បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាលំបាកក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងបែងចែកពូជកូនកាត់ថ្មីៗនៃផ្កាអ័រគីដេ Vanda ដោយពឹងផ្អែកតែលើលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសបណ្ដុំហ្សែនចម្រាញ់ (Enriched Library) ដើម្បីបង្កើតសញ្ញាសម្គាល់ DNA និងធ្វើតេស្តភាពចម្រុះលើពូជអ័រគីដេផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Enriched Library Method វិធីសាស្ត្របណ្ដុំហ្សែនចម្រាញ់ |
ចំណេញពេលវេលា និងថវិកាព្រមទាំងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការស្វែងរកសញ្ញាសម្គាល់ Microsatellite (ទទួលបានផលវិជ្ជមានដល់ទៅ ៨២.៤៥% សម្រាប់ Dinucleotide)។ | ការស្វែងរកហ្សែនប្រភេទ Trinucleotide មានអត្រាជោគជ័យទាប (៩.៩១%) ហើយតំបន់ហ្សែនមួយចំនួនមិនអាចប្រើដើម្បីរចនា Primer បានដោយសាររចនាសម្ព័ន្ធស្មុគស្មាញ។ | បង្កើតបានសញ្ញាសម្គាល់ (Markers) ចំនួន៩ ដែលអាចបែងចែកពូជផ្កាអ័រគីដេ Vanda ចំនួន ៣៣ពូជ ដោយមានប្រូបាប៊ីលីតេនៃអត្តសញ្ញាណ ១ ក្នុង ១,០០០,០០០។ |
| Traditional Un-enriched Library Screening វិធីសាស្ត្រស្វែងរកតាមបណ្ដុំហ្សែនធម្មតា |
ជាវិធីសាស្ត្រប្រពៃណីដែលគេធ្លាប់ប្រើជាទូទៅសម្រាប់ការស្វែងរកហ្សែនពីមុនមក។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើន ចំណាយថវិកាខ្ពស់ និងមានប្រសិទ្ធភាពទាបខ្លាំងក្នុងការស្វែងរកសញ្ញាសម្គាល់។ | ផ្តល់លទ្ធផលក្លូនវិជ្ជមាន (Positive Clones) តិចជាង ១% ប៉ុណ្ណោះ (ផ្អែកតាមឯកសារយោងក្នុងអត្ថបទ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារឱ្យមានមន្ទីរពិសោធន៍ជីវវិទ្យាម៉ូលេគុលកម្រិតស្តង់ដារ ព្រមទាំងសារធាតុគីមីទំនើបៗ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគ។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់គំរូផ្កាអ័រគីដេពូជ Vanda និងពូជទាក់ទងចំនួន ៣៣ ប្រភេទ ដែលផ្តល់ដោយសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនជាពូជកូនកាត់ពាណិជ្ជកម្ម។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាមានអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នាក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែផ្កាអ័រគីដេព្រៃក្នុងស្រុកអាចមានលក្ខណៈពន្ធុវិទ្យាខុសប្លែកពីនេះ ដូច្នេះការសិក្សាគួរតែរួមបញ្ចូលគំរូរុក្ខជាតិក្នុងស្រុកបន្ថែមដើម្បីភាពសុក្រឹត។
បច្ចេកទេសនេះពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបាននៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម និងការអភិរក្សជីវចម្រុះនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម បច្ចេកទេសនេះគឺជាឧបករណ៍ដ៏មុតស្រួចមួយក្នុងការចងក្រងអត្តសញ្ញាណជីវចម្រុះជាតិ និងបង្កើនទំនុកចិត្តលើគុណភាពផលិតផលកសិកម្មកម្ពុជាលើឆាកអន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Microsatellite (សញ្ញាសម្គាល់មីក្រូសាថែលឡាយ ឬ SSR) | ជាតំបន់តូចៗនៃ DNA ដែលមានលំដាប់កូដនុយក្លេអូទីតដដែលៗតគ្នា (ឧទាហរណ៍ GA-GA-GA) ដែលមានភាពខុសគ្នារវាងបុគ្គលម្នាក់ៗ។ វាត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយដើម្បីសម្គាល់អត្តសញ្ញាណហ្សែន និងសិក្សាពីភាពចម្រុះនៃពន្ធុវិទ្យា។ | ដូចជាលេខកូដសម្ងាត់ (Barcode) ដែលប្លែកពីគ្នាសំរាប់ចំណាំផលិតផលឬបុគ្គលម្នាក់ៗឲ្យបានច្បាស់លាស់មិនច្រឡំគ្នា។ |
| Enriched library (បណ្ដុំហ្សែនចម្រាញ់) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលជួយញែកនិងប្រមូលផ្តុំតែបំណែក DNA គោលដៅ (ដូចជាបំណែកដែលមាន SSR) ពីហ្សែនទាំងមូលនៃសារពាង្គកាយ ដើម្បីងាយស្រួលនិងចំណេញពេលវេលាក្នុងការរចនាសញ្ញាសម្គាល់។ | ដូចជាការប្រើមេដែកដើម្បីស្រូបទាញយកតែម្ជុលចេញពីគំនរចំបើងដ៏ធំមួយ ដើម្បីកុំឲ្យខាតពេលរាវរកម្តងមួយៗ។ |
| Heterozygosity (ភាពខុសគ្នានៃអាឡែល ឬ ភាពចម្រុះនៃហ្សែន) | ជារង្វាស់នៃការប្រែប្រួលហ្សែននៅក្នុងសហគមន៍ជីវសាស្រ្តណាមួយ ដែលបង្ហាញថាបុគ្គលម្នាក់ៗមានទម្រង់ហ្សែន (Allele) ដែលទទួលបានពីមេ និងបាខុសគ្នា ធ្វើឲ្យពួកវាមានភាពធន់នឹងបរិស្ថានជាងមុន។ | ដូចជាការលាយពណ៌ខុសៗគ្នាដើម្បីបង្កើតផ្ទាំងគំនូរមួយ ដែលពណ៌កាន់តែច្រើននិងខុសគ្នា គំនូរកាន់តែមានភាពរស់រវើក។ |
| Probability of identity (ប្រូបាប៊ីលីតេនៃអត្តសញ្ញាណ) | ជាឱកាសឬភាគរយដែលរុក្ខជាតិឬសត្វពីរផ្សេងគ្នា អាចមានទម្រង់ហ្សែន (Genotype) ដូចគ្នាបេះបិទដោយចៃដន្យ នៅត្រង់ចំណុចសញ្ញាសម្គាល់ដែលបានកំណត់។ តួលេខកាន់តែតូច បញ្ជាក់ថាសញ្ញាសម្គាល់នោះកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបែងចែក។ | ដូចជាឱកាសដែលមនុស្សពីរនាក់ដើរតាមផ្លូវមានមុខមាត់ និងស្នាមខ្ចៅដៃដូចគ្នាបេះបិទ ដែលវាស្ទើរតែមិនអាចទៅរួច។ |
| Null allele (អាឡែលទទេ) | ជាទម្រង់នៃហ្សែនមួយដែលបាត់បង់មុខងារ ឬមិនអាចត្រូវបានរកឃើញដោយម៉ាស៊ីន PCR ដោយសារតែមានការបម្រែបម្រួល (Mutation) នៅត្រង់តំបន់ចាប់ផ្តើមចម្លង (Primer binding site)។ | ដូចជាសោរដែលខូចមិនអាចចាក់បើកទ្វារបាន ធ្វើឲ្យយើងមិនអាចដឹងថាមានអ្វីនៅខាងក្នុងនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
