បញ្ហា (The Problem)៖ តើទ្រឹស្តីរូបវិទ្យាកង់ទិច (Quantum Physics) អាចពន្យល់ពីបាតុភូតដ៏ស្មុគស្មាញនៃសតិសម្បជញ្ញៈ និងបទពិសោធន៍ផ្លូវចិត្តរបស់មនុស្សដែលរូបវិទ្យាបុរាណមិនអាចដោះស្រាយបានដែរឬទេ?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ឯកសារនេះធ្វើការពិនិត្យឡើងវិញ និងសំយោគទ្រឹស្តីព្រមទាំងទស្សនវិជ្ជាផ្សេងៗដែលទាក់ទងនឹងការអនុវត្តយន្តការកង់ទិចទៅលើសតិសម្បជញ្ញៈ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Orchestrated Objective Reduction (Orch-OR) - Penrose & Hameroff ការកាត់បន្ថយគោលបំណងដែលបានរៀបចំ (Orch-OR) ដោយ Penrose និង Hameroff |
ផ្តល់នូវការពន្យល់លម្អិតអំពីយន្តការជីវសាស្ត្រដោយផ្តោតលើមីក្រូទូប៊ុល (Microtubules) នៅក្នុងកោសិកាប្រសាទ។ | ជាទ្រឹស្តីស្មានខ្ពស់ (Highly speculative) ហើយអ្នកជីវវិទ្យាជាច្រើនអះអាងថាសភាពកង់ទិចមិនអាចកើតមានក្នុងជាលិកាជីវសាស្ត្រក្តៅបានទេ។ | សតិសម្បជញ្ញៈកើតចេញពីការដួលរលំនៃស្ថានភាពតម្រួតកង់ទិច (Superposition states) ដែលរងឥទ្ធិពលដោយទំនាញផែនដីនៅក្នុងមីក្រូទូប៊ុល។ |
| Quantum Brain Dynamics (QBD) - Jibu & Yasue សក្ដានុពលខួរក្បាលកង់ទិច (QBD) ដោយ Jibu និង Yasue |
ជៀសវាងការរឹតត្បិតនៃយន្តការកង់ទិចស្តង់ដារ ដោយប្រើប្រាស់វាលអគ្គិសនីនៃម៉ូលេគុលទឹកដែលមាន ៧០% នៃខួរក្បាល។ | មិនបានបែងចែកឲ្យបានច្បាស់លាស់រវាងស្ថានភាពផ្លូវចិត្ត (Mental states) និងស្ថានភាពរូបធាតុ (Material states) នោះទេ។ | វាលសំបកខួរក្បាល (Cortical field) ធ្វើអន្តរកម្មជាមួយរលកកង់ទិចដែលបង្កើតដោយជីវម៉ូលេគុល ដើម្បីបង្កើតការចងចាំ និងការយល់ដឹង។ |
| Stapp's Quantum Theory of Mind ទ្រឹស្តីកង់ទិចនៃចិត្តរបស់លោក Stapp |
ស្របទៅនឹងការបកស្រាយរបស់ Heisenberg ដោយបញ្ចូលឥទ្ធិពលរបស់អ្នកសង្កេតការណ៍ (Observer) និងជម្រើសសេរី (Free will)។ | នាំទៅរកទស្សនៈមនោគតិនិយមជ្រុល (Extreme idealism) ដែលចាត់ទុកថាសកលលោកមានរូបរាង លុះត្រាតែមានការសង្កេត។ | សកម្មភាពនៃសតិសម្បជញ្ញៈ គឺជាដំណើរការនៃការជ្រើសរើស (Selection process) ដែលគ្រប់គ្រងលើការបញ្ជូនសញ្ញាសរសៃប្រសាទ។ |
| Classical Neural/Decoherence Theory - Tegmark ទ្រឹស្តីសរសៃប្រសាទបុរាណ/ការបាត់បង់ភាពស៊ីសង្វាក់ - Tegmark |
ផ្អែកលើរូបវិទ្យាបុរាណ (Classical physics) និងជីវវិទ្យាសរសៃប្រសាទដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយ។ | មិនអាចពន្យល់ពីបញ្ហាដ៏លំបាកនៃសតិសម្បជញ្ញៈ (Hard problem of consciousness) ឬបទពិសោធន៍នៃអារម្មណ៍ (Qualia) បានទេ។ | ស្ថានភាពកង់ទិចនៅក្នុងខួរក្បាលបាត់បង់ភាពស៊ីសង្វាក់គ្នា (Decohere) យ៉ាងឆាប់រហ័សពេក មិនអាចគ្រប់គ្រងមុខងារខួរក្បាលបានឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះជាការពិនិត្យឡើងវិញលើទ្រឹស្តី (Theoretical review) ដូច្នេះមិនមានការបញ្ជាក់ពីតម្រូវការផ្នែករឹង (Hardware) ឬកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការអនុវត្តផ្ទាល់នោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារធនធានចំណេះដឹងកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះមិនពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យពិសោធន៍ជាក់ស្តែង (Empirical dataset) ទេ ប៉ុន្តែពឹងផ្អែកលើអំណះអំណាងទ្រឹស្តីពីរូបវិទ្យា និងទស្សនវិជ្ជាលោកខាងលិច ព្រមទាំងមានការពាក់ព័ន្ធខ្លះៗជាមួយទស្សនវិជ្ជាបូព៌ា (Jainism)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការខ្វះខាតទិន្នន័យពិសោធន៍ជាក់ស្តែងអាចជាឧបសគ្គក្នុងការអនុវត្តជាបច្ចេកវិទ្យា ប៉ុន្តែវាមានតម្លៃខ្លាំងក្នុងការជំរុញការពិភាក្សាបែបទស្សនវិជ្ជា ជាពិសេសការប្រៀបធៀបជាមួយទ្រឹស្តីព្រះពុទ្ធសាសនាអំពី 'វិញ្ញាណ' ។
ទោះបីជាឯកសារនេះមានលក្ខណៈទ្រឹស្តីសុទ្ធសាធ និងមិនអាចយកទៅអនុវត្តជាបច្ចេកវិទ្យាផ្ទាល់ក្ដី វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការសិក្សាអន្តរវិស័យ (Interdisciplinary studies) និងការស្រាវជ្រាវកម្រិតឧត្តមសិក្សានៅកម្ពុជា។
ជារួម ទោះបីជាវាមិនមានផលប៉ះពាល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ឬឧស្សាហកម្មផ្ទាល់ ការសិក្សានេះគឺជាធនធានដ៏មានតម្លៃសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍធនធានបញ្ញវន្ត និងការស្រាវជ្រាវបែបអន្តរវិស័យនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| collapse of the wave function | ជាដំណើរការក្នុងរូបវិទ្យាកង់ទិច ដែលប្រព័ន្ធមួយប្តូរពីសភាពដែលមានលទ្ធភាពច្រើន (Superposition) ទៅជាសភាពពិតប្រាកដតែមួយ នៅពេលដែលមានការវាស់វែង ឬការសង្កេត។ ទ្រឹស្តីខ្លះជឿថា សតិសម្បជញ្ញៈគឺជាអ្នកបង្កឲ្យមានការដួលរលំនេះ។ | ដូចជាកាក់ដែលកំពុងវិល (អាចជាក្បាល ឬកន្ទុយក្នុងពេលតែមួយ) ប៉ុន្តែនៅពេលវាធ្លាក់ដល់ដីហើយយើងមើលវា វាបង្ហាញលទ្ធផលតែមួយគត់។ |
| Bose-Einstein Condensate (BEC) | ជាសភាពនៃរូបធាតុនៅសីតុណ្ហភាពទាបខ្លាំង ដែលអាតូមជាច្រើនបាត់បង់អត្តសញ្ញាណរៀងៗខ្លួន ហើយផ្តុំគ្នាប្រព្រឹត្តទៅដូចជាអាតូមខ្នាតធំតែមួយ។ ក្នុងទ្រឹស្តីខ្លះ គេសង្ស័យថាវាអាចកើតមានក្នុងជាលិកាជីវសាស្ត្រ ដើម្បីបង្កើតភាពស៊ីសង្វាក់គ្នានៃសតិសម្បជញ្ញៈ។ | ដូចជានិស្សិតមួយក្រុមធំដែលច្រៀងរួមគ្នាក្នុងចង្វាក់តែមួយ និងសំឡេងតែមួយ រហូតដល់យើងឮដូចជាមនុស្សតែម្នាក់កំពុងច្រៀង។ |
| Microtubules | ជារចនាសម្ព័ន្ធប្រូតេអ៊ីនរាងជាបំពង់តូចៗនៅក្នុងកោសិកា (រួមទាំងកោសិកាប្រសាទ) ដែលទ្រឹស្តីរបស់ Roger Penrose និង Stuart Hameroff ស្នើថាជាទីតាំងដែលដំណើរការកង់ទិចបង្កើតបានជាសតិសម្បជញ្ញៈរបស់មនុស្ស។ | ដូចជាប្រព័ន្ធទុយោទឹក ឬគ្រោងឆ្អឹងខ្នាតតូចដែលជួយទ្រទ្រង់រូបរាងកោសិកា និងដើរតួជាម៉ាស៊ីនគិតលេខកង់ទិចនៅក្នុងខួរក្បាល។ |
| quantum entanglement | ជាបាតុភូតកង់ទិចដែលភាគិតពីរ ឬច្រើនមានទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងស្អិតរមួត ទោះបីជានៅឆ្ងាយពីគ្នាប៉ុណ្ណាក៏ដោយ ក៏ការប្រែប្រួលនៃភាគិតមួយនឹងជះឥទ្ធិពលភ្លាមៗដល់ភាគិតមួយទៀត។ | ដូចជាកូនភ្លោះវេទមន្តពីរនាក់ ដែលទោះបីជានៅម្នាក់មួយចំហៀងពិភពលោក ក៏នៅពេលម្នាក់យំ ម្នាក់ទៀតក៏ស្រក់ទឹកភ្នែកភ្លាមៗក្នុងពេលដំណាលគ្នា។ |
| Quantum Brain Dynamics (QBD) | ជាទ្រឹស្តីដែលស្នើថាសតិសម្បជញ្ញៈកើតឡើងតាមរយៈអន្តរកម្មរវាងវាលអគ្គិសនីនៃម៉ូលេគុលទឹក (ដែលគ្របដណ្តប់ ៧០% នៃខួរក្បាល) និងរលកកង់ទិចដែលបង្កើតដោយជីវម៉ូលេគុលក្នុងបណ្តាញសរសៃប្រសាទ។ | ដូចជាការរាំវង់នៃម៉ូលេគុលទឹក និងសរសៃប្រសាទនៅក្នុងខួរក្បាល ដែលធ្វើចលនាស៊ីចង្វាក់គ្នាបង្កើតបានជាបទចម្រៀងនៃ 'ការដឹងខ្លួន'។ |
| decoherence | ជាដំណើរការដែលប្រព័ន្ធកង់ទិចបាត់បង់លក្ខណៈពិសេសរបស់វា (ដូចជា Superposition) ដោយសារការធ្វើអន្តរកម្មជាមួយបរិស្ថានជុំវិញ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជារូបធាតុធម្មតាតាមច្បាប់រូបវិទ្យាបុរាណ។ អ្នកប្រឆាំងប្រើទ្រឹស្តីនេះដើម្បីច្រានចោលអត្ថិភាពនៃកង់ទិចក្នុងខួរក្បាល។ | ដូចជាពពុះសាប៊ូដ៏ស្រស់ស្អាត ដែលគ្រាន់តែប៉ះនឹងខ្យល់ ឬវត្ថុអ្វីមួយ វានឹងបែកបាត់រូបរាងនិងពណ៌ភ្លាមៗ។ |
| non-locality | ជាលក្ខណៈនៃពិភពកង់ទិចដែលព្រឹត្តិការណ៍ពីរអាចមានទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ និងភ្លាមៗ ដោយមិនគិតពីចម្ងាយរវាងពួកវា ដែលផ្ទុយពីការយល់ឃើញនៃរូបវិទ្យាបុរាណ។ | ដូចជាការចុចកុងតាក់ភ្លើងនៅភ្នំពេញ តែអំពូលភ្លើងនៅញូវយ៉កភ្លឺឡើងភ្លាមៗក្នុងពេលតែមួយ ដោយគ្មានខ្សែតភ្ជាប់គ្នា។ |
| superposition | ស្ថានភាពដែលភាគិតកង់ទិចអាចស្ថិតនៅក្នុងទីតាំង ឬសភាពច្រើនក្នុងពេលតែមួយ រហូតទាល់តែមានការវាស់វែងទើបវាសម្រេចជ្រើសរើសយកសភាពតែមួយច្បាស់លាស់។ | ដូចជាកាក់ដែលកំពុងវិលនៅលើតុ ដែលវាបង្ហាញទាំងក្បាលនិងកន្ទុយក្នុងពេលតែមួយ រហូតទាល់តែយើងយកដៃទៅសង្កត់វាឲ្យឈប់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
