បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះលើកឡើងពីវឌ្ឍនភាពបច្ចេកវិទ្យា និងទស្សនាទានយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅក្នុងផ្នែកហ្សែនទិកសាស្ត្រ (Genomics) និងការកែសម្រួលហ្សែន (Genome editing) ព្រមទាំងបញ្ហាប្រឈមផ្នែកសីលធម៌ ច្បាប់ និងបទប្បញ្ញត្តិដែលការច្នៃប្រឌិតទាំងនេះនាំមកជូនសង្គម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ឯកសារនេះផ្តល់នូវការពិនិត្យឡើងវិញយ៉ាងទូលំទូលាយអំពីឯកសារស្រាវជ្រាវថ្មីៗ និងព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗនៅក្នុងផ្នែកហ្សែនទិកសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យាវិភាគលំដាប់ហ្សែន និងឧបករណ៍កែសម្រួលហ្សែន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Zinc Finger Nucleases (ZFNs) ការកាត់ផ្តាច់ DNA ដោយប្រើ ZFNs |
ជាបច្ចេកវិទ្យាជំនាន់ដំបូងដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយជោគជ័យ និងមានការទទួលស្គាល់ពីរដ្ឋបាលអាហារ និងកសិកម្មអាមេរិក (USDA) សម្រាប់ដំណាំខ្លះ។ | មានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការរចនា និងមិនសូវមានភាពបត់បែនខ្ពស់បើធៀបនឹងបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ។ | បង្កើតពូជពោតដែលកាត់បន្ថយសារធាតុ Phytate ដោយជោគជ័យ។ |
| TALENs ការកាត់ផ្តាច់ DNA ដោយប្រើ TALENs |
អាចធ្វើការកែសម្រួលហ្សែននៅច្រើនទីតាំង (Alleles) ក្នុងពេលតែមួយបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ទំហំម៉ូលេគុលធំ និងមានរចនាសម្ព័ន្ធដដែលៗ ដែលធ្វើឱ្យមានការលំបាកក្នុងការបញ្ចូលទៅក្នុងកោសិកាគោលដៅ។ | បង្កើតពូជស្រូវសាលីដែលធន់នឹងជំងឺផ្សិត និងបង្កើតជ្រូកដែលមានសាច់ដុំធំ (Supermuscled pigs)។ |
| CRISPR/Cas9 ការកែសម្រួលហ្សែនដោយប្រព័ន្ធ CRISPR/Cas9 |
មានភាពងាយស្រួល បត់បែនខ្ពស់ សុក្រឹតភាព និងអាចកំណត់គោលដៅហ្សែនបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ដោយប្រើ RNA នាំផ្លូវ។ | អាចប្រឈមនឹងបញ្ហាកាត់ខុសគោលដៅ (Off-target effects) ដែលធ្វើឱ្យមានការបំប្លែងហ្សែនមិនបានព្រាងទុក។ | ចំនួនអត្ថបទស្រាវជ្រាវកើនដល់ ៣៩,៦០០ ក្នុងឆ្នាំ២០១៦ ហើយបានបង្កើតផ្សិតមិនឡើងពណ៌ត្នោត និងផ្លាស់ប្តូរហ្សែនអំប្រ៊ីយ៉ុងមនុស្ស។ |
| CRISPR/Cpf1 ការកែសម្រួលហ្សែនដោយប្រព័ន្ធ CRISPR/Cpf1 |
ត្រូវការ RNA នាំផ្លូវតែមួយ បង្កើតមុខកាត់ប្រភេទ Sticky ends និងមានភាពជាក់លាក់ខ្ពស់ជាង Cas9 ក្នុងការចាប់ទីតាំង។ | ជាបច្ចេកវិទ្យាថ្មីដែលមិនទាន់មានការសាកល្បង និងស្រាវជ្រាវទូលំទូលាយដូច Cas9 នៅឡើយ។ | ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាគូប្រជែងដ៏ធំបំផុតរបស់ឧបករណ៍ CRISPR/Cas9 នាពេលអនាគត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះបង្ហាញពីការធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងនូវតម្លៃនៃការវិភាគលំដាប់ហ្សែន (ពី ២.៧ ពាន់លានដុល្លារ មកត្រឹម ១០០០ ដុល្លារ) ប៉ុន្តែទាមទារការវិនិយោគខ្ពស់លើឧបករណ៍វិភាគ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទិន្នន័យជីវព័ត៌មានវិទ្យា។
ទិន្នន័យ និងគម្រោងធំៗដែលលើកឡើងក្នុងឯកសារ (ដូចជា 100,000 Genomes Project និង Consumer Genomics mapping) ភាគច្រើនផ្តោតលើប្រជាជននៅសហរដ្ឋអាមេរិក អឺរ៉ុប និងចិន។ នេះមានន័យថា ភាពចម្រុះនៃហ្សែនរបស់ប្រជាជនអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ពិសេសប្រជាជនកម្ពុជា មិនទាន់ត្រូវបានតំណាងពេញលេញនៅក្នុងមូលដ្ឋានទិន្នន័យហ្សែនយោងនៅឡើយ ដែលអាចធ្វើឱ្យការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ ឬការព្យាបាលមិនមានប្រសិទ្ធភាព១០០% សម្រាប់បរិបទស្រុកយើង។
បច្ចេកវិទ្យាហ្សែនសាស្ត្រ និងការកែសម្រួលហ្សែនមានសក្តានុពលដ៏ធំធេងក្នុងការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្ម និងការថែទាំសុខភាពសាធារណៈនៅកម្ពុជា។
ទោះជាយ៉ាងណា កម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវរៀបចំក្របខ័ណ្ឌច្បាប់គ្រប់គ្រង (ដូចជាបទប្បញ្ញត្តិស្តីពី GMOs និងជីវសុវត្ថិភាព) និងកសាងសមត្ថភាពអ្នកស្រាវជ្រាវក្នុងស្រុកជាមុនសិន ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីបច្ចេកវិទ្យាទាំងនេះ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| CRISPR/Cas9 | វាជាប្រព័ន្ធកែសម្រួលហ្សែនដ៏មានឥទ្ធិពលដែលប្រើប្រាស់ម៉ូលេគុល RNA ដើម្បីនាំផ្លូវអង់ស៊ីម Cas9 ទៅកាន់ទីតាំង DNA គោលដៅ ដើម្បីធ្វើការកាត់ផ្តាច់ លុបចេញ ឬជំនួសកូដហ្សែនថ្មីដោយភាពសុក្រឹតខ្ពស់។ | វាដំណើរការដូចជាមុខងារ 'ស្វែងរកនិងជំនួស' (Find and Replace) នៅក្នុងកម្មវិធី Microsoft Word ដែលអនុញ្ញាតឱ្យយើងរកអក្សរខុស ហើយកែវាឱ្យត្រូវវិញបានយ៉ាងរហ័ស។ |
| Next Generation Sequencing (NGS) | វាជាបច្ចេកវិទ្យាវិភាគលំដាប់ហ្សែនកម្រិតខ្ពស់ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាចអាន និងផ្តិតយកកូដ DNA រាប់លានខ្សែក្នុងពេលតែមួយ ដែលធ្វើឱ្យការវិភាគមានល្បឿនលឿន និងចំណាយតិចជាងមុន។ | វាប្រៀបដូចជាការថតចម្លងសៀវភៅរាប់ពាន់ក្បាលក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើម៉ាស៊ីនព្រីនខ្នាតធំ ជាជាងការអង្គុយចម្លងដោយដៃម្តងមួយទំព័រៗ។ |
| Off-target effects | នេះគឺជាផលវិបាក ឬកំហុសឆ្គងនៃការកែសម្រួលហ្សែន ដែលប្រព័ន្ធកាត់ (ដូចជា Cas9) បានទៅកាត់ផ្តាច់ DNA នៅទីតាំងផ្សេងដែលមិនមែនជាគោលដៅ ដែលអាចបង្កឱ្យមានការបំប្លែងហ្សែនដែលគេមិនចង់បាន។ | វាដូចជាការផ្ញើកញ្ចប់អីវ៉ាន់ទៅខុសអាសយដ្ឋាន ដោយសារតែឈ្មោះផ្លូវស្រដៀងគ្នាពេក ដែលធ្វើឱ្យរំខានដល់ផ្ទះអ្នកដទៃ។ |
| Gene drive | វាជាយន្តការហ្សែនសាស្ត្រដែលជំរុញឱ្យហ្សែនដែលត្រូវបានកែសម្រួលរួច អាចផ្ទេរទៅកាន់កូនចៅជំនាន់ក្រោយក្នុងអត្រាដ៏ខ្ពស់ខុសពីច្បាប់ធម្មជាតិ ដែលបច្ចេកទេសនេះអាចផ្លាស់ប្តូរហ្សែនរបស់សត្វមួយហ្វូងធំបានយ៉ាងលឿន (ឧទាហរណ៍៖ ការធ្វើឱ្យមូសលែងអាចចម្លងជំងឺគ្រុនចាញ់)។ | វាដូចជាយុទ្ធនាការចែកខិត្តប័ណ្ណតៗគ្នា ដោយតម្រូវឱ្យអ្នកទទួលម្នាក់ៗត្រូវតែចែកបន្តទៅមនុស្ស១០នាក់ផ្សេងទៀត ដែលធ្វើឱ្យព័ត៌មានរីកសាយភាយពេញសហគមន៍យ៉ាងរហ័ស។ |
| Mitochondrial replacement therapy | វាជានីតិវិធីវេជ្ជសាស្ត្រក្នុងការប្តូរម៉ៃតូកុងឌ្រី (កន្លែងផលិតថាមពលរបស់កោសិកា) ដែលមានជំងឺពីម្តាយ ជំនួសដោយម៉ៃតូកុងឌ្រីដែលមានសុខភាពល្អពីស្ត្រីបរិច្ចាគ ដើម្បីការពារកុំឱ្យទារកកើតមកមានជំងឺតពូជ (បង្កើតបានជាទារកដែលមានហ្សែនពីមនុស្ស៣នាក់)។ | វាប្រៀបដូចជាការដកថ្មទូរស័ព្ទដែលខូចចេញ ហើយដាក់ថ្មថ្មីចូល ដើម្បីឱ្យទូរស័ព្ទនោះអាចដំណើរការបានល្អឡើងវិញ ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់ទិន្នន័យ (ស៊ីម និងមេម៉ូរី) ខាងក្នុង។ |
| Bioinformatics | វាគឺជាការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងវិទ្យាសាស្ត្រកុំព្យូទ័រ គណិតវិទ្យា និងជីវសាស្ត្រ ដើម្បីបង្កើតកម្មវិធីសម្រាប់ប្រមូល ទុកដាក់ វិភាគ និងបកស្រាយទិន្នន័យលំដាប់ហ្សែនដ៏ធំសន្ធឹកសន្ធាប់ដែលទទួលបានពីម៉ាស៊ីន NGS។ | វាដូចជាការប្រើប្រាស់កម្មវិធីតារាង Excel ដ៏ឆ្លាតវៃ ដើម្បីបូកសរុប និងស្វែងរកចំណុចសំខាន់ៗចេញពីទិន្នន័យលក់ទំនិញរាប់លានមុខរបស់ផ្សារទំនើបមួយយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ |
| Protospacer adjacent motif (PAM) | វាគឺជាលំដាប់កូដ DNA ខ្លីមួយដែលស្ថិតនៅជាប់នឹងទីតាំងគោលដៅ ដែលអង់ស៊ីម Cas9 ត្រូវការជាចាំបាច់ដើម្បីអាចស្គាល់ និងចាប់ផ្តើមធ្វើការកាត់ផ្តាច់ DNA នៅទីតាំងនោះបាន។ | វាប្រៀបដូចជាកូដសម្ងាត់ (Password) ឬសោរចាក់ទ្វារ ដែលអ្នកត្រូវតែមាន និងវាយបញ្ចូលជាមុនសិន ទើបអាចបើកទ្វារចូលទៅកែប្រែឯកសារនៅក្នុងបន្ទប់នោះបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
