បញ្ហា (The Problem)៖ តើការពិតតាមបែបកង់ទិចដែលគ្មានទីតាំងជាក់លាក់ (nonlocal) អាចប្រែក្លាយទៅជាការពិតបែបបុរាណនិងមានទីតាំងជាក់លាក់នៅក្នុងការយល់ឃើញរបស់មនុស្សយើងដោយរបៀបណា? ឯកសារនេះស្វែងយល់ពីភាពខុសគ្នារវាងទ្រឹស្តីរូបវិទ្យា និងបទពិសោធន៍ប្រចាំថ្ងៃរបស់មនុស្សតាមរយៈតួនាទីនៃមនសិការ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកនិពន្ធបានប្រើប្រាស់ការវិភាគតាមបែបទ្រឹស្តីដោយរួមបញ្ចូលគោលការណ៍មេកានិចកង់ទិច ការបកស្រាយតាមបែបកូប៉ិនហាក (Copenhagen) និងភស្តុតាងពីវិទ្យាសាស្ត្រសរសៃប្រសាទដើម្បីបង្កើតជាគំរូនៃមនសិការ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Copenhagen Interpretation (CI) ការបកស្រាយតាមបែបកូប៉ិនហាក (Copenhagen Interpretation) |
បែងចែកយ៉ាងច្បាស់រវាងសកលលោករូបវន្ត និងអ្នកសង្កេត ដែលផ្តល់ភាពងាយស្រួលសម្រាប់ការអនុវត្តក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ទាមទារឱ្យមានអ្នកសង្កេត (Observer) ប៉ុន្តែមិនបានពន្យល់ពីរបៀបដែលសមត្ថភាពនៃការសង្កេតនេះកើតឡើងនោះទេ ហើយមានលក្ខណៈជាទ្វេនិយម (Dualist)។ | អនុគមន៍រលក (Wavefunction) រលាយបាត់ (Collapse) នៅពេលមានការវាស់វែងឬការសង្កេត។ |
| Many Worlds Interpretation (MWI) ការបកស្រាយពិភពលោកច្រើន (Many Worlds Interpretation) |
ផ្តល់តម្លៃសត្យានុម័តដល់អនុគមន៍រលក (Wavefunction) ដោយជៀសវាងបញ្ហានៃការរលាយបាត់ (Collapse) តាមរយៈយន្តការ Decoherence។ | ចាត់ទុកមនសិការត្រឹមតែជាការជាប់ទាក់ទងគ្នា (Correlate) ដោយមិនអាចពន្យល់ពីសេរីភាពនិងជម្រើសផ្ទាល់ខ្លួនរបស់មនុស្សបានឡើយ។ | ប្រព័ន្ធកង់ទិចផ្លាស់ប្តូរទៅជាល្បាយនៃស្ថានភាពផ្សេងៗ (Mixture of states) ដោយមិនមានការដាច់ស្រឡះពិតប្រាកដ។ |
| Veiled Nonlocality (Proposed) ភាពគ្មានទីតាំងជាក់លាក់ដែលត្រូវបានបិទបាំង (Veiled Nonlocality) |
ភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងភាពគ្មានទីតាំងជាក់លាក់នៃកង់ទិច (Quantum nonlocality) និងការពិតប្រចាំថ្ងៃ ដោយទទួលស្គាល់ថាមនសិការមានតួនាទីជាអ្នកបង្កើតអត្ថន័យ។ | នៅតែជាទ្រឹស្តីដែលទាមទារឱ្យមានការរៀបចំការពិសោធន៍ថ្មីៗ (Loophole-free tests) ដើម្បីអាចផ្ទៀងផ្ទាត់ ឬបដិសេធបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | មនសិការដើរតួជាអ្នកច្រោះ និងបិទបាំងបាតុភូតកង់ទិចដើម្បីបង្កើតនូវការពិតសត្យានុម័តដែលយើងមើលឃើញជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះគឺជាការស្រាវជ្រាវតាមបែបទ្រឹស្តី និងទស្សនវិជ្ជា ដូច្នេះមិនមានការបញ្ជាក់ពីការប្រើប្រាស់ធនធានកុំព្យូទ័រ ឬទិន្នន័យជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារធនធានបញ្ញានិងចំណេះដឹងស៊ីជម្រៅ។
ការសិក្សានេះមិនបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យប្រជាសាស្ត្រជាក់លាក់ទេ ដោយសារវាជាការវិភាគទ្រឹស្តីរូបវិទ្យាដោយផ្អែកលើករណីសិក្សាវេជ្ជសាស្ត្រពីមុនៗ និងការសន្និដ្ឋានផ្នែកទស្សនវិជ្ជា។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការខ្វះខាតមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ផ្នែករូបវិទ្យាកង់ទិច អាចជាឧបសគ្គក្នុងការធ្វើតេស្តបញ្ជាក់ទ្រឹស្តីទាំងនេះដោយផ្ទាល់ ប៉ុន្តែវាមានតម្លៃខ្ពស់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវទ្រឹស្តី។
ទោះបីជាការស្រាវជ្រាវនេះមានលក្ខណៈអរូបី និងជាទ្រឹស្តីកម្រិតខ្ពស់ក៏ដោយ វាមានអត្ថប្រយោជន៍ក្នុងការជំរុញការគិតស៊ីជម្រៅអន្តរវិស័យនៅក្នុងគ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សានៅកម្ពុជា។
ជារួម ឯកសារនេះគឺស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវ ទស្សនវិទូ និងសាស្ត្រាចារ្យនៅកម្ពុជា ដែលចង់ពង្រីកការយល់ដឹងហួសពីវិទ្យាសាស្ត្របែបបុរាណ និងចង់បង្កើតការជជែកពិភាក្សាអន្តរវិស័យ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Veiled nonlocality | ជាគោលការណ៍ដែលអះអាងថា ទោះបីជាសកលលោកនៅកម្រិតកង់ទិចមិនមានទីតាំងជាក់លាក់ (nonlocal) ក៏ដោយ ក៏មនសិការរបស់យើងបានបិទបាំងឬច្រោះយកលក្ខណៈនេះចេញ ដើម្បីឱ្យយើងមើលឃើញការពិតប្រចាំថ្ងៃជារបស់ដែលមានទីតាំងនិងដាច់ដោយឡែកពីគ្នា (local)។ | ដូចជាការពាក់វ៉ែនតាពណ៌ដែលច្រោះពន្លឺចេញ ធ្វើឱ្យយើងមើលឃើញពិភពលោកក្នុងពណ៌តែមួយ ទាំងដែលការពិតនៅខាងក្រៅមានពណ៌ចម្រុះជាច្រើនដែលយើងមើលមិនឃើញ។ |
| wavefunction collapse | នៅក្នុងមេកានិចកង់ទិច វាគឺជាដំណើរការដែលប្រព័ន្ធរូបវន្តមួយផ្លាស់ប្តូរពីស្ថានភាពជាន់គ្នា (superposition) ដែលមានលទ្ធភាពច្រើនយ៉ាង ទៅជាស្ថានភាពជាក់លាក់តែមួយគត់នៅពេលមានការវាស់វែង ឬការសង្កេតពីមនសិការ។ | ដូចជាការបោះកាក់ដែលកំពុងវិល (អាចជាក្បាលផង ឬកន្ទុយផងក្នុងពេលតែមួយ) តែពេលយើងយកដៃសង្កត់វា វាត្រូវតែបង្ហាញលទ្ធផលជាក់លាក់តែមួយ។ |
| Copenhagen Interpretation | ជាការបកស្រាយដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងរូបវិទ្យាកង់ទិច ដែលអះអាងថាភាគល្អិតមិនមានស្ថានភាពច្បាស់លាស់ទេរហូតទាល់តែមានការវាស់វែង ហើយការវាស់វែងនេះតម្រូវឱ្យមានការបែងចែកដាច់ស្រឡះរវាងអ្នកសង្កេតនិងវត្ថុដែលត្រូវសង្កេត (von Neumann cut)។ | ដូចជាច្បាប់ទម្លាប់មួយដែលប្រាប់ថា រឿងរ៉ាវមិនទាន់ក្លាយជាការពិតទេ រហូតទាល់តែមាននរណាម្នាក់បានឃើញវាផ្ទាល់ភ្នែក។ |
| decoherence | ជាដំណើរការដែលប្រព័ន្ធកង់ទិចបាត់បង់លក្ខណៈពិសេសរបស់វា (ដូចជាស្ថានភាពជាន់គ្នា) ដោយសារតែការធ្វើអន្តរកម្មជាមួយបរិស្ថានជុំវិញ ដែលធ្វើឱ្យវាប្រែក្លាយទៅជាប្រព័ន្ធដែលមានលក្ខណៈរូបវន្តធម្មតា (classical) ជាជាងទម្រង់កង់ទិច។ | ដូចជាទឹកអប់ដែលបាត់បង់ក្លិនដើមដ៏មុតស្រួចរបស់វាបន្តិចម្តងៗនៅពេលវាភាយចូលទៅក្នុងខ្យល់នៃបន្ទប់ដ៏ធំមួយ។ |
| split-brain | ស្ថានភាពវេជ្ជសាស្ត្រដែលសរសៃប្រសាទតភ្ជាប់អឌ្ឍគោលខួរក្បាលទាំងពីរ (corpus callosum) ត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ ដែលធ្វើឱ្យខួរក្បាលម្ខាងៗដំណើរការដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ប៉ុន្តែអ្នកជំងឺនៅតែមានអារម្មណ៍ថាខ្លួនមានមនសិការតែមួយរួមគ្នាដដែល។ | ដូចជាកុំព្យូទ័រពីរដែលធ្លាប់ភ្ជាប់បណ្តាញចូលគ្នា តែឥឡូវត្រូវកាត់ខ្សែចោល ធ្វើឱ្យមួយៗធ្វើការរៀងខ្លួន តែម្ចាស់នៅតែប្រើវាហាក់ដូចជាម៉ាស៊ីនតែមួយ។ |
| prosopagnosia | ភាពវិកលនៃប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទដែលធ្វើឱ្យបុគ្គលម្នាក់បាត់បង់សមត្ថភាពក្នុងការចងចាំ ឬចំណាំមុខមនុស្ស (សូម្បីតែមុខខ្លួនឯង) ទោះបីជាការមើលឃើញ និងបញ្ញារបស់ពួកគេនៅដំណើរការធម្មតាក៏ដោយ។ | ដូចជាការមើលរូបថតមិត្តភក្តិជិតស្និទ្ធ តែបែរជាមានអារម្មណ៍ថាកំពុងមើលរូបមនុស្សប្លែកមុខដែលមិនធ្លាប់ស្គាល់ទាល់តែសោះ។ |
| quantum Zeno effect | បាតុភូតមួយនៅក្នុងរូបវិទ្យាកង់ទិច ដែលការសង្កេត ឬការវាស់វែងជាបន្តបន្ទាប់និងញឹកញាប់ទៅលើប្រព័ន្ធមួយ អាចបញ្ឈប់ឬពន្យឺតការវិវត្តរបស់ប្រព័ន្ធនោះមិនឱ្យផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពរបស់វា។ | ដូចជាការពុះទឹកក្នុងឆ្នាំងដែលមិនងាយពុះសោះ ប្រសិនបើយើងចេះតែបើកគម្របមើលវារាល់មួយវិនាទីម្តង។ |
| Complementarity | គោលការណ៍ដែលចែងថាប្រព័ន្ធកង់ទិចមួយអាចបង្ហាញលក្ខណៈពីរដែលផ្ទុយគ្នា (ឧទាហរណ៍ ជារលកផង និងជាភាគល្អិតផង) ប៉ុន្តែការធ្វើតេស្តសង្កេតតែមួយមិនអាចវាស់វែងឬបង្ហាញលក្ខណៈទាំងពីរនេះក្នុងពេលតែមួយបានទេ។ | ដូចជារូបភាពកាក់ដែលមើលពីមុខឃើញក្បាល តែបើមើលពីក្រោយឃើញកន្ទុយ យើងមិនអាចមើលឃើញទាំងសងខាងក្នុងពេលតែមួយបានឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
