បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃភាពត្រឹមត្រូវផ្នែកគណិតវិទ្យានិងតក្កវិជ្ជានៃទ្រឹស្តីបទ Bell (Bell's theorem) និងវិសមភាព CHSH (CHSH inequality) ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃទស្សនៈយន្តការគ្មានភាពជាក់លាក់ (Non-locality) ក្នុងរូបវិទ្យាកង់ទិច។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកនិពន្ធប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រគណិតវិទ្យាសុទ្ធសាធដើម្បីធ្វើតេស្តរចនាសម្ព័ន្ធតក្កវិជ្ជានៃរូបមន្តទាំងនេះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Proof by contradiction on Bell's Theorem សម្រាយបញ្ជាក់ផ្ទុយលើទ្រឹស្តីបទ Bell |
ប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រពិជគណិតសាមញ្ញ និងតក្កវិជ្ជាជាមូលដ្ឋាន ដែលងាយស្រួលតាមដាន និងមិនទាមទារការគណនាស្មុគស្មាញ។ | មិនបានពិចារណាឱ្យបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយលើលក្ខណៈស្ថិតិ និងលក្ខណៈនៃតម្លៃរំពឹងទុក (Expectation values) ក្នុងប្រព័ន្ធកង់ទិច ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានកំហុសផ្នែករូបវិទ្យា។ | សន្និដ្ឋានថាការទទួលស្គាល់ទ្រឹស្តីបទ Bell នាំឱ្យមានភាពមិនសមហេតុផលខាងគណិតវិទ្យាគឺការទទួលស្គាល់ថា +0 = +1។ |
| Proof by contradiction on CHSH Inequality សម្រាយបញ្ជាក់ផ្ទុយលើវិសមភាព CHSH |
អនុវត្តការវិភាគតក្កវិជ្ជាស្រដៀងគ្នាទៅនឹងទម្រង់ទូទៅនៃទ្រឹស្តីបទ Bell ដោយផ្តោតលើរចនាសម្ព័ន្ធគណិតវិទ្យាផ្ទៃក្នុងដោយមិនពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យពិសោធន៍។ | ការបំបែកសមីការអាចមានចំណុចខ្វះខាត ឬការសន្មតខុសឆ្គងក្នុងការយល់ដឹងពីបាតុភូតកង់ទិច (Quantum Entanglement) និងសញ្ញាណនៃភាពមិនប្រែប្រួល។ | ទាញបានលទ្ធផលថាវិសមភាព CHSH ក៏នាំទៅរកភាពមិនអាចទៅរួចខាងតក្កវិជ្ជាគឺ +0 = +1 ដូចគ្នា ដែលជាការបដិសេធវិសមភាពនេះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនតម្រូវឱ្យមានធនធានផ្នែករឹង (Hardware) ឬទិន្នន័យពិសោធន៍អ្វីនោះទេ ដោយសារវាជាការស្រាវជ្រាវផ្នែកទ្រឹស្តី និងការវិភាគគណិតវិទ្យាសុទ្ធសាធ។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើការគណនាទ្រឹស្តីគណិតវិទ្យាដោយអ្នកនិពន្ធម្នាក់ឯង ដោយមិនមានការពិសោធន៍ជាក់ស្តែង ឬទិន្នន័យពីពិភពពិតនោះទេ។ សម្រាប់វិស័យអប់រំនៅកម្ពុជា វាជារឿងសំខាន់ដែលត្រូវយល់ថា ការបដិសេធទ្រឹស្តីរូបវិទ្យាដែលបានបញ្ជាក់ដោយការពិសោធន៍រាប់មិនអស់នៅលើសកលលោក តាមរយៈតែគណិតវិទ្យាសុទ្ធ អាចមានហានិភ័យនៃកំហុសតក្កវិជ្ជាក្នុងការសន្មត (Logical Fallacy)។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការស្រាវជ្រាវនេះមិនមានអត្ថប្រយោជន៍សម្រាប់ការអនុវត្តជាក់ស្តែងក្នុងការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្ម ឬបច្ចេកវិទ្យានៅកម្ពុជានោះទេ ប៉ុន្តែវាមានតម្លៃដ៏វិសេសវិសាលសម្រាប់ការអប់រំនិងការស្រាវជ្រាវបែបស៊ីជម្រៅ។
ជារួម ឯកសារនេះដើរតួជាលំហាត់គិតវិភាគស៊ីជម្រៅ (Critical thinking exercise) សម្រាប់និស្សិតរូបវិទ្យា ជាជាងការផ្តល់នូវរបកគំហើញដែលអាចយកទៅអនុវត្តក្នុងការងារបច្ចេកទេសផ្ទាល់បាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Bell's theorem | ទ្រឹស្តីបទរូបវិទ្យាដែលបង្ហាញថា បាតុភូតកង់ទិចមិនអាចពន្យល់បានដោយទ្រឹស្តីអថេរលាក់កំបាំងក្នុងតំបន់ (Local hidden variable theories) នោះទេ ដែលជាមូលដ្ឋានធ្វើឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជឿថាភាគិតកង់ទិចអាចមានទំនាក់ទំនងគ្នាភ្លាមៗទោះនៅឆ្ងាយពីគ្នាក៏ដោយ។ | ដូចជាច្បាប់មួយដែលប្រាប់យើងថា វត្ថុពីរអាចដឹងពីស្ថានភាពរបស់គ្នាទៅវិញទៅមកភ្លាមៗទោះនៅឆ្ងាយពីគ្នាប៉ុណ្ណាក៏ដោយ ដែលផ្ទុយពីច្បាប់រូបវិទ្យាធម្មតា។ |
| CHSH inequality | ជាទម្រង់ទូទៅនៃវិសមភាព Bell ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របួនរូប (Clauser, Horne, Shimony, Holt) សម្រាប់យកទៅអនុវត្តក្នុងការពិសោធន៍ជាក់ស្តែង ដើម្បីធ្វើតេស្តរវាងភាពត្រឹមត្រូវនៃមេកានិចកង់ទិច និងទ្រឹស្តី Local realism។ | ដូចជារូបមន្តតេស្តសាកល្បងមួយដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ថាតើភាគិតតូចៗពិតជាមានទំនាក់ទំនងផ្លូវកាត់ (Telepathy) នឹងគ្នាឬអត់នៅក្នុងការពិសោធន៍ជាក់ស្តែង។ |
| non-locality | ជាទស្សនៈក្នុងរូបវិទ្យាកង់ទិចដែលចែងថា ព្រឹត្តិការណ៍មួយអាចជះឥទ្ធិពលភ្លាមៗទៅលើព្រឹត្តិការណ៍មួយទៀតដែលនៅដាច់ស្រយាលពីគ្នា ដោយមិនពឹងផ្អែកលើចម្ងាយ ឬមិនខ្វល់ពីការកំណត់ល្បឿនពន្លឺនោះទេ។ | ដូចជាការចុចកុងតាក់ភ្លើងនៅភ្នំពេញ តែធ្វើឱ្យអំពូលភ្លើងនៅសហរដ្ឋអាមេរិកភ្លឺឡើងភ្លាមៗក្នុងពេលតែមួយ។ |
| principle of causality | ជាគោលការណ៍គ្រឹះនៃវិទ្យាសាស្ត្រដែលចែងថា គ្រប់ព្រឹត្តិការណ៍ (ផល) ទាំងអស់ត្រូវតែមានមូលហេតុដែលបង្កវាឡើង ហើយមូលហេតុនោះត្រូវតែកើតឡើងមុនផលជានិច្ច មិនអាចត្រឡប់បញ្ច្រាសបានទេ។ | ដូចជាច្បាប់ធម្មជាតិដែលថា "មានភ្លើងទើបមានផ្សែង" គឺត្រូវតែមានអ្នកដុត (ហេតុ) ជាមុនសិន ទើបមានផ្សែងហុយឡើង (ផល)។ |
| local hidden variable theories | ជាទ្រឹស្តីដែលសន្មតថា ភាគិតកង់ទិចមានលក្ខណៈសម្បត្តិនិងព័ត៌មានលាក់កំបាំងដែលបានកំណត់ទុកជាមុនពីប្រភពដើម ហើយឥទ្ធិពលផ្សេងៗមិនអាចធ្វើដំណើរលឿនជាងល្បឿនពន្លឺនោះទេ។ | ដូចជាកូនភ្លោះពីរនាក់ដែលបានព្រមព្រៀងគ្នាពាក់អាវពណ៌ដូចគ្នាតាំងពីនៅផ្ទះ ដូច្នេះពេលគេបែកគ្នាទៅកន្លែងខុសគ្នា អ្នកដទៃឃើញគេពាក់អាវពណ៌ដូចគ្នា មិនមែនមកពីគេមានទូរគមនាគមន៍ទាក់ទងគ្នាមន្តអាគមនោះទេ គឺគេបានកំណត់ទុកជាមុន។ |
| expectation values | នៅក្នុងមេកានិចកង់ទិចនិងស្ថិតិ វាគឺជាតម្លៃមធ្យមនៃលទ្ធផលដែលគេរំពឹងថានឹងទទួលបានពីការវាស់វែងលើប្រព័ន្ធមួយដោយធ្វើការសាកល្បងដដែលៗជាច្រើនដង។ | ដូចជាការបោះកាក់១០០ដង យើងរំពឹងថានឹងចេញរូបក្បាល៥០ដង តម្លៃ៥០នេះគឺជាលទ្ធផលមធ្យមដែលយើងទាយទុកជាមុន។ |
| proof by contradiction | ជាវិធីសាស្ត្រវែកញែកក្នុងគណិតវិទ្យា ដែលគេចាប់ផ្តើមដោយសន្មតថាការអះអាងមួយជាការពិត ហើយបន្ទាប់មកទាញរកហេតុផលរហូតដល់ឃើញថាការសន្មតនោះនាំទៅរកលទ្ធផលដែលមិនអាចទៅរួច (ឧទាហរណ៍ +0 = +1) ដើម្បីបញ្ជាក់ថាការអះអាងដើមនោះគឺខុស។ | ដូចជាការចាប់កុហកចោរ ដោយសន្មតថាពាក្យសម្តីចោរជាការពិតសិន រួចរកចំណុចដែលផ្ទុយគ្នាក្នុងសម្តីនោះដើម្បីបញ្ជាក់ថាគាត់កុហក។ |
| Copenhagen interpretation | ជាការបកស្រាយដ៏ពេញនិយមបំផុតនៃមេកានិចកង់ទិច ដែលចែងថាភាគិតកង់ទិចមិនមានលក្ខណៈច្បាស់លាស់ទេរហូតទាល់តែមានការវាស់វែងជាក់ស្តែង ហើយព្រឹត្តិការណ៍នៅកម្រិតកង់ទិចច្រើនកើតឡើងដោយចៃដន្យ (Acausal)។ | ដូចជាការទាយថាឆ្មាក្នុងប្រអប់កំពុងតែរស់ផងនិងស្លាប់ផងក្នុងពេលតែមួយ រហូតទាល់តែយើងបើកប្រអប់មើលទើបអាចដឹងច្បាស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
