បញ្ហា (The Problem)៖ ប្រព័ន្ធតាមដានខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់បច្ចុប្បន្នដែលប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធកណ្តាល និងប្លុកឆេន (Blockchain) តែមួយមុខ មិនអាចដោះស្រាយបញ្ហាទិន្នន័យមិនពិតប្រាកដ ឬបញ្ហា 'ទិន្នន័យខុសចូល ទិន្នន័យខុសចេញ' (GIGO) ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ទំនុកចិត្តពីអ្នកប្រើប្រាស់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានស្នើឡើងនូវក្របខ័ណ្ឌថ្មីមួយដែលអាចពង្រីកបាន ដោយរួមបញ្ចូលបច្ចេកវិទ្យាប្លុកឆេនជាមួយនឹងម៉ូដែលទំនុកចិត្តផ្អែកលើកញ្ចប់ពហុទំនុកចិត្ត (Multi-trust packages-based trust model)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Centralised Traceability Architecture (e.g., EPCIS, BAITS) ប្រព័ន្ធតាមដានកណ្តាល (ឧ. EPCIS, BAITS) |
ងាយស្រួលគ្រប់គ្រងដោយភាគីកណ្តាល និងមានការប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់បច្ចុប្បន្ន។ | ទិន្នន័យអាចត្រូវបានកែបន្លំដោយភាគីកណ្តាល (Data Tampering) ដែលមិនធានាបាននូវតម្លាភាពពេញលេញ។ | មិនអាចការពារទិន្នន័យពីការកែប្រែបាន និងមិនដោះស្រាយបញ្ហាទំនុកចិត្តបានប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ |
| Standard Blockchain Traceability ប្រព័ន្ធប្លុកឆេនធម្មតា (Standard Blockchain) |
ទិន្នន័យមិនអាចកែប្រែបាន (Immutable) ក្រោយពេលកត់ត្រា និងផ្តល់នូវតម្លាភាពកម្រិតខ្ពស់សម្រាប់អ្នកចូលរួមក្នុងបណ្តាញ។ | មានបញ្ហា 'ទិន្នន័យខុសចូល ទិន្នន័យខុសចេញ' (Garbage In Garbage Out - GIGO) ព្រោះប្រព័ន្ធនេះមិនអាចផ្ទៀងផ្ទាត់ភាពត្រឹមត្រូវនៃទិន្នន័យពីប្រភព (ឧបករណ៍ IoT) បានទេ។ | ទិន្នន័យមានសុវត្ថិភាពនៅក្នុងបញ្ជី (Ledger) ប៉ុន្តែមិនធានាថាទិន្នន័យនោះពិតប្រាកដតាំងពីដើមឡើយ។ |
| Blockchain + Multi-trust packages trust model ប្លុកឆេនរួមបញ្ចូលជាមួយម៉ូដែលទំនុកចិត្តពហុកញ្ចប់ (វិធីសាស្ត្រស្នើឡើង) |
អាចវាយតម្លៃភាពជឿជាក់នៃទិន្នន័យ (Trust Score) ពីប្រភព IoT មុនពេលកត់ត្រាចូលបញ្ជី និងមានភាពបត់បែនអាចប្រើកញ្ចប់រង្វាស់ទំនុកចិត្តផ្សេងៗគ្នា។ | តម្រូវឱ្យមានការរៀបចំហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ IoT ស្មុគស្មាញ (ដូចជា LoRaWAN) និងត្រូវការអ្នកអភិវឌ្ឍន៍រង្វាស់ទំនុកចិត្តប្រចាំបណ្តាញ។ | លើកកម្ពស់ទំនុកចិត្តលើទិន្នន័យតាមដានពីដើមដល់ចប់ និងកាត់បន្ថយបញ្ហា GIGO ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តក្របខ័ណ្ឌនេះតម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគទាំងលើផ្នែករឹង (Hardware) ផ្នែកទន់ (Software) និងការរៀបចំបណ្តាញទំនាក់ទំនងនៅក្នុងតំបន់ដាច់ស្រយាល។
ការសិក្សានេះផ្តោតលើករណីសិក្សា (Case Study) នៃខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់សាច់គោនៅក្នុងប្រទេសបុតស្វាណា (Botswana) ជាពិសេសការចិញ្ចឹមគោបែបលែង (Free-range) នៅតាមតំបន់ជនបទ។ បរិបទនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ដែលកសិករភាគច្រើនអនុវត្តវិស័យកសិកម្មនិងចិញ្ចឹមសត្វនៅតំបន់ខ្វះខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអ៊ិនធឺណិត។ នេះជាអំណះអំណាងដ៏ល្អមួយក្នុងការបង្ហាញថា ដំណោះស្រាយដែលស្នើឡើងអាចយកមកអនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាកម្ពុជាបាន។
ក្របខ័ណ្ឌការងារនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសដើម្បីជួយលើកកម្ពស់ទំនុកចិត្តលើផលិតផលកសិកម្មសម្រាប់ទីផ្សារនាំចេញអន្តរជាតិ។
សរុបមក ការរួមបញ្ចូលបច្ចេកវិទ្យាប្លុកឆេនជាមួយឧបករណ៍ IoT វាយតម្លៃទំនុកចិត្ត អាចជាដំណោះស្រាយយុទ្ធសាស្ត្រមួយក្នុងការដោះស្រាយឧបសគ្គនៃការនាំចេញរបស់កម្ពុជា ដោយការកសាងទំនុកចិត្តតម្លាភាពពីកសិដ្ឋានរហូតដល់ទីផ្សារអន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Garbage In Garbage Out (GIGO) | ជាបញ្ហាមួយដែលកើតឡើងនៅពេលទិន្នន័យដើមដែលបញ្ចូនទៅក្នុងប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រឬប្លុកឆេនមានកំហុសឬជារបស់ក្លែងក្លាយ នោះលទ្ធផលដែលបញ្ចេញមកវិញក៏ខុសឬក្លែងក្លាយដូចគ្នា ទោះបីជាប្រព័ន្ធនោះមានការការពារសុវត្ថិភាពកម្រិតណាក៏ដោយ។ | ដូចជាការយកផ្លែឈើស្អុយទៅក្រឡុកធ្វើទឹកផ្លែឈើ ទោះម៉ាស៊ីនក្រឡុកល្អប៉ុណ្ណាក៏ទឹកផ្លែឈើនោះនៅតែមិនអាចញ៉ាំបានដែរ។ |
| Trust Package Smart Contract (TPSC) | ជាកូដកម្មវិធីកិច្ចសន្យាឆ្លាតវៃដែលដំណើរការដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅលើបណ្តាញប្លុកឆេន ដើម្បីទាញយករូបមន្តគណនា និងវាយតម្លៃកម្រិតភាពជឿជាក់នៃទិន្នន័យដែលទទួលបានពីឧបករណ៍ IoT មុននឹងអនុញ្ញាតឱ្យកត់ត្រាចូលក្នុងបញ្ជី។ | ប្រៀបដូចជាសន្តិសុខយាមទ្វាររោងចក្រដែលកាន់តារាងត្រួតពិនិត្យ (Checklist) ដោយឆែកមើលទំនិញគ្រប់មុខយ៉ាងល្អិតល្អន់មុននឹងអនុញ្ញាតឱ្យយកចូលក្នុងឃ្លាំង។ |
| Hyperledger Fabric | ជាប្រព័ន្ធប្លុកឆេនសម្រាប់សហគ្រាស ឬស្ថាប័ន (Permissioned Blockchain) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យតែអ្នកដែលមានសិទ្ធិប៉ុណ្ណោះអាចចូលរួម និងមើលទិន្នន័យបាន ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការរក្សាការសម្ងាត់ក្នុងប្រតិបត្តិការខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ពាណិជ្ជកម្ម។ | ដូចជាបណ្ដាញសង្គមផ្ទៃក្នុងរបស់ក្រុមហ៊ុនមួយ ដែលមានតែបុគ្គលិកដែលមានកាតសម្គាល់ខ្លួនទើបអាចចូលមើលព័ត៌មាននិងជជែកគ្នាបាន។ |
| Temporal Correlation | ជាវិធីសាស្ត្រផ្ទៀងផ្ទាត់ភាពត្រឹមត្រូវនៃទិន្នន័យដោយប្រៀបធៀបទិន្នន័យបច្ចុប្បន្នជាមួយទិន្នន័យក្នុងអតីតកាល (ភាពស៊ីចង្វាក់គ្នាតាមពេលវេលា) ដើម្បីរកមើលភាពមិនប្រក្រតី ឧទាហរណ៍ ការគណនាចម្ងាយសត្វគោអាចដើរបានក្នុងមួយម៉ោង។ | ដូចជាការសង្ស័យនៅពេលឃើញមិត្តភក្តិបង្ហោះហ្វេសប៊ុកនៅភ្នំពេញនៅម៉ោង៨ព្រឹក តែស្រាប់តែម៉ោង៨និង១០នាទីព្រឹកគាត់ Check-in នៅសៀមរាប ដែលជារឿងមិនអាចទៅរួច។ |
| Spatial Correlation | ជាការវាយតម្លៃទំនុកចិត្តទិន្នន័យដោយប្រើការប្រៀបធៀបព័ត៌មានពីឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា (Sensors) ជាច្រើនដែលដាក់នៅជិតគ្នាជុំវិញតំបន់នោះ។ បើទិន្នន័យពីឧបករណ៍មួយខុសពីគេឆ្ងាយ នោះវាអាចខូចឬមានការបន្លំ។ | ដូចជាសិស្ស៥នាក់អង្គុយក្នុងបន្ទប់តែមួយ ៤នាក់ប្រាប់ថារងា តែម្នាក់ទៀតបែរជាថាធ្លាក់ញើស ដែលបញ្ជាក់ថាម្នាក់នោះប្រហែលជាមានបញ្ហាសុខភាព ឬម៉ាស៊ីនវាស់របស់គាត់ខូច។ |
| LoRaWAN | ជាបច្ចេកវិទ្យាបណ្តាញឥតខ្សែដែលអាចបញ្ជូនទិន្នន័យបានចម្ងាយឆ្ងាយដោយប្រើប្រាស់ថាមពលថ្មតិចតួចបំផុត ដែលស័ក្តិសមសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ជាមួយឧបករណ៍ IoT នៅតាមកសិដ្ឋានឬតំបន់ដាច់ស្រយាលដែលគ្មានសេវាអ៊ីនធឺណិត។ | ដូចជាឧបករណ៍អាយកូម (Walkie-Talkie) ដែលស៊ីថ្មតិចមែនទែន ហើយអាចនិយាយឆ្លងឆ្លើយបញ្ជូនទិន្នន័យបានចម្ងាយរាប់សិបគីឡូម៉ែត្រនៅក្នុងព្រៃ។ |
| Immutable Ledger | ជាបញ្ជីកត់ត្រាទិន្នន័យឌីជីថល (ដែលជាស្នូលរបស់ប្លុកឆេន) ដែលនៅពេលព័ត៌មានណាមួយត្រូវបានបញ្ជាក់និងកត់ត្រាចូលហើយ គឺមិនអាចត្រូវបានលុប កែប្រែ ឬលួចបន្លំបានឡើយ សូម្បីតែអ្នកបង្កើតប្រព័ន្ធក៏ដោយ។ | ដូចជាការឆ្លាក់អក្សរលើផ្ទាំងសិលា នៅពេលដែលឆ្លាក់រួចហើយ អ្នកមិនអាចលុបវាដោយប្រើជ័រលុបបានទេ។ |
| Traceability | ជាសមត្ថភាពក្នុងការតាមដានប្រវត្តិ ទីតាំង និងដំណើរការផ្លាស់ប្តូរនៃផលិតផលណាមួយ តាំងពីប្រភពដើម (ដូចជាកសិដ្ឋាន) រហូតដល់ដៃអតិថិជន ដើម្បីធានាបាននូវតម្លាភាព គុណភាព និងសុវត្ថិភាពម្ហូបអាហារ។ | ដូចជាសៀវភៅកំណត់ហេតុធ្វើដំណើររបស់ទំនិញ ដែលប្រាប់យើងយ៉ាងច្បាស់ថាវាចេញពីណាមក ឆ្លងកាត់ដៃអ្នកណាខ្លះ មុនមកដល់ចានបាយយើង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
