បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្នើសុំការសិក្សាស៊ីជម្រៅអំពីស្នាដៃសិល្បៈរបស់ Michelangelo ដោយដោះស្រាយបញ្ហាខ្វះខាតនៃការស្រាវជ្រាវជាប្រព័ន្ធអំពី 'ភាពខាងក្នុង' (Interiority) ដែលជាកត្តាជំរុញគំនិតច្នៃប្រឌិត និងជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ការរចនាទម្រង់ និងលំហទស្សនីយភាពរបស់គាត់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគទម្រង់សិល្បៈរួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយការអានឯកសារប្រភពដើម និងការវាយតម្លៃបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Interiority & The Visual World (Formal Analysis) ការវិភាគភាពខាងក្នុង និងពិភពទស្សនីយភាព (Visual World) |
ផ្តោតលើទម្រង់សិល្បៈពិតប្រាកដ បង្ហាញពីចលនា និងជម្រៅនៃលំហអរូបី ដែលកើតចេញពីគំនិតខាងក្នុងរបស់សិល្បករជាជាងការចម្លងតាមធម្មជាតិ។ | ទាមទារការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីទស្សនវិជ្ជាអរូបី (ដូចជា Neoplatonism) និងការយល់ដឹងលម្អិតអំពីកាយវិភាគសាស្ត្រក្នុងការស្ថាបនារូបចម្លាក់។ | ជួយបកស្រាយយ៉ាងច្បាស់ពីភាពស្មុគស្មាញ អត្ថន័យទស្សនវិជ្ជា និងភាពអស្ចារ្យនៃផ្ទាំងគំនូរនៅវិហារ Sistine Chapel របស់ Michelangelo។ |
| Linear Perspective & The Visual Field គំនូរតាមទស្សនវិស័យបន្ទាត់ត្រង់ និងដែនទស្សនីយភាព (Visual Field) |
ផ្តល់នូវភាពត្រឹមត្រូវតាមក្បួនខ្នាតគណិតវិទ្យា ចំណុចប្រសព្វនៃខ្សែបន្ទាត់ និងភាពប្រាកដនិយមខ្ពស់នៃទីធ្លា។ | ទាមទារការវាស់វែងតឹងរ៉ឹងដែលអាចកម្រិតសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិខាងផ្លូវអារម្មណ៍ និងការបង្ហាញអត្ថន័យផ្នែកខាងវិញ្ញាណ។ | ត្រូវបានកោតសរសើរនិងចាត់ទុកជាកម្រិតកំពូលដោយ Leonardo da Vinci ប៉ុន្តែត្រូវបាន Michelangelo បដិសេធចោលដើម្បីបើកផ្លូវដល់ការមើលឃើញតាមបែបស្រមើស្រមៃ (Visionary Content)។ |
| Connoisseurship & Facture Analysis ការវាយតម្លៃអត្តសញ្ញាណស្នាដៃតាមរយៈដំណើរការផលិត |
ផ្តល់ភាពសុក្រឹតខ្ពស់ក្នុងការកំណត់ថាតើស្នាដៃនោះពិតជារបស់សិល្បករដើមឬយ៉ាងណា តាមរយៈការវិភាគលើទម្លាប់និងបច្ចេកទេសរចនាពីខាងក្នុង (Inside-out)។ | ត្រូវការបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ក្នុងការផលិតសិល្បៈ និងការសង្កេតយ៉ាងល្អិតល្អន់ទៅលើស្នាដៃមិនទាន់បញ្ចប់ និងគំនូរព្រាង។ | បានច្រានចោលការផ្តល់កិត្តិយសខុស (False attribution) លើរូបចម្លាក់ Crucifix នៅវិហារ S. Spirito ថាជារបស់ Michelangelo។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈកម្រិតខ្ពស់នេះ ទាមទារឱ្យមានការចូលទៅកាន់ទីតាំងផ្ទាល់ និងការអានឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ីជម្រៅ។
ការសិក្សានេះផ្តោតទាំងស្រុងទៅលើសិល្បៈលោកខាងលិចនាសម័យ Renaissance (សតវត្សទី១៥ និង១៦) ជាពិសេសស្នាដៃរបស់ Michelangelo នៅប្រទេសអ៊ីតាលី។ ទោះបីជាបរិបទសាសនា និងវប្បធម៌នេះស្ថិតនៅឆ្ងាយពីកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រនៃការវិភាគរចនាបថ និងការស្វែងរកអត្ថន័យទស្សនវិជ្ជាដែលលាក់កំបាំងក្នុងសិល្បៈ គឺជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវដ៏មានតម្លៃដែលអាចយកមកអនុវត្តជាមួយសិល្បៈបុរាណកម្ពុជាបានយ៉ាងល្អ។
វិធីសាស្ត្រនៃការវិភាគស៊ីជម្រៅនេះ គឺមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់អ្នកសិក្សា និងអ្នកស្រាវជ្រាវផ្នែកសិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការយល់ដឹងពីរបៀបដែលសិល្បករផ្សារភ្ជាប់ជំនឿសាសនា និងទស្សនវិជ្ជាទៅក្នុងទម្រង់សិល្បៈ (Formal analysis) នឹងជួយលើកកម្ពស់គុណភាពនៃការស្រាវជ្រាវ និងការបកស្រាយសិល្បៈវប្បធម៌ខ្មែរឱ្យកាន់តែមានភាពស៊ីជម្រៅកម្រិតអន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Interiority | គំនិតដែលផ្តោតទៅលើលក្ខណៈខាងក្នុង ឬសភាវៈខាងក្នុងនៃវត្ថុ ឬមនុស្ស។ នៅក្នុងសិល្បៈរបស់ Michelangelo វាសំដៅលើការយកចិត្តទុកដាក់ទៅលើរចនាសម្ព័ន្ធខាងក្នុង (ដូចជាកាយវិភាគសាស្ត្រ) និងព្រលឹងវិញ្ញាណ ជាជាងត្រឹមតែការតុបតែងសំបកខាងក្រៅ។ | ដូចជាការសាងសង់ផ្ទះដោយផ្តោតសំខាន់លើគ្រឹះនិងសសររឹងមាំខាងក្នុង ជាជាងការលាបពណ៌ឱ្យតែល្អមើលខាងក្រៅ។ |
| Neoplatonism | ចរន្តទស្សនវិជ្ជាមួយដែលជឿថា ចំណេះដឹង និងទម្រង់ដ៏ល្អឥតខ្ចោះទាំងអស់មានពីកំណើតនៅក្នុងចិត្តមនុស្សតាំងពីដើមមក។ គំនិតនេះបានជំរុញឱ្យ Michelangelo ជឿថារូបចម្លាក់ដ៏ល្អឯកមានលាក់ខ្លួនរួចជាស្រេចនៅក្នុងផ្ទាំងថ្មម៉ាបដោយរង់ចាំតែការកេះចេញ។ | ដូចជាជំនឿដែលថា គ្រាប់ពូជតូចមួយមានលាក់ទម្រង់ដើមឈើទាំងមូលរួចជាស្រេច រង់ចាំតែពេលដុះចេញមក។ |
| Visual World | ទ្រឹស្តីចិត្តសាស្ត្រពន្យល់ពីរបៀបដែលភ្នែកមនុស្សមើលឃើញបរិយាកាសជុំវិញដោយមានចលនា និងការចូលរួមផ្ទាល់ ជាជាងការឈរមើលពីចម្ងាយ។ ក្នុងសិល្បៈ វាលុបបំបាត់ក្បួនខ្នាតគណិតវិទ្យាត្រង់ៗ ហើយបង្កើតលំហដែលមានលក្ខណៈរស់រវើកនិងស្រមើស្រមៃ។ | ដូចជាការដើរផ្ទាល់នៅកណ្តាលផ្សារដែលអ្នកមានអារម្មណ៍ដឹងពីមនុស្សនិងវត្ថុជុំវិញខ្លួន ផ្ទុយពីការឈរមើលរូបថតផ្សារនោះពីចម្ងាយ។ |
| Visual Field | របៀបនៃការមើលឃើញដែលភ្នែកនៅស្ងៀមមួយកន្លែង ហើយសម្លឹងមើលទៅប្លង់ខាងមុខ។ វាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃគំនូរតាមទស្សនវិស័យបន្ទាត់ត្រង់ (Linear perspective) ដែលបង្កើតជារូបភាពប្រៀបដូចជាការសម្លឹងមើលកាត់ផ្ទាំងកញ្ចក់។ | ដូចជាការអង្គុយស្ងៀមមើលផ្ទាំងគំនូរ ឬអេក្រង់ទូរទស្សន៍ដែលមានស៊ុមព័ទ្ធជុំវិញ។ |
| Centripetal | ទម្រង់នៃការរៀបចំចលនាក្នុងសិល្បៈ ដែលកម្លាំង ឬទិសដៅនៃតួអង្គត្រូវបានទាញប្រមូលផ្តុំចូលទៅកាន់ចំណុចកណ្តាលនៃរូបភាព ឬរូបចម្លាក់ ដែលបង្កើតបានជាអារម្មណ៍តឹងតែង ស្អិតរមួត និងរក្សាទម្រង់ដើមនៃផ្ទាំងថ្ម។ | ដូចជាចលនានៃខ្យល់កួច ដែលទាញស្រូបយកអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងចូលទៅក្នុងផ្ចិតកណ្តាលរបស់វា។ |
| Linear perspective | បច្ចេកទេសគំនូរដែលប្រើប្រាស់ក្បួនគណិតវិទ្យា និងបន្ទាត់ត្រង់ ដើម្បីបង្កើតការបំភាន់ភ្នែកថារូបភាពមានជម្រៅ និងទំហំសមាមាត្រពិតប្រាកដ (វត្ថុនៅឆ្ងាយមើលទៅតូច) លើប្លង់រាបស្មើ ២ វិមាត្រ។ | ដូចជាការគូរផ្លូវរថភ្លើងដែលមើលទៅរួមតូចទៅៗ រហូតដល់ជួបគ្នានៅចំណុចតែមួយនៅចុងភ្នែក។ |
| Connoisseurship | ជំនាញក្នុងការវាយតម្លៃ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណស្នាដៃសិល្បៈ (ថាតើនរណាជាអ្នកបង្កើតពិតប្រាកដ ឬសិល្បៈនៅសម័យណា) តាមរយៈការសង្កេតយ៉ាងល្អិតល្អន់ទៅលើរចនាបថ និងបច្ចេកទេសលម្អិតរបស់សិល្បករនីមួយៗ។ | ដូចជាអ្នកជំនាញភ្លក់ស្រា ដែលអាចដឹងពីប្រភព និងឆ្នាំផលិតរបស់ស្រា គ្រាន់តែតាមរយៈការភ្លក់រសជាតិ និងហិតក្លិន។ |
| Facture | ដំណើរការ និងបច្ចេកទេសជាក់ស្តែងដែលសិល្បករប្រើប្រាស់ដើម្បីបង្កើតស្នាដៃ (ដូចជាស្នាមជក់ ឬរបៀបសាប់កូនសិលាលើថ្ម) ដែលបង្ហាញពីទម្លាប់ និងចំណូលចិត្តផ្ទាល់ខ្លួននៅក្នុងការផលិតសិល្បៈ។ | ដូចជាស្នាមម្រាមដៃ ឬរបៀបសរសេរអក្សរផ្ទាល់ខ្លួនរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដែលអ្នកផ្សេងមិនអាចលួចចម្លងឱ្យដូចបេះបិទបាន។ |
| Paragone | ពាក្យអ៊ីតាលីដែលសំដៅទៅលើការជជែកវែកញែកយ៉ាងក្តៅគគុកនៅសម័យសតវត្សទី១៦ ថាតើសិល្បៈមួយណា (ជាពិសេសរវាងគំនូរ និងចម្លាក់) ដែលមានតម្លៃ ភាពអស្ចារ្យ និងឧត្តមភាពខ្ពស់ជាងគេ។ | ដូចជាការជជែកគ្នាថាតើការអានសៀវភៅ ឬការមើលភាពយន្ត មួយណាផ្តល់បទពិសោធន៍រឿងរ៉ាវបានល្អជាង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
