បញ្ហា (The Problem)៖ ខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់អាហារសកលកំពុងប្រឈមនឹងភាពងាយរងគ្រោះដោយសារហានិភ័យតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត (Cyber-risks) ដែលគំរាមកំហែងដល់សុវត្ថិភាពទិន្នន័យ និងតម្លាភាព។ ឯកសារនេះស្វែងរកការយល់ដឹងអំពីតួនាទីរបស់បច្ចេកវិទ្យាប្លុកឆេន (Blockchain) ក្នុងការទប់ស្កាត់ហានិភ័យទាំងនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគបណ្តាញអក្សរសិល្ប៍ជាប្រព័ន្ធ (SLNA) ដើម្បីទាញយក និងវិភាគអត្ថបទស្រាវជ្រាវនានា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Food Supply Chain Systems ប្រព័ន្ធខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់អាហារបែបប្រពៃណី (ប្រើប្រព័ន្ធទិន្នន័យមជ្ឈមណ្ឌល) |
ងាយស្រួលប្រើប្រាស់ មានស្រាប់ និងមិនទាមទារការផ្លាស់ប្តូរហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស្មុគស្មាញច្រើន។ | ខ្វះតម្លាភាព ងាយរងគ្រោះដោយការវាយប្រហារតាមអ៊ីនធឺណិត (Cyber-attacks) ងាយមានការក្លែងបន្លំទិន្នន័យ និងមានការពន្យារពេលក្នុងការទទួលបានព័ត៌មាន។ | មានហានិភ័យខ្ពស់ចំពោះការបាត់បង់ទិន្នន័យ និងអាចខាតបង់ថវិកាយ៉ាងច្រើន (ឧទាហរណ៍ ខាតបង់ប្រមាណ ៣ លានអឺរ៉ូ ក្នុងមួយការវាយប្រហារ)។ |
| Blockchain Technology for Traceability ការប្រើប្រាស់ប្លុកឆេន (Blockchain) សម្រាប់ការតាមដានប្រភពដើម |
ផ្តល់នូវតម្លាភាពខ្ពស់ ទិន្នន័យមិនអាចកែប្រែបាន (Immutability) និងជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការក្លែងបន្លំទំនិញ។ | នៅតែមានបញ្ហាសុវត្ថិភាពប្រសិនបើទិន្នន័យដើមត្រូវបានបញ្ចូលដោយមនុស្ស (Human error) និងមានបញ្ហាក្នុងការទាក់ទងជាមួយប្រព័ន្ធចាស់ៗ។ | អាចតាមដានប្រភពដើមនៃផលិតផលក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែប៉ុន្មានវិនាទី បើប្រៀបធៀបទៅនឹងវិធីសាស្ត្រប្រពៃណី។ |
| Blockchain + IoT + Edge Computing ការរួមបញ្ចូលប្លុកឆេន ជាមួយឧបករណ៍ IoT និង Edge Computing |
ធានាសុវត្ថិភាពទិន្នន័យតាំងពីចំណុចប្រមូលផ្តុំ កាត់បន្ថយបញ្ហាបណ្តាញ (Bandwidth) ឆ្លើយតបរហ័ស និងអាចតាមដានដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ | ទាមទារការវិនិយោគខ្ពស់លើឧបករណ៍ មានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការរៀបចំ និងភាគច្រើននៅត្រឹមជាការសិក្សាតាមទ្រឹស្តីនៅឡើយ។ | ផ្តល់នូវសុវត្ថិភាព និងឯកជនភាពអតិបរមាសម្រាប់ទិន្នន័យ និងបង្កើតបានជា 'ប្រព័ន្ធខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់កសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាពដែលជំរុញដោយទិន្នន័យ'។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការសិក្សាតាមវិធីសាស្ត្រ SLNA ត្រូវការត្រឹមតែកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ ប៉ុន្តែការអនុវត្តប្រព័ន្ធប្លុកឆេនក្នុងខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ជាក់ស្តែង ទាមទារការវិនិយោគខ្ពស់លើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើអក្សរសិល្ប៍ដែលផ្តោតលើក្រុមហ៊ុនលក់រាយខ្នាតយក្ស (ដូចជា Walmart, Carrefour) និងប្រព័ន្ធកសិកម្មទ្រង់ទ្រាយធំនៅសហរដ្ឋអាមេរិក អឺរ៉ុប និងចិន។ នេះអាចជាបញ្ហាប្រឈមសម្រាប់កម្ពុជា ដែលវិស័យកសិកម្មត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយកសិករខ្នាតតូច (Smallholder farmers) ដែលពុំមានលទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការវិនិយោគលើប្រព័ន្ធ IoT និងប្លុកឆេនតម្លៃថ្លៃ។
ទោះបីជាមានតម្លៃថ្លៃក្នុងការចាប់ផ្តើម ក៏បច្ចេកវិទ្យានេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការលើកកម្ពស់ទំនុកចិត្តលើផលិតផលកសិកម្មសម្រាប់ទីផ្សារអន្តរជាតិ។
ការបង្កើតគម្រោងសាកល្បង (Pilot projects) លើផលិតផលនាំចេញដែលមានតម្លៃខ្ពស់ គឺជាជំហានយុទ្ធសាស្ត្រដំបូងដ៏ល្អបំផុតឆ្ពោះទៅរកការធ្វើទំនើបកម្ម និងធានាសុវត្ថិភាពខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់នៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Distributed ledger | ប្រព័ន្ធផ្ទុកទិន្នន័យដែលមិនមានមជ្ឈមណ្ឌលគ្រប់គ្រងតែមួយទេ ប៉ុន្តែទិន្នន័យត្រូវបានថតចម្លងនិងរក្សាទុកជាបន្តបន្ទាប់នៅលើកុំព្យូទ័រជាច្រើន (nodes) ក្នុងបណ្តាញតែមួយ ដែលធ្វើឱ្យការលួចកែបន្លំទិន្នន័យមានភាពលំបាកបំផុត។ | ដូចជាការកត់ត្រាបញ្ជីចំណាយលុយកាក់ដែលសមាជិកគ្រប់គ្នាក្នុងក្រុមមានសៀវភៅកត់ត្រាដូចៗគ្នា បើមាននរណាម្នាក់លួចកែតួលេខ វានឹងខុសពីសៀវភៅអ្នកដទៃភ្លាម។ |
| Smart contracts | កូដកុំព្យូទ័រដែលដំណើរការប្រតិបត្តិការដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅលើប្រព័ន្ធប្លុកឆេន នៅពេលដែលលក្ខខណ្ឌដែលភាគីពាក់ព័ន្ធបានព្រមព្រៀងគ្នាត្រូវបានបំពេញ ដោយមិនចាំបាច់មានជនទីបី (ដូចជាធនាគារ ឬមេធាវី) មកសម្របសម្រួលឡើយ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនលក់ភេសជ្ជៈស្វ័យប្រវត្តិ (Vending Machine) ដែលទម្លាក់ទឹកឱ្យអ្នកភ្លាមៗនៅពេលអ្នកដាក់លុយគ្រប់ចំនួន ដោយមិនបាច់មានអ្នកលក់ឈរចាំ។ |
| Internet of Things (IoT) | បណ្តាញឧបករណ៍រូបវន្ត (ដូចជាសេនស័រវាស់សីតុណ្ហភាព កាមេរ៉ា ឬប្រព័ន្ធតាមដាន GPS) ដែលមានភ្ជាប់ប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត ដើម្បីប្រមូលផ្តុំ និងផ្លាស់ប្តូរទិន្នន័យគ្នាទៅវិញទៅមកដោយស្វ័យប្រវត្តិក្នុងប្រព័ន្ធខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់។ | ដូចជាការបំពាក់ភ្នែកនិងត្រចៀកឱ្យវត្ថុផ្សេងៗ ដើម្បីឱ្យពួកវាអាចនិយាយប្រាប់គ្នាពីអ្វីដែលកំពុងកើតឡើង ឧទាហរណ៍ កុងតឺន័រទូរទឹកកកផ្តល់ដំណឹងមកទូរស័ព្ទថាវាកំពុងតែចុះកម្តៅខុសប្រក្រតី។ |
| Edge computing | ការដំណើរការនិងវិភាគទិន្នន័យនៅក្បែរប្រភពដែលបង្កើតទិន្នន័យនោះផ្ទាល់ (ដូចជានៅលើឧបករណ៍ IoT ផ្ទាល់តែម្តង) ជាជាងការបញ្ជូនទិន្នន័យទាំងអស់ទៅកាន់ម៉ាស៊ីនមេ (Cloud) ដែលនៅឆ្ងាយ ដែលជួយសន្សំសំចៃពេលវេលាឆ្លើយតប និងកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ទំហំបណ្តាញអ៊ីនធឺណិត (Bandwidth)។ | ដូចជាការមានមេការត្រួតពិនិត្យនិងសម្រេចចិត្តការងារនៅការដ្ឋានផ្ទាល់ ជាជាងត្រូវរត់ទៅសុំការសម្រេចចិត្តពីថៅកែនៅឯការិយាល័យកណ្តាលរាល់ពេលមានរឿងកើតឡើង។ |
| Immutability | លក្ខណៈសម្បត្តិនៃទិន្នន័យនៅក្នុងប្រព័ន្ធប្លុកឆេន ដែលបញ្ជាក់ថា នៅពេលទិន្នន័យ (ដូចជាប្រវត្តិទីតាំងទំនិញ) ត្រូវបានកត់ត្រាចូលហើយ គឺវាមិនអាចត្រូវបានកែប្រែ លុបចោល ឬក្លែងបន្លំបានឡើយ ដែលនេះធានាបាននូវតម្លាភាពខ្ពស់បំផុត។ | ដូចជាការឆ្លាក់អក្សរលើផ្ទាំងសិលា ដែលនៅពេលឆ្លាក់រួចហើយ មិនអាចលុបកែតម្រូវដោយប្រើជ័រលុបបាននោះទេ។ |
| Systematic literature network analysis (SLNA) | វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបរិមាណដែលរួមបញ្ចូលគ្នានូវការពិនិត្យអក្សរសិល្ប៍ជាប្រព័ន្ធ (SLR) ជាមួយនឹងការវិភាគបណ្តាញដកស្រង់ឯកសារយោង (CNA) ដើម្បីស្វែងរកទំនាក់ទំនង លំហូរចំណេះដឹង និងនិន្នាការនៃការស្រាវជ្រាវក្នុងប្រធានបទណាមួយយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការគូសផែនទីបណ្តាញទំនាក់ទំនងសង្គមរបស់ក្រុមមនុស្ស ដើម្បីមើលថាតើនរណាស្គាល់នរណា នរណាជាអ្នកមានឥទ្ធិពលជាងគេ ហើយប្រធានបទអ្វីដែលពួកគេចូលចិត្តនិយាយតៗគ្នាជាងគេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
