បញ្ហា (The Problem)៖ ការខូចគុណភាពអាហារដោយសារការបំពុលពីបាក់តេរីក្នុងបរិស្ថានគឺជាបញ្ហាចម្បងដែលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពមនុស្ស ដែលទាមទារឱ្យមានការស្វែងរកសមាសធាតុប្រឆាំងបាក់តេរីពីប្រភពធម្មជាតិដើម្បីជំនួសសារធាតុគីមីរក្សាទុកអាហារ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការបំបែក និងវិភាគលក្ខណៈសារធាតុប្រឆាំងបាក់តេរី (BLIS) ពីបាក់តេរីដែលរកឃើញក្នុងផលិតផលទឹកដោះគោដែលមានជាតិមេ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| BLIS alone (Bacteriocin-like inhibitory substance) ការប្រើប្រាស់សារធាតុ BLIS តែឯង |
មានភាពធន់នឹងកម្តៅ (រហូតដល់ ៨០ អង្សាសេ) និងកម្រិត pH ចន្លោះពី ៣ ដល់ ១០ ព្រមទាំងអាចទប់ស្កាត់អតិសុខុមប្រាណបានទូលំទូលាយ។ | ត្រូវការពេលយូរក្នុងការចម្រាញ់ និងមានសកម្មភាពទប់ស្កាត់បាក់តេរីទាបជាងបន្តិចបើប្រៀបធៀបទៅនឹងការប្រើប្រាស់រួមគ្នាជាមួយសារធាតុផ្សេង។ | កាត់បន្ថយកោសិការស់រានមានជីវិតរបស់ Listeria monocytogenes ចំនួន ៣.២ log units ក្រោយរយៈពេល ២ ម៉ោង និងបង្ហាញតំបន់ហាមឃាត់ (Inhibition zone) ទំហំ ១០ ម.ម។ |
| Nisin alone ការប្រើប្រាស់សារធាតុ Nisin តែឯង |
ជាសារធាតុរក្សាទុកអាហារដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយទីភ្នាក់ងារចំណីអាហារ និងឱសថសហរដ្ឋអាមេរិក (US-FDA) ថាមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ និងមានប្រសិទ្ធភាពលឿន។ | អាចធ្វើឱ្យបាក់តេរីបង្កើតភាពធន់ (Resistance) និងអាចប៉ះពាល់ដល់រសជាតិនៃផលិតផលទឹកដោះគោប្រសិនបើប្រើច្រើន។ | កាត់បន្ថយកោសិការស់រានមានជីវិតរបស់ Listeria monocytogenes ចំនួន ៣.១ log units និងបង្ហាញតំបន់ហាមឃាត់ទំហំ ១៥ ម.ម។ |
| Combination (Nisin + BLIS) ការប្រើប្រាស់រួមគ្នារវាង Nisin និង BLIS |
ផ្តល់នូវសកម្មភាពសម្លាប់បាក់តេរីកម្រិតខ្ពស់ (Synergistic effect) និងជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការកកើតពូជបាក់តេរីដែលធន់នឹងថ្នាំ។ | ទាមទារការចំណាយខ្ពស់ និងបច្ចេកទេសស្មុគស្មាញជាងមុនក្នុងការរៀបចំសមាមាត្រនៃសារធាតុទាំងពីរ។ | កាត់បន្ថយកោសិការស់រានមានជីវិតបន្ថែម ២.៥ log units (សរុបមានការថយចុះយ៉ាងច្បាស់លាស់) ព្រមទាំងបង្ហាញតំបន់ហាមឃាត់ធំជាងគេរហូតដល់ ១៧ ម.ម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ និងសារធាតុគីមីដែលមានតម្លៃថ្លៃសម្រាប់ការបំបែកប្រូតេអ៊ីន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ដោយប្រមូលគំរូពីផលិតផលឈីស (Cottage cheese) ក្នុងទីក្រុង Lucknow និងប្រើប្រាស់បាក់តេរីធ្វើតេស្តពីមជ្ឈមណ្ឌលឥណ្ឌា។ នេះមានន័យថា លក្ខខណ្ឌបរិស្ថាន និងពូជអតិសុខុមប្រាណអាចមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បច្ចេកទេសនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាក្នុងការយកមកអនុវត្តលើចំណីអាហារផ្អាប់ក្នុងស្រុក ដើម្បីស្វែងរកប្រភពសារធាតុការពារអាហារតាមបែបធម្មជាតិ។
របកគំហើញនិងវិធីសាស្ត្រនៅក្នុងការសិក្សានេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យបច្ចេកវិទ្យាអាហារ និងសុវត្ថិភាពចំណីអាហារនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការប្រើប្រាស់សារធាតុប្រូតេអ៊ីនប្រឆាំងអតិសុខុមប្រាណផ្តល់នូវដំណោះស្រាយប្រកបដោយនិរន្តរភាពនិងសុវត្ថិភាព ដែលស្របតាមនិន្នាការនៃទីផ្សារកម្ពុជាដែលកំពុងងាកមករកចំណីអាហារសរីរាង្គនិងធម្មជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Bacteriocin like inhibitory substance / BLIS (សារធាតុទប់ស្កាត់ដែលមានលក្ខណៈដូចបាក់តេរីអូស៊ីន) | ជាប្រូតេអ៊ីនតូចៗ ឬប៉ិបទីតដែលផលិតដោយបាក់តេរីមួយប្រភេទ ដើម្បីសម្លាប់ ឬបញ្ឈប់ការលូតលាស់របស់បាក់តេរីផ្សេងទៀត ជាពិសេសពូជដែលស្រដៀងគ្នា ដើម្បីដណ្តើមទីតាំងរស់នៅនិងចំណីអាហារនៅក្នុងបរិស្ថានតែមួយ។ | ដូចជាទាហានការពារស្រុកដែលបញ្ចេញអាវុធពិសេសដើម្បីកម្ចាត់សត្រូវដែលចង់ចូលមកដណ្តើមទឹកដីរបស់ខ្លួន។ |
| High performance liquid chromatography / HPLC (ក្រូម៉ាតូក្រាហ្វីអង្គធាតុរាវកម្រិតខ្ពស់) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍មួយប្រភេទដែលប្រើសម្ពាធខ្ពស់ដើម្បីបំបែក កំណត់អត្តសញ្ញាណ និងវាស់បរិមាណសមាសធាតុនីមួយៗ (ដូចជាប្រូតេអ៊ីន) ដែលលាយឡំគ្នានៅក្នុងសូលុយស្យុងរាវ ដោយរុញវាឆ្លងកាត់បំពង់ដែលមានសារធាតុចាប់ជាប់ខុសៗគ្នា។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនរែងកាក់ដែលបែងចែកកាក់ទំហំផ្សេងៗគ្នាឱ្យធ្លាក់ចូលទៅក្នុងប្រអប់រៀងៗខ្លួនបានយ៉ាងរហ័សនិងច្បាស់លាស់។ |
| Tricine SDS-PAGE (ទ្រីស៊ីន អេសឌីអេស-ផេច) | ជាវិធីសាស្ត្រអគ្គិសនី (Electrophoresis) ដែលត្រូវបានរចនាឡើងយ៉ាងពិសេសសម្រាប់បំបែកប្រូតេអ៊ីន ឬប៉ិបទីតដែលមានទំហំម៉ាសម៉ូលេគុលតូចៗខ្លាំង (ក្រោម ៣០ kDa) ឱ្យដាច់ពីគ្នាដោយផ្អែកលើទំហំរបស់វា នៅពេលឆ្លងកាត់ជែលក្រោមចរន្តអគ្គិសនី។ | ដូចជាការឱ្យមនុស្សរត់ប្រណាំងកាត់ព្រៃក្រាស់ អ្នកដែលស្គមនិងតូចជាងនឹងអាចរត់លួចចូលចន្លោះដើមឈើបានលឿននិងទៅដល់គោលដៅមុន។ |
| Bacillus licheniformis (បាក់តេរី Bacillus licheniformis) | ជាប្រភេទបាក់តេរីរាងកូនដំបង (Gram-positive) ដែលមានជាទូទៅក្នុងដីនិងបរិស្ថាន ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាសុវត្ថិភាពខ្ពស់ (GRAS) និងមានសមត្ថភាពផលិតអង់ស៊ីម ឬប្រូតេអ៊ីនមានប្រយោជន៍សម្រាប់បម្រើដល់ឧស្សាហកម្មចំណីអាហារ។ | ដូចជាកម្មកររោងចក្រដ៏ពូកែមួយរូបក្នុងធម្មជាតិ ដែលអាចផលិតសារធាតុល្អៗសម្រាប់ជួយការពារចំណីអាហារមិនឱ្យឆាប់ខូច។ |
| Listeria monocytogenes (បាក់តេរី Listeria monocytogenes) | ជាបាក់តេរីបង្កជំងឺដ៏គ្រោះថ្នាក់មួយប្រភេទដែលច្រើនមានក្នុងចំណីអាហារ (ពិសេសសាច់និងទឹកដោះគោដែលមិនបានចម្អិនឆ្អិនល្អ) ហើយវាមានលក្ខណៈពិសេសដែលអាចរស់និងលូតលាស់បានទោះបីជានៅក្នុងសីតុណ្ហភាពទាបដូចជាក្នុងទូទឹកកកក៏ដោយ។ | ដូចជាចោរលួចចូលផ្ទះដែលអាចរស់រាន និងធ្វើសកម្មភាពបានយ៉ាងងាយស្រួលទោះបីជាអាកាសធាតុត្រជាក់ខ្លាំងក៏ដោយ។ |
| Potentiated activity / Synergistic effect (សកម្មភាពជម្រុញប្រសិទ្ធភាព / សកម្មភាពសំយោគ) | ជាបាតុភូតដែលការប្រើប្រាស់សារធាតុពីរឬច្រើនរួមបញ្ចូលគ្នា (ឧទាហរណ៍ នីស៊ីន និង BLIS ក្នុងបរិមាណកំណត់) ផ្តល់នូវឥទ្ធិពល ឬប្រសិទ្ធភាពទប់ស្កាត់បាក់តេរីខ្លាំងជាងការបូកបញ្ចូលគ្នានៃលទ្ធផលដែលសារធាតុនីមួយៗធ្វើបានតែឯង។ | ដូចជាមនុស្សពីរនាក់ដែលម្នាក់អាចលើកបាន ៥០គីឡូ តែពេលរួមដៃគ្នា ពួកគេអាចលើកវត្ថុទម្ងន់ ១៥០គីឡូបានយ៉ាងងាយដោយសារបច្ចេកទេសសហការគ្នា។ |
| Ammonium sulphate precipitation (ការធ្វើឱ្យកករដោយអាម៉ូញ៉ូមស៊ុលហ្វាត) | ជាបច្ចេកទេសប្រើប្រាស់អំបិលអាម៉ូញ៉ូមស៊ុលហ្វាតកំហាប់ខ្ពស់ ដើម្បីទាញយកប្រូតេអ៊ីនចេញពីសូលុយស្យុងវប្បធម៌ (Salting out) ដោយធ្វើឱ្យប្រូតេអ៊ីនបាត់បង់ភាពរលាយ និងធ្លាក់ជាកករសម្រាប់យកទៅធ្វើបរិសុទ្ធកម្មបន្ត។ | ដូចជាការបង់សាច់ជូរចូលក្នុងទឹកល្អក់ ដើម្បីឱ្យកំទេចកន្ទីកកផ្តុំគ្នាធ្លាក់ចុះមកបាតក្រោម ហើយយើងអាចទាញយកតែផ្នែកដែលយើងត្រូវការ។ |
| Nisin (នីស៊ីន) | ជាពពួក Bacteriocin ដែលផលិតដោយបាក់តេរី Lactococcus lactis ហើយត្រូវបានគេទទួលស្គាល់និងប្រើប្រាស់ជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្មទូទាំងពិភពលោក (US-FDA អនុម័ត) ដើម្បីធ្វើជាសារធាតុរក្សាទុកចំណីអាហារតាមបែបជីវសាស្ត្រប្រកបដោយសុវត្ថិភាព។ | ដូចជាអង្គរក្សការពារចំណីអាហារតាមបែបធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញ ដែលគេនិយមប្រើដើម្បីឱ្យអាហារទុកបានយូរដោយមិនប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីដែលមានគ្រោះថ្នាក់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖