូនចៅជំនាន់ក្រោយឡើយ។ បច្ចុប្បន្ន វាមានការទទួលស្គាល់ច្រើនជាងផ្នែកក្រមសីលធម៌។ | ប្រៀបដូចជាការជួសជុលរថយន្តរបស់អ្នកឱ្យដំណើរការល្អឡើងវិញ ប៉ុន្តែវាមិនធ្វើឱ្យរថយន្តកូនរបស់អ្នកល្អតាមនោះទេ។ |
| Deontological objections | ការជំទាស់ដោយផ្អែកលើគោលការណ៍សីលធម៌ដាច់ខាត ដោយចាត់ទុកថាទង្វើណាមួយគឺខុស ដោយមិនខ្វល់ពីលទ្ធផល។ ក្នុងបរិបទនេះ គឺការយល់ឃើញថាការកែហ្សែនមនុស្សជារឿង 'ប្រឆាំងនឹងធម្មជាតិ' ឬ 'បំពានសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស'។ | ប្រៀបដូចជាច្បាប់ហាមដាច់ខាតមិនឱ្យកុហក ទោះបីជាការកុហកនោះអាចជួយសង្គ្រោះជីវិតមនុស្សក៏ដោយ។ |
| Consequentialist objections | ការជំទាស់ដោយផ្អែកលើផលវិបាក ឬលទ្ធផលអវិជ្ជមានដែលអាចកើតមាន។ ក្នុងករណីនេះ គឺការព្រួយបារម្ភអំពីហានិភ័យសុខភាពចំពោះកុមារដែលកើតមក និងជំនាន់ក្រោយៗទៀត ប្រសិនបើបច្ចេកទេសកែហ្សែនមិនមានសុវត្ថិភាពគ្រប់គ្រាន់។ | ប្រៀបដូចជាការមិនយល់ព្រមឱ្យសាងសង់រោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរ ដោយសារបារម្ភពីគ្រោះថ្នាក់នៃការផ្ទុះ និងសំណល់វិទ្យុសកម្មទៅថ្ងៃមុខ។ |
| Pleiotropy | បាតុភូតដែលហ្សែនតែមួយមានឥទ្ធិពលលើលក្ខណៈរូបរាង ឬជំងឺច្រើនជាងមួយ។ ការកែសម្រួលហ្សែនដើម្បីបំបាត់ជំងឺមួយ (antagonistic pleiotropy) អាចបង្កើនហានិភ័យក្នុងការកើតជំងឺមួយផ្សេងទៀត ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាឱ្យបានច្បាស់លាស់។ | ប្រៀបដូចជាការផឹកថ្នាំពេទ្យដើម្បីបំបាត់ការឈឺក្បាល ប៉ុន្តែវាបែរជាធ្វើឱ្យឈឺក្រពះជាផលរំខាន។ |
| Pre-implantation genetic diagnosis (PGD) | ការធ្វើតេស្តរកមើលភាពមិនប្រក្រតីនៃហ្សែនរបស់អំប្រ៊ីយ៉ុងដែលបានបង្កកំណើតនៅក្រៅស្បូន (IVF) មុននឹងបញ្ចូលទៅក្នុងស្បូនម្តាយ ដើម្បីធានាថាកូនដែលកើតមកគ្មានជំងឺតពូជធ្ងន់ធ្ងរ។ ក្នុងករណីខ្លះ វាគឺជាជម្រើសជំនួសឱ្យការកែសម្រួលហ្សែនកោសិកាបន្តពូជ។ | ប្រៀបដូចជាការត្រួតពិនិត្យគុណភាពគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ មុននឹងយកវាទៅដាំនៅក្នុងចម្ការ ដើម្បីធានាថាវាដុះមកលូតលាស់ល្អ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
