បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយលើបញ្ហាភាពមិនមូលដ្ឋាននៃកង់ទិច (Quantum nonlocality) ក្នុងទិដ្ឋភាពពេលវេលា ដោយចោទសួរថាតើឥទ្ធិពលកង់ទិចអាចកើតឡើងមុនមូលហេតុរបស់វា (Retrocausality) ដែរឬទេ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានស្នើឡើងនូវការពិសោធន៍គិត (Gedankenexperiment) ដែលកែច្នៃពីការពិសោធន៍ស្តង់ដារ EPR តាមរយៈការត្រឡប់លំដាប់លំដោយនៃការវាស់ស្ទង់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Standard EPR-Bell Experiment ការពិសោធន៍ស្តង់ដារ EPR-Bell |
បញ្ជាក់ពីអត្ថិភាពនៃការជាប់គាំងកង់ទិច (Quantum entanglement) និងភាពមិនមូលដ្ឋាន (Nonlocality) បានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | បន្សល់ទុកនូវភាពមិនច្បាស់លាស់រវាងមេកានិចកង់ទិច និងទ្រឹស្តីរ៉ឺឡាទីវីតេ (Relativity) ដោយសារសកម្មភាពពីចម្ងាយកើតឡើងភ្លាមៗដោយគ្មានការពន្យល់លម្អិតពីពេលវេលា។ | បង្ហាញទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធរវាងភាគល្អិតពីរដែលនៅឆ្ងាយពីគ្នា។ |
| Too-Late-Choice Experiment (Time-Reversed EPR) ការពិសោធន៍ជម្រើសយឺតពេល (EPR បែបត្រឡប់ពេលវេលា) |
ជួយដោះស្រាយជម្លោះរវាងមេកានិចកង់ទិចនិងរ៉ឺឡាទីវីតេ ដោយប្រើប្រាស់គំនិតនៃឥទ្ធិពលដើរថយក្រោយក្នុងពេលវេលា (Retrocausality) ដែលធ្វើឱ្យបាតុភូតមិនមូលដ្ឋានក្លាយជាមូលដ្ឋាននៅក្នុងលំហ-ពេលវេលា ៤វិមាត្រ។ | ទាមទារការរៀបចំការជ្រើសរើសក្រោយ (Post-selection) ដ៏ស្មុគស្មាញ (Interaction-Free Measurement) ដែលអត្រាជោគជ័យមានត្រឹមតែ ២៥% ប៉ុណ្ណោះសម្រាប់ភាគល្អិតទាំងពីរ។ | បង្កើតការជាប់គាំងនៃម៉ូម៉ង់ទូមយឺតពេល តាមរយៈការជ្រើសរើសតម្លៃបង្វិល (Spin value) នាពេលអនាគត។ |
| Copenhagen Interpretation ការបកស្រាយតាមទ្រឹស្តី Copenhagen |
មានលក្ខណៈសាមញ្ញក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ដោយផ្តោតតែលើទិន្នន័យនៃការវាស់ស្ទង់ជាជាងយន្តការលាក់កំបាំងកម្រិតខ្ពស់។ | បោះបង់ចោលនូវការពិតសត្យានុម័ត (Objective reality) និងរារាំងការស្វែងរកការពន្យល់ស៊ីជម្រៅលើភាពមិនប្រក្រតីនៃកង់ទិច។ | បដិសេធអត្ថិភាពនៃលក្ខណៈសម្បត្តិរូបវន្តរបស់ភាគល្អិតរហូតទាល់តែមានការវាស់ស្ទង់។ |
| Bohmian / Many Worlds Interpretations ការបកស្រាយតាមទ្រឹស្តី Bohmian និង ពិភពលោកច្រើន (Many Worlds) |
រក្សាបាននូវការពិតសត្យានុម័តនៃការវិវត្តន៍របស់ប្រព័ន្ធរូបវិទ្យាដោយមិនចាំបាច់មានការសង្កេត។ | បង្កើតនូវអង្គរូបវន្តដែលមិនអាចសង្កេតឃើញ (Unobservable entities) ដូចជារលកនាំផ្លូវ (Guide waves) ឬ ចក្រវាលស្របគ្នាដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ដែលស្មុគស្មាញហួសហេតុ។ | តម្រូវឱ្យមានអថេរលាក់កំបាំង (Hidden variables) ដែលមិនអាចវាស់ស្ទង់បានជារៀងរហូត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះគឺជាការពិសោធន៍គិត (Gedankenexperiment) ទ្រឹស្តីសុទ្ធសាធ ដូច្នេះវាមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយធនធានជាក់ស្តែងទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តផ្ទាល់នាពេលអនាគតទាមទារមន្ទីរពិសោធន៍អុបទិកកង់ទិចកម្រិតខ្ពស់។
ឯកសារនេះគឺជាការស្រាវជ្រាវផ្នែកទ្រឹស្តីរូបវិទ្យាសុទ្ធសាធ ដោយមិនប្រើប្រាស់សំណុំទិន្នន័យជាក់ស្តែង ឬមានដែនកំណត់ផ្នែកប្រជាសាស្ត្រ/ភូមិសាស្ត្រឡើយ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា នេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីគម្លាតនៃការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋាន (Basic Sciences) ដោយសារគ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សាកម្ពុជាភាគច្រើនផ្តោតលើការស្រាវជ្រាវអនុវត្តន៍ (Applied Science) ជាជាងរូបវិទ្យាទ្រឹស្តីស៊ីជម្រៅ។
ទោះបីជាការស្រាវជ្រាវនេះមិនអាចយកទៅអនុវត្តផ្ទាល់ក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មកម្ពុជាភ្លាមៗក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការកសាងគ្រឹះអប់រំកម្រិតឧត្តមសិក្សាផ្នែករូបវិទ្យា។
សរុបមក នេះគឺជាឯកសារយោងដ៏មានតម្លៃសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្សផ្នែករូបវិទ្យាទ្រឹស្តី និងទស្សនវិជ្ជានៃវិទ្យាសាស្ត្រនៅកម្ពុជា ដើម្បីបណ្តុះការគិតបែបនវានុវត្តន៍ហួសពីដែនកំណត់នៃវិទ្យាសាស្ត្របុរាណ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Quantum nonlocality | បាតុភូតនៅក្នុងរូបវិទ្យាកង់ទិចដែលភាគល្អិតពីរ ឬច្រើនមានទំនាក់ទំនងគ្នានិងអាចជះឥទ្ធិពលលើគ្នាភ្លាមៗ ទោះបីជាស្ថិតនៅឆ្ងាយពីគ្នារាប់លានគីឡូម៉ែត្រក៏ដោយ ដែលផ្ទុយពីការយល់ឃើញតាមទ្រឹស្តីរ៉ឺឡាទីវីតេដែលថាគ្មានអ្វីអាចធ្វើដំណើរលឿនជាងពន្លឺ។ | ដូចជាកូនភ្លោះពីរនាក់ដែលនៅសងខាងពិភពលោក ប៉ុន្តែបើម្នាក់ត្រូវគេវាយ ម្នាក់ទៀតក៏មានអារម្មណ៍ឈឺភ្លាមៗក្នុងពេលតែមួយដោយគ្មានការទាក់ទងគ្នា។ |
| Retrocausality | ទស្សនទានរូបវិទ្យាដែលចែងថា ឥទ្ធិពល ឬលទ្ធផលដែលកើតឡើងនាពេលអនាគត អាចធ្វើដំណើរថយក្រោយក្នុងពេលវេលា ដើម្បីទៅជះឥទ្ធិពល ឬផ្លាស់ប្តូរមូលហេតុរបស់វានៅក្នុងអតីតកាល។ | ដូចជាការសម្រេចចិត្តរបស់អ្នកនៅថ្ងៃស្អែក អាចមានឥទ្ធិពលកែប្រែអ្វីដែលបានកើតឡើងពីម្សិលមិញ។ |
| Interaction-Free Measurement | បច្ចេកទេសវាស់ស្ទង់ក្នុងរូបវិទ្យាកង់ទិច ដែលអនុញ្ញាតឱ្យគេដឹងពីអត្ថិភាពឬទីតាំងនៃវត្ថុមួយដោយមិនចាំបាច់មានអន្តរកម្មរូបវន្ត (ឧទាហរណ៍ មិនចាំបាច់បាញ់ពន្លឺឬភាគល្អិតឲ្យប៉ះវា) ដោយពឹងផ្អែកលើលក្ខណៈរលកនៃភាគល្អិត។ | ដូចជាការដឹងថាមានមនុស្សនៅក្នុងបន្ទប់ងងឹត ដោយគ្រាន់តែស្តាប់ភាពស្ងាត់ជ្រងំ ជាជាងការបញ្ចាំងពិលមើលផ្ទាល់។ |
| Post-selection | ដំណើរការត្រងយកតែទិន្នន័យឬលទ្ធផលនៃការវាស់ស្ទង់ជាក់លាក់ណាមួយដែលបានកើតឡើងរួចរាល់ ហើយបោះបង់ចោលទិន្នន័យផ្សេងទៀតចោល ដើម្បីសិក្សាតែលើប្រព័ន្ធរងដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិដែលអ្នកស្រាវជ្រាវចង់បាន។ | ដូចជាការបោះកាក់១០០ដង តែយើងកត់ត្រាទុកនិងវិភាគតែលើកាក់ណាដែលធ្លាក់មកចេញ "ក្បាល" ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Superposition | ស្ថានភាពចម្បងនៃប្រព័ន្ធកង់ទិច ដែលភាគល្អិតមួយអាចស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាព ទីតាំង ឬតម្លៃច្រើនស្របគ្នាក្នុងពេលតែមួយ រហូតទាល់តែមានការវាស់ស្ទង់ជាក់ស្តែងកើតឡើង ទើបវាបង្ខំចិត្តជ្រើសរើសយកស្ថានភាពតែមួយ។ | ដូចជាកាក់ដែលកំពុងវិលនៅលើអាកាស ដែលវាជា "ក្បាល" ផង និង "បន្ទះ" ផងក្នុងពេលតែមួយ រហូតដល់វាធ្លាក់ដល់ដីទើបយើងដឹងច្បាស់ថាវាជាអ្វីពិតប្រាកដ។ |
| EPR experiment | ការពិសោធន៍គិតដែលបង្កើតឡើងដោយអែងស្តែង (Einstein), Podolsky, និង Rosen ដើម្បីព្យាយាមបង្ហាញថាមេកានិចកង់ទិចគឺជាទ្រឹស្តីមិនទាន់ពេញលេញ ដោយលើកឡើងពីបញ្ហា "សកម្មភាពខ្មោចពីចម្ងាយ" (Spooky action at a distance) រវាងភាគល្អិតដែលជាប់គាំង។ | ដូចជាការបង្កើតល្បែងទាយចិត្តគ្នា ដើម្បីបញ្ជាក់ថាអ្នកលេងទាំងពីរនាក់បានលួចលាក់កូដសម្ងាត់ទុកមុន ជាជាងការទាក់ទងគ្នាដោយប្រើវេទមន្តផ្លាស់ប្តូរចិត្តគ្នាភ្លាមៗពីចម្ងាយ។ |
| Bell's theorem | ទ្រឹស្តីបទគណិតវិទ្យាដែលបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា គ្មានទ្រឹស្តី "អថេរលាក់កំបាំងក្នុងស្រុក" (Local hidden variables) ណាមួយអាចពន្យល់ពីទំនាក់ទំនងនៃការវាស់ស្ទង់កង់ទិចបានទេ ដែលនេះជាការបញ្ជាក់ថាភាពមិនមូលដ្ឋាន (Nonlocality) គឺពិតជាមានមែននៅក្នុងធម្មជាតិ។ | ដូចជាច្បាប់ទម្លាប់ដែលចាប់កំហុសអ្នកលេងសៀក ដោយបង្ហាញថាទង្វើរបស់ពួកគេមិនមែនធ្វើឡើងដោយការលាក់សន្លឹកបៀរទុកក្នុងហោប៉ៅមុនទេ តែជាការបញ្ជូនសញ្ញាគ្នាពីចម្ងាយមែនទែន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
