Original Title: In vitro Study of Antiviral Activity of Plant Crude-extracts against the Foot and Mouth Disease Virus
Source: li01.tci-thaijo.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការសិក្សាក្នុងកែវពិសោធន៍ (In vitro) អំពីសកម្មភាពប្រឆាំងវីរុសនៃសារធាតុចម្រាញ់ចេញពីរុក្ខជាតិប្រឆាំងនឹងវីរុសជំងឺអុតក្តាម

ចំណងជើងដើម៖ In vitro Study of Antiviral Activity of Plant Crude-extracts against the Foot and Mouth Disease Virus

អ្នកនិពន្ធ៖ Narong Chungsamarnyart (Department of Veterinary Anatomy, Kasetsart University), Teerapol Sirinarumitr (Dept. of Veterinary Pathology, Kasetsart University), Wilairat Chumsing (Viral laboratory, Kasetsart University), Worawidh Wajjawalku (Dept. of Veterinary Pathology, Kasetsart University)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2007 Kasetsart J. (Nat. Sci.)

វិស័យសិក្សា៖ Veterinary Virology

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ វ៉ាក់សាំងការពារជំងឺអុតក្តាម (FMDV) ដែលមានស្រាប់មិនទាន់មានប្រសិទ្ធភាពពេញលេញក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺនេះនៅឡើយទេ ដោយសារការបំប្លែងខ្លួនជាបន្តបន្ទាប់របស់វីរុស ដែលទាមទារឱ្យមានការស្វែងរកសារធាតុប្រឆាំងវីរុសថ្មីៗចេញពីរុក្ខជាតិដើម្បីជួយទប់ស្កាត់ការផ្ទុះឡើង។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើតេស្តភាពពុលនិងសកម្មភាពប្រឆាំងវីរុសនៃសារធាតុចម្រាញ់អេតាណុលពីរុក្ខជាតិចំនួន ៤២ ប្រភេទ ទៅលើវីរុសជំងឺអុតក្តាមប្រភេទ O ដោយប្រើកោសិកាបណ្តុះ។

ការធ្វើតេស្តភាពពុលលើកោសិកា (Cytotoxicity testing on BHK-21 cell line)
ការធ្វើតេស្តសកម្មភាពប្រឆាំងវីរុសបឋម (Preliminary antiviral activity screening test)
ការប្រើប្រាស់សារធាតុចម្រាញ់អេតាណុលពីរុក្ខជាតិចំនួន ៤២ ប្រភេទ (Ethanol crude-extracts of 42 plant species)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

ក្នុងចំណោមរុក្ខជាតិ ៤២ ប្រភេទ មានរុក្ខជាតិចំនួន ២៤ ប្រភេទដែលបានបង្ហាញសកម្មភាពប្រឆាំងនឹងវីរុសអុតក្តាម (FMDV)។
សារធាតុចម្រាញ់ពីផ្លែខ្ចីនៃរុក្ខជាតិ Morinda elliptica L. មានប្រសិទ្ធភាពប្រឆាំងវីរុសខ្ពស់ជាងគេបំផុត ដោយអាចរារាំងកំហាប់វីរុស 1×10^3.65 TCID50 នៅកំហាប់ទាបត្រឹមតែ ០.៣៩ µg/µl។
សារធាតុចម្រាញ់ពីផ្លែខ្ចីនៃរុក្ខជាតិញ (Morinda citrifolia L.) ក៏បង្ហាញប្រសិទ្ធភាពប្រឆាំងវីរុសគួរឱ្យកត់សម្គាល់ផងដែរ (1×10^3.35 TCID50) នៅកំហាប់ ០.១៩ µg/µl ដែលបង្ហាញថារុក្ខជាតិទាំងពីរនេះមានសក្តានុពលសម្រាប់ការសិក្សាបន្ថែមដើម្បីប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែង។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Ethanol Crude-extract of Morinda elliptica L. (Immature fruits) សារធាតុចម្រាញ់អេតាណុលពីផ្លែញព្រៃខ្ចី (Morinda elliptica L.)	មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការរារាំងការកើនឡើងនៃវីរុសអុតក្តាមធៀបនឹងរុក្ខជាតិដទៃទៀត។	ទាមទារកំហាប់សារធាតុចម្រាញ់រាងខ្ពស់បន្តិច (០.៣៩ µg/µl) បើធៀបនឹងរុក្ខជាតិញធម្មតា ហើយអាចពិបាកស្វែងរកជាងរុក្ខជាតិទូទៅ។	រារាំងកំហាប់វីរុសបានខ្ពស់បំផុតក្នុងកម្រិត 1×10^3.65 TCID50 នៅកំហាប់ 0.39 µg/µl។
Ethanol Crude-extract of Morinda citrifolia L. (Immature fruits) សារធាតុចម្រាញ់អេតាណុលពីផ្លែញខ្ចីទូទៅ (Morinda citrifolia L.)	ជារុក្ខជាតិសំបូរហូរហៀរ ងាយស្រួលរក និងត្រូវការកំហាប់សារធាតុចម្រាញ់ទាប (០.១៩ µg/µl) ដើម្បីមានប្រសិទ្ធភាព។	កម្រិតនៃការរារាំងចំនួនវីរុសសរុបមានទំហំទាបជាងផ្លែញព្រៃបន្តិចបន្តួច។	រារាំងកំហាប់វីរុសក្នុងកម្រិត 1×10^3.35 TCID50 នៅកំហាប់ 0.19 µg/µl។
Ethanol Crude-extract of Weeds (e.g., Amaranthus viridis L.) សារធាតុចម្រាញ់អេតាណុលពីពពួកស្មៅ (ឧ. ស្មៅ Amaranthus viridis)	ជាប្រភេទស្មៅចង្រៃងាយស្រួលប្រមូលបានដោយឥតគិតថ្លៃ និងមានសកម្មភាពប្រឆាំងវីរុសលឿន។	សមត្ថភាពរារាំងវីរុសមានកម្រិតទាប ដែលតម្រូវឱ្យប្រើប្រាស់បរិមាណសារធាតុចម្រាញ់ច្រើនជាងដើម្បីទទួលបានលទ្ធផល។	រារាំងកំហាប់វីរុសក្នុងកម្រិត 1×10^2.44 TCID50 នៅកំហាប់ 0.024 µg/µl។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឱ្យមានមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការបណ្តុះកោសិកា និងការគ្រប់គ្រងវីរុសឆ្លង (Biosafety Lab) ក៏ដូចជាបរិក្ខារ និងសារធាតុគីមីសម្រាប់ចម្រាញ់រុក្ខជាតិ។

Biological Materials: វីរុសជំងឺអុតក្តាម (FMDV type O), កោសិកាបណ្តុះ BHK-21 (Baby Hamster kidney cell line) និងសេរ៉ូមគោ (FBS)។
Laboratory Equipment: ទូអاضកោសិកា (CO2 incubator), មីក្រូទស្សន៍ (Light microscope) និងចានពិសោធន៍ Microtiter plates សម្រាប់ការធ្វើតេស្ត។
Reagents & Solvents: មជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះកោសិកា (DMEM), អេតាណុល (Ethanol) និង Tween 80 សម្រាប់រំលាយសារធាតុចម្រាញ់។
Expertise: អ្នកជំនាញផ្នែករោគវិទ្យាសត្វ (Veterinary Pathology) និងអ្នកបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍មេរោគ (Virology lab technician)។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់វីរុសជំងឺអុតក្តាមប្រភេទ O ក្នុងស្រុក (strain KPS/005/2545) និងរុក្ខជាតិក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសទាំងពីរមានអាកាសធាតុ ជីវចម្រុះរុក្ខជាតិ (ដូចជារុក្ខជាតិញ) និងបញ្ហាជំងឺសត្វឆ្លងដែនស្រដៀងគ្នា។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់វិស័យសុខភាពសត្វ និងកសិកម្មនៅកម្ពុជា ក្នុងការស្វែងរកជម្រើសព្យាបាល និងទប់ស្កាត់ជំងឺអុតក្តាមតាមបែបធម្មជាតិ។

វិស័យបសុពេទ្យ និងការចិញ្ចឹមសត្វគោក្របី (Veterinary and Cattle Farming): អាចប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិដូចជា ញ (Morinda citrifolia) ដែលដុះសំបូរនៅតាមខេត្តនានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីបង្កើតជាសូលុយស្យុងបាញ់ ឬលាបព្យាបាលដំបៅសត្វគោក្របីដែលឆ្លងជំងឺអុតក្តាម ជួយកាត់បន្ថយការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចកសិករ។
សាកលវិទ្យាល័យ និងវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ (Universities and Research Institutes): ផ្តល់ជាមូលដ្ឋានគំរូសម្រាប់ស្ថាប័នដូចជា សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម (RUA) ឬ វិទ្យាស្ថានជាតិស្រាវជ្រាវសុខភាពសត្វ ដើម្បីបន្តធ្វើការស្រាវជ្រាវលើរុក្ខាឱសថបុរាណខ្មែរផ្សេងទៀតដែលមានសក្តានុពលប្រឆាំងវីរុស។
សហគមន៍កសិកម្មតាមជនបទ (Rural Farming Communities): ការផ្តល់ចំណេះដឹងពីការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិងាយស្រួលរក និងចំណាយតិច អាចជួយសហគមន៍កសិករទប់ស្កាត់ការរីករាលដាលជំងឺក្នុងដំណាក់កាលបឋម មុនពេលថ្នាំសាស្ត្រ ឬវ៉ាក់សាំងមកដល់។

សរុបមក ការប្រើប្រាស់សារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិក្នុងស្រុក គឺជាជម្រើសដ៏មានសក្តានុពល ចំណាយតិច និងមានចីរភាពសម្រាប់គាំទ្រដល់ការគ្រប់គ្រងជំងឺសត្វនៅប្រទេសកម្ពុជា។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

ការសិក្សាពីបច្ចេកទេសបណ្តុះកោសិកា និងសុវត្ថិភាពជីវសាស្រ្ត: និស្សិតត្រូវស្វែងយល់ពីបច្ចេកទេសបណ្តុះកោសិកា ពិសេសកោសិកា BHK-21 cell line និងគោលការណ៍សុវត្ថិភាព Biosafety Level 2/3 សម្រាប់ការកាន់កាប់វីរុសឆ្លង តាមរយៈវគ្គបណ្តុះបណ្តាលក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ផ្ទាល់។
ការប្រមូល និងចម្រាញ់រុក្ខជាតិ: អនុវត្តការចម្រាញ់សារធាតុសកម្មពីរុក្ខជាតិក្នុងស្រុកដោយប្រើប្រាស់សូលុយស្យុង Ethanol និង Tween 80 ដោយផ្តោតលើរុក្ខជាតិងាយរកដូចជា ញ (Morinda citrifolia) ដោយអនុលោមតាមវិធីសាស្ត្រ Crude Extraction។
ការអនុវត្តការធ្វើតេស្តភាពពុលលើកោសិកា: រៀនប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ Microtiter plate និង Light microscope ដើម្បីសង្កេត និងវាយតម្លៃកម្រិតប្រមូលផ្តុំនៃសារធាតុចម្រាញ់រុក្ខជាតិ ដែលមិនធ្វើឱ្យពុលដល់កោសិកា (Cytotoxicity Test) ជាមុនសិន។
ការវាយតម្លៃសកម្មភាពប្រឆាំងវីរុស: រៀបចំការធ្វើតេស្ត Virus Neutralization Test (VNT) ដោយលាយសារធាតុចម្រាញ់ជាមួយវីរុស រួចសង្កេតមើលការផ្លាស់ប្តូររូបរាងកោសិកា (Cytopathic Effect - CPE) ដើម្បីកំណត់ប្រសិទ្ធភាពរារាំង។
ការវិភាគទិន្នន័យ និងការធ្វើផែនការសាកល្បងជាក់ស្តែង: ប្រើប្រាស់កម្មវិធីស្ថិតិដូចជា SPSS ឬ GraphPad Prism ដើម្បីគណនាកម្រិត TCID50 រួចសរសេរសំណើស្រាវជ្រាវបន្ត (In vivo study protocol) ដើម្បីសាកល្បងលើសត្វក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្រប់គ្រង។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
In vitro (ក្នុងកែវពិសោធន៍)	ការធ្វើពិសោធន៍ ឬការសិក្សាដែលធ្វើឡើងនៅខាងក្រៅសារពាង្គកាយរស់ពិតប្រាកដ (ឧទាហរណ៍ ធ្វើនៅក្នុងបំពង់សាក ឬចានពិសោធន៍)។	ដូចជាការសាកល្បងថ្នាំលើកោសិកាក្នុងចាន មុននឹងសម្រេចចិត្តឱ្យមនុស្ស ឬសត្វផឹក។
Crude-extract (សារធាតុចម្រាញ់ឆៅ)	សារធាតុចម្រាញ់ចេញពីរុក្ខជាតិដោយប្រើសារធាតុរំលាយ (ដូចជាអេតាណុល) ដែលមិនទាន់ឆ្លងកាត់ការបន្សុទ្ធបំបែកយកសារធាតុគីមីជាក់លាក់ណាមួយនៅឡើយ។	ដូចជាការត្រាំស្រាថ្នាំ ដែលយើងទាញយកជាតិថ្នាំ និងសមាសធាតុទាំងអស់ចេញពីរុក្ខជាតិមកលាយឡំគ្នាក្នុងទឹកស្រា។
Cytotoxicity (ភាពពុលដល់កោសិកា)	កម្រិត ឬសមត្ថភាពនៃសារធាតុណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ថ្នាំ ឬសារធាតុចម្រាញ់) ក្នុងការសម្លាប់ ឬធ្វើឱ្យខូចខាតដល់កោសិការស់ជាធម្មតា។	ប្រៀបដូចជាការស្ទាបស្ទង់រកកម្រិតថ្នាំគីមី ដែលមិនខ្លាំងពេកនាំឱ្យស្លាប់កោសិកាល្អនៅក្នុងខ្លួន។
TCID50 (កម្រិតដូសឆ្លងដល់កោសិកា ៥០%)	រង្វាស់រង្វាល់នៃបរិមាណវីរុស ដែលអាចធ្វើឱ្យកោសិកាបណ្តុះនៅក្នុងចានពិសោធន៍ចំនួន ៥០% ឆ្លងមេរោគ។ វាជាឯកតាស្តង់ដារដើម្បីវាស់កំហាប់វីរុសរស់។	ជារង្វាស់ប្រាប់យើងថា តើត្រូវការមេរោគចំនួនប៉ុន្មានទើបអាចវាយលុកសម្លាប់កោសិកាបានពាក់កណ្តាល។
Cytopathic effect (ឥទ្ធិពលបំផ្លាញកោសិកា)	ការផ្លាស់ប្តូររូបរាង ឬរចនាសម្ព័ន្ធរបស់កោសិកាដែលបង្កឡើងដោយការឆ្លងវីរុស ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវអាចមើលឃើញតាមរយៈមីក្រូទស្សន៍។	ដូចជាការសង្កេតមើលស្លឹកឈើប្រែពណ៌ពេលមានជំងឺ ដើម្បីដឹងថាមេរោគកំពុងបំផ្លាញវាឬអត់។
BHK-21 cell line (កោសិកាបណ្តុះ BHK-21)	ប្រភេទកោសិកាដែលទាញចេញពីតម្រងនោមរបស់កូនកណ្តុរ (Baby Hamster Kidney) សម្រាប់ប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងការបណ្តុះមេរោគ និងសាកល្បងថ្នាំក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។	វាប្រៀបដូចជា "ដីស្រែ" នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ សម្រាប់ឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រយក "គ្រាប់ពូជ" វីរុសទៅបណ្តុះឱ្យលូតលាស់។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖