បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីការបកស្រាយបែបអ័រតូដុក (Orthodox) ដែលគ្មានមូលហេតុនៃការពិសោធន៍ពន្យារពេលជ្រើសរើសរបស់ Wheeler ដែលពឹងផ្អែកលើឥទ្ធិពលត្រឡប់ក្រោយពេលវេលា (Retrocausality) និងចោទសួរពីភាពចាំបាច់នៃការបកស្រាយដែលផ្ទុយពីធម្មជាតិនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកនិពន្ធបានរៀបចំការវាយតម្លៃឡើងវិញទាំងផ្នែកគណិតវិទ្យា និងគំនិត ដោយប្រើសមីការវិភាគរលកដើម្បីពិពណ៌នាពីគន្លងរបស់ផូតុនជាលក្ខណៈមូលហេតុតាមតំបន់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Orthodox Quantum Mechanics (Linear Superposition) យន្តសាស្ត្រកង់ទិចបែបអ័រតូដុក (ប្រើរលកប្លង់អ័រម៉ូនិកគ្មានទីបញ្ចប់) |
អាចពន្យល់ និងទស្សន៍ទាយលទ្ធផលនៃការជ្រៀតជ្រែក (Interference pattern) នៅក្នុងការពិសោធន៍បានត្រឹមត្រូវតាមទម្រង់គណិតវិទ្យា។ | ទាមទារឱ្យមានការបកស្រាយបែបគ្មានទីតាំងច្បាស់លាស់ (Non-locality) និងទាក់ទងនឹងឥទ្ធិពលត្រឡប់ក្រោយពេលវេលា (Retrocausality) ដែលផ្ទុយពីគោលការណ៍មូលហេតុ (Causality)។ | បកស្រាយថាភាគល្អិតកង់ទិចមិនមានទីតាំងនិងល្បឿនច្បាស់លាស់ទេមុនពេលវាស់ស្ទង់ ហើយធម្មជាតិមានលក្ខណៈ Nonlocal និង Holistic។ |
| Causal and Local Quantum Theory (De Broglie-type approach) ទ្រឹស្តីកង់ទិចតាមបែបមូលហេតុនិងតាមតំបន់ (ផ្អែកលើគំនិត de Broglie) |
ផ្តល់ការពន្យល់ប្រកបដោយហេតុផលនិងសត្យានុម័ត ដោយមិនប្រើប្រាស់ឥទ្ធិពលត្រឡប់ក្រោយពេលវេលា ដោយប្រើរលក Morlet wavelet ដែលមានដែនកំណត់។ | អាចនឹងមានការលំបាកក្នុងការទទួលស្គាល់ពីអ្នកប្រាជ្ញផ្នែកកង់ទិចបែបប្រពៃណី និងតម្រូវឱ្យមានការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីគណិតវិទ្យាមិនលីនេអ៊ែរ (Nonlinear mathematics)។ | ភាគល្អិតស្នូល (Acron) ធ្វើដំណើរតាមគន្លងតែមួយ ខណៈរលក (Theta wave) ធ្វើដំណើរតាមគន្លងទាំងពីរ ដែលអាចពន្យល់ពីការជ្រៀតជ្រែកដោយរក្សាបាននូវមូលហេតុ (Causality) ទាំងស្រុង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះជាការស្រាវជ្រាវបែបទ្រឹស្តីនិងទស្សនវិជ្ជានៃរូបវិទ្យា ដូច្នេះមិនមានការបញ្ជាក់ពីការចំណាយធនធានផ្ទាល់លើការពិសោធន៍នោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារចំណេះដឹងកម្រិតខ្ពស់ខាងគណិតវិទ្យានិងរូបវិទ្យា។
ការសិក្សានេះគឺជាការវិភាគទ្រឹស្តីទៅលើលទ្ធផលនៃការពិសោធន៍ពិតរបស់ក្រុមលោក A. Aspect នៅទីក្រុងប៉ារីស ដែលប្រើប្រាស់ Mach-Zehnder interferometer ប្រវែង 50m។ វាមិនមានទិន្នន័យប្រជាសាស្ត្រ ឬកត្តាជីវសាស្ត្រដែលលម្អៀងនោះទេ ព្រោះវាជាច្បាប់មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃរូបវិទ្យា (Fundamental physics)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីទ្រឹស្តីនេះមានសារៈសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍការត្រិះរិះពិចារណាបែបវិទ្យាសាស្ត្រ និងទស្សនវិជ្ជា។
ទោះបីជាការស្រាវជ្រាវនេះមិនមានការអនុវត្តផ្ទាល់ក្នុងឧស្សាហកម្មពាណិជ្ជកម្មភ្លាមៗក៏ដោយ វាមានតម្លៃយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់វិស័យអប់រំនិងស្រាវជ្រាវកម្រិតខ្ពស់នៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការណែនាំទ្រឹស្តីកង់ទិចតាមបែបមូលហេតុនិងតាមតំបន់នេះ នឹងជួយពង្រឹងសមត្ថភាពគិតវិភាគស៊ីជម្រៅ និងជំរុញវប្បធម៌ស្រាវជ្រាវផ្នែករូបវិទ្យាទ្រឹស្តីនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Delayed-choice Gedanken Experiment | ការពិសោធន៍គិតបែបពន្យារពេលជ្រើសរើស គឺជាការពិសោធន៍ក្នុងយន្តសាស្ត្រកង់ទិច ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវធ្វើការសម្រេចចិត្តថាតើត្រូវវាស់ស្ទង់លក្ខណៈជារលក ឬជាភាគល្អិត បន្ទាប់ពីភាគល្អិតនោះបានឆ្លងកាត់ឧបករណ៍បំបែកផ្លូវ (Beamsplitter) រួចរាល់ ដែលហាក់ដូចជាប៉ះពាល់ដល់អតីតកាលរបស់វា។ | ដូចជាការបាញ់ព្រួញចេញពីធ្នូរួចហើយ ទើបយើងសម្រេចចិត្តថានឹងដាក់គោលដៅប្រភេទណាឱ្យវាបុកនៅវិនាទីចុងក្រោយ។ |
| Orthodox Quantum Mechanics | ការបកស្រាយបែបស្តង់ដារនៃទ្រឹស្តីកង់ទិច (Copenhagen interpretation) ដែលជឿថាភាគល្អិតមិនមានទីតាំងច្បាស់លាស់ទេមុនពេលគេវាស់ស្ទង់វា ហើយវាស្ថិតក្នុងទម្រង់ជារលកនៃលទ្ធភាព (Superposition) សាយភាយគ្រប់ទីកន្លែង។ | ដូចជាកាក់ដែលកំពុងវិលលើតុ ដែលមិនទាន់ប្រាកដថាជាក្បាល ឬកន្ទុយ រហូតទាល់តែយើងយកដៃទៅសង្កត់វាទើបដឹងលទ្ធផល។ |
| Acron | នៅក្នុងទ្រឹស្តីកង់ទិចតាមបែបមូលហេតុរបស់លោក de Broglie នេះគឺជាទម្រង់ស្នូលដ៏តូចមួយរបស់ភាគល្អិត ដែលមិនអាចបំបែកបាន ផ្ទុកថាមពលស្ទើរតែទាំងអស់របស់ភាគល្អិត និងតែងតែធ្វើដំណើរតាមគន្លងតែមួយជានិច្ច។ | ដូចជាគ្រាប់ទូក (ស្នូល) ដែលរឹងមាំនិងធ្វើដំណើរដោយរក្សារាងរបស់វានៅកណ្តាលរលកទឹក។ |
| Theta wave | រលកទ្រនាប់ដែលមានវិសាលភាពធំទូលាយតែមានព្រំដែនកំណត់ (មិនមែនលាតសន្ធឹងគ្មានទីបញ្ចប់ទេ) ដែលមិនសូវមានផ្ទុកថាមពល ប៉ុន្តែវាមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ជាអ្នកដឹកនាំផ្លូវភាគល្អិត (Acron)។ | ដូចជាចរន្តទឹកទន្លេដែលគ្មានរាងរឹងមាំ ប៉ុន្តែជាអ្នកទាញនិងនាំទិសដៅទូក (Acron) ឱ្យហូរតាមវា។ |
| Principle of eurhythmy | គោលការណ៍ដែលចែងថា ភាគល្អិតស្នូល (Acron) តែងតែត្រូវបានដឹកនាំ ឬទាញឆ្ពោះទៅរកតំបន់នៃលំហណា ដែលមានអាំងតង់ស៊ីតេនៃរលក (Theta wave) ខ្លាំងជាងគេ។ | ដូចជាហ្វូងត្រីដែលតែងតែត្រូវទាក់ទាញឱ្យហែលទៅរកកន្លែងណាដែលមានចំណីច្រើនជាងគេ។ |
| Morlet wavelet | អនុគមន៍គណិតវិទ្យា (រលកកញ្ចប់) ដែលតំណាងឱ្យរលកដែលមានទីតាំង និងថាមពលច្បាស់លាស់ មានដែនកំណត់ ផ្ទុយពីរលកអ័រម៉ូនិកដែលលាតសន្ធឹងគ្មានទីបញ្ចប់ក្នុងលំហនិងពេលវេលា។ | ដូចជាសម្លេងទះដៃមួយដងដែលឮនៅទីតាំងនិងពេលច្បាស់លាស់ ជាជាងសម្លេងស៊ីរ៉ែនដែលបន្លឺឡើងរហូតគ្មានទីបញ្ចប់។ |
| Mach-Zehnder interferometer | ឧបករណ៍អុបទិកសម្រាប់ពិសោធន៍ ដែលប្រើកញ្ចក់និងឧបករណ៍បំបែកពន្លឺ (Beamsplitter) ដើម្បីបំបែកកាំរស្មីផូតុនជាពីរផ្លូវផ្សេងគ្នា ហើយបន្ទាប់មកបញ្ចូលវាចូលគ្នាវិញ ដើម្បីវាស់ស្ទង់លំនាំនៃការជ្រៀតជ្រែក (Interference) របស់រលក។ | ដូចជាការបំបែកផ្លូវទឹកតែមួយជាពីរប្រឡាយ រួចឱ្យវាហូរមកជួបគ្នាវិញនៅខាងចុងដើម្បីមើលរលកទឹកប៉ះទង្គិចគ្នា។ |
| Space-like interval | គម្លាតរវាងព្រឹត្តិការណ៍ពីរក្នុងលំហនិងពេលវេលាតាមទ្រឹស្តីរ៉ឺឡាទីវីតេ ដែលព្រឹត្តិការណ៍ទាំងពីរនោះនៅឆ្ងាយពីគ្នាពេក រហូតដល់សូម្បីតែពន្លឺក៏មិនអាចធ្វើដំណើរទាន់ពីព្រឹត្តិការណ៍មួយទៅព្រឹត្តិការណ៍មួយទៀតបានដែរ មានន័យថាវាមិនអាចមានឥទ្ធិពលលើគ្នាទៅវិញទៅមកទេ។ | ដូចជាមនុស្សពីរនាក់នៅភពពីរផ្សេងគ្នា ស្រែកព្រមគ្នា ហើយគ្មាននរណាម្នាក់អាចលឺសម្លេងអ្នកម្ខាងទៀតបានទេ ព្រោះសម្លេងទៅមិនទាន់ដល់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
